Πολιτισμός, πολιτικοί και σύγχρονα κίνητρα

Τα μεγάλα κόμματα – υπέρμαχοι του προστατευτισμού παλαιότερα – κατάλαβαν ότι στις σημερινές ανοιχτές κοινωνίες χρειάζεται λιγότερο κράτος. Και οι σχέσεις τέχνης και πολιτικών κλιμακώνονται. Είδαμε τον κ. Γ. Παπανδρέου να μιλά σε εκπροσώπους όλων των τεχνών στο Μέγαρο Μουσικής, τον κ. K. Καραμανλή να επισκέπτεται την Εθνική Πινακοθήκη και να μιλά σε ημερίδα μη κυβερνητικών πολιτιστικών οργανώσεων στην «Αίγλη» κ.ά. (εδώ, φωτογραφία από την έκθεση «Καλλιτεχνικοί Θησαυροί του υπουργείου Εξωτερικών», Απρίλιος 2000)

Έγινε θεσμός πλέον η συνάντηση των πολιτικών με τους ανθρώπους και τα σύμβολα
της τέχνης στις προεκλογικές περιόδους. Είδαμε τον κ. Γ. Παπανδρέου να μιλά σε
εκπροσώπους όλων των τεχνών στο Μέγαρο Μουσικής, τον κ. K. Καραμανλή να
επισκέπτεται την Εθνική Πινακοθήκη ή την Ακρόπολη και να μιλά σε ημερίδα μη
κερδοσκοπικών και μη κυβερνητικών οργανώσεων και τους κ.κ. Γ. Αλογοσκούφη, M.
Καρρά, Στ. Μπένο, Π. Ευθυμίου κ.ά. σε ειδικές συγκεντρώσεις. Οι σχέσεις τέχνης
και πολιτικών κλιμακώνονται. Πόσο ουσιαστικές είναι όμως; Τηρώντας την
προεκλογική παράδοση αυτής της στήλης, συνοψίζουμε τα ζητήματα, χαιρετίζοντας
παράλληλα το γενικευμένο πλέον ενδιαφέρον για μάρκετινγκ της πολιτιστικής
ανάπτυξης.

Κρατική προστασία ή ανάπτυξη; «Είναι άδικο να κατηγορούνται μόνο οι
πολιτικοί επειδή αντιμετωπίζουν τους καλλιτέχνες και τους διανοούμενους σαν
επαίτες των κρατικών ή κοινοτικών επιχορηγήσεων. Οι ίδιοι οι άνθρωποι της
τέχνης, των γραμμάτων και της επιστήμης είναι εκείνοι που επιζητούν τη βολική
προστασία και τις επιδοτήσεις του κράτους», γράφαμε πριν από τέσσερα χρόνια
όχι δίχως στενοχώρια. Σε μια εποχή που το πολιτιστικό προϊόν μπορεί να έχει
τοπική και παγκόσμια αγορά, αυτό που αφορά την Πολιτεία είναι η υποβοήθηση
ανάπτυξης, όχι ο εθισμός στην επιδότηση και μάλιστα όσων εξ επαγγέλματος
προστρέχουν στους υπουργικούς διαδρόμους. Τα μεγάλα κόμματα – υπέρμαχοι του
προστατευτισμού παλαιότερα – κατάλαβαν ότι στις σημερινές ανοιχτές κοινωνίες
χρειάζεται λιγότερο κράτος, ας μη ζητούν οι «προοδευτικοί» καλλιτέχνες το
πισωγύρισμα.

Δημιουργοί χωρίς όραμα; Ο κόσμος των καλλιτεχνών και των διανοουμένων
μοιάζει χωρίς συλλογικότερο όραμα, χωρίς στρατηγική ανάπτυξης, φοβάται την
ελεύθερη αγορά, τις χορηγίες και το πολιτιστικό μάνατζμεντ, όλα αυτά που
χαρακτηρίζουν τη τέχνη των προηγμένων χωρών. Αλήθεια, γιατί μια αποτυχημένη
βιοτεχνία ρούχων την κλείνουν οι δανειστές, ενώ κάτι αντίστοιχο θεωρείται
βέβηλο προκειμένου για πολιτιστικές επιχειρήσεις; Πώς θα διορθώσει κανείς τα
λάθη, αν δεν φοβάται την αποτυχία και αν επιδοτείται για ό,τι κι αν παράγει;

Χορηγίες, συλλέκτες, φοροαπαλλαγές: Στον εικαστικό χώρο πάντως φταίει
το κράτος. Οι άλλες δυτικοευρωπαϊκές χώρες (με πρότυπο το Βέλγιο προπολεμικά
και τις ΗΠΑ κατόπιν) βασίζονται στους ιδιώτες συλλέκτες. Δίνουν κίνητρα
φοροαπαλλαγών, ώστε αυτοί να συντηρούν όλες τις νέες τάσεις (άρα και κάθε
καλλιτεχνική έκφραση) και στη συνέχεια να ιδρύουν μουσεία ή να προικίζουν
άλλες μεγαλύτερες συλλογές. Στη σημερινή Γερμανία, ακόμη και κρατικά μουσεία
μετατρέπονται σε μη κυβερνητικά ιδρύματα. Εδώ ισχύει ένας τεχνο-κτόνος νόμος
που φορολογεί άγρια τις χορηγίες – ακόμη και για τα μοναστήρια! – και το ίδιο
το κράτος αναλαμβάνει να επιλέξει έργα, τεχνοτροπίες κ.λπ., αφαιρώντας από την
καλλιτεχνική αγορά και πόρους και πυξίδες αυτορύθμισης.

Κυβέρνηση και δήμοι: Υπάρχουν εκατοντάδες έργα τέχνης σε κρατικά
γραφεία και σε δήμους, αγορασμένοι «για ενίσχυση των καλλιτεχνών» από κατά
καιρούς κυβερνητικά όργανα. Θα μπορούσαν να γίνουν η βάση για μουσεία εκτός
Αθηνών. Στις διεθνείς μπιενάλε στέλνονται καλλιτέχνες αποκλειστικά της
πειραματικής κατεύθυνσης, ενώ άλλες (με ουσιαστική απήχηση στην κοινωνία μας)
παραγνωρίζονται εντελώς. Εν τω μεταξύ οι Δημοτικές Πινακοθήκες και οι
Πολιτιστικοί Οργανισμοί δεν αναπτύσσονται, διότι απουσιάζει εντελώς το
νομοθετικό πλαίσιο, δεν προβλέπονται ειδικότητες ούτε για ειδικούς επιστήμονες
επιμελητές ούτε καν για φύλακες και οφείλουν να προσλαμβάνουν ανέργους από τον
ΟΑΕΔ!

Τέχνη και πολιτιστικός τουρισμός

Επιτέλους, η τέχνη είναι μια επιχείρηση που χρηματοδοτείται από τον
ελεύθερο χρόνο, καλύπτει τις ανάγκες διασκέδασης και αυτογνωσίας κι ευτυχώς η
Ελλάδα θεωρείται παγκοσμίως ανταγωνιστική, με τεράστιες προοπτικές ως χώρα
πολιτιστικού τουρισμού. Το 2004 θα έχουμε πρόβα σε παγκόσμιο κοινό, ως εικόνα
έστω, χάρη στους Ολυμπιακούς Αγώνες. Χρειάζεται όμως market-oriented
αντιλήψεις, στραμμένες δηλαδή σε μελέτη και μεθόδευση της αγοράς των
πολιτιστικών προϊόντων, όχι τέχνη προορισμένη για κρατικές επιτροπές. Ως λαός
χρειαζόμαστε κίνητρα ώστε να βγάλουμε από μέσα μας το καλύτερο.