H πίστη του Bυζαντίου κατακτά τη Nέα Yόρκη

Το πιο πολύτιμο έκθεμα της έκθεσης «Βυζάντιο, πίστη και δύναμη» είναι η λειψανοθήκη (εδώ το κάλυμμά της) με κομμάτι Τιμίου ξύλου, που έφερε μαζί του στην Ιταλία ο καρδινάλιος Βησσαρίωνας

Τριάντα χώρες, μουσεία, εκκλησίες, συλλογές, μονές ανταποκρίθηκαν στην
πρόσκληση του Μητροπολιτικού Μουσείου της Νέας Υόρκης να δανείσουν κάποιους
από τους καλλιτεχνικούς θησαυρούς τους για την τρίτη και τελευταία έκθεση μιας
τριλογίας, που ξεκίνησε πριν από 27 χρόνια και είναι αφιερωμένη στην ανάδειξη
του άγνωστου για το μη ειδικό κοινό κόσμου του βυζαντινού πολιτισμού.

Στην πρώτη παλαιοχριστιανική περίοδο, την «εποχή της πνευματικότητας» με την
οποία ξεκίνησε το αφιέρωμα, η προσοχή ήταν στραμμένη στο πέρασμα από τον
αρχαίο κόσμο σε μια νέα χριστιανική εποχή. Ρεκόρ επισκεπτών (477.000) είδαν το
δεύτερο μέρος του αφιερώματος το 1999, όπου το ενδιαφέρον εστιάσθηκε στον
πλούτο και τη δόξα μιας εκτεταμένης πολυεθνικής αυτοκρατορίας.

Το τρίτο μέρος ξεκινά από την ημέρα του 1261 που ο Μιχαήλ Παλαιολόγος
VIII μπήκε θριαμβευτικά στην Κωνσταντινούπολη, κηρύσσοντας το τέλος της
κατοχής των Λατίνων σταυροφόρων και την έναρξη της «Βασιλείας των Ρωμαίων» και
φέρνει στο προσκήνιο την Ελλάδα: Τον Μυστρά των Παλαιολόγων, τη Θεσσαλονίκη
των Καντακουζηνών, την Καστοριά, τη Βέροια, τα Ιωάννινα, την Κρήτη, την
καλλιτεχνική κορύφωση και όλη τη συναρπαστική διαδικασία του μετασχηματισμού
μιας μεσαιωνικής αυτοκρατορίας – της βυζαντινής – σε μια νέα δύναμη με εθνική
και πολιτιστική συνείδηση ελληνική, κάτι που είχε εκλείψει κατά τους
προηγούμενους αιώνες. Το Άγιον Όρος όμως αρνήθηκε να εκπατρίσει τους θησαυρούς του.

Με κοινή θρησκεία την ορθοδοξία, κοινή γλώσσα την ελληνική και εντός των
γεωγραφικών ορίων του παλαιού ελληνικού κόσμου, συντελείται αρχικά μια άνευ
προηγουμένου αναγέννηση των τεχνών και του πνεύματος, ενώ, όπως δηλώνει και ο
τίτλος, με την πτώση της Κωνσταντινούπολης η δύναμη μετατοπίζεται προς την
πίστη, από το κράτος στην Εκκλησία. Εξ ου και η κεντρική σημασία των ελληνικών
εικόνων σ’ αυτή την έκθεση, που καλείται τώρα να κλείσει οριστικά το κενό και
τη σύγχυση που επικρατεί διεθνώς ως προς το τι έγιναν οι Έλληνες μετά το τέλος
του αρχαίου κόσμου, ποιος ο ελληνικός μεσαίωνας, ποια ήταν η τύχη του
Βυζαντίου έπειτα από χίλια χρόνια πολιτικής ιστορίας και κυριαρχίας μεταξύ
Ανατολής και Δύσης, και ποιοι ήταν οι κληρονόμοι του.

Το άγνωστο πρόσωπο των Βυζαντινών αυτοκρατόρων και δωρητών, τα
πορτρέτα, οι πολυτελείς χρυσοκέντητες ενδυμασίες των κοσμικών προβάλλουν στην
πρώτη ενότητα της έκθεσης που διαρθρώνεται θεματικά και ξεκινά προσφέροντας
στο κοινό μια πινακοθήκη, ενώ εντυπωσιακές είναι και οι αποτοιχισμένες
τοιχογραφίες από το εσωτερικό εκκλησιών, που δίνουν μια γεύση από τη μνημειακή
αρχιτεκτονική των τελευταίων 300 χρόνων από τη ζωή και το τέλος του Βυζαντίου.

Για πρώτη φορά συμμετέχουν στην έκθεση του Βυζαντίου χώρες που απουσίαζαν από
τις προηγούμενες διοργανώσεις: η Τουρκία, με ανάγλυφα και αρχιτεκτονικά μέλη
από μνημεία της Κωνσταντινούπολης, ο Λίβανος, η Σερβία, η Πρώην Γιουγκοσλαβική
Δημοκρατία της Μακεδονίας. Έλληνες είναι και οι χορηγοί της πανάκριβης
παραγωγής. H Alpha Bank, το Ίδρυμα I.Φ. Κωστόπουλου, το Ίδρυμα A.Γ. Λεβέντη,
το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος.

Πολύτιμα και άγνωστα

Ένα κομμάτι Τιμίου Ξύλου μέσα σε πολύτιμη λειψανοθήκη που μετέφερε από την
Κωνσταντινούπολη στη Δύση ο μετέπειτα καρδινάλιος Βησσαρίων, ηγετική μορφή της
Ιταλικής Αναγέννησης, είναι, σύμφωνα με την επιμελήτρια της έκθεσης δρα Χέλεν
Έβανς, το πολυτιμότερο έκθεμα. «H έκθεση εξετάζει τη σημασία του βυζαντινού
πολιτισμού για τη λατινική Δύση και ιδιαιτέρως τη σημασία του για την ανάπτυξη
της Αναγέννησης, αλλά και για τον ισλαμικό κόσμο», προσθέτει.

Ψηφιδωτές εικόνες – μινιατούρες με λεπτότατες γυάλινες και χρυσές ψηφίδες
που βγαίνουν πρώτη φορά από το Ερμιτάζ, δείγματα της κωνσταντινουπολίτικης
κομψότητας στην τέχνη και δεκατέσσερα εικονογραφημένα χειρόγραφα από την
Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας δείχνουν τη διάδοση του υψηλού βυζαντινού
πολιτισμού στη Δύση και προς Ανατολάς.

INFO

Έκθεση «Βυζάντιο, πίστη και δύναμη, 1261-1557», στο Μητροπολιτικό Μουσείο της
Νέας Υόρκης. Από 23 Μαρτίου έως 4 Ιουλίου. Ίντερνετ: http: //www.netmuseum.org/special