TPITH AΠOΨH Ο «ανασκουμπωμένος»

Εδώ και καιρό, πολύ πριν από την τρέχουσα προεκλογική περίοδο, ακούμε συχνά τη
διαμαρτυρία που πιο εύκολα απ’ όλες τις άλλες έρχεται στο στόμα. Δεν προσέχουν
οι πολιτικοί όσο πρέπει την καθημερινότητα. Αυτό λέγεται και επαναλαμβάνεται
με την πρώτη ευκαιρία και τείνει κανείς να πιστέψει στο τέλος πως, πραγματικά,
αυτό θα ήθελαν οι περισσότεροι, έναν ηγέτη που θα ριχνόταν στη βρωμοδουλειά,
αφήνοντας στην άκρη ραντεβού και πρωτόκολλα.

Αν έκρινε κάποιος μόνο απ’ αυτή την επιμονή στα καθημερινά, θα έβγαζε αμέσως
το συμπέρασμα πως το μεγαλύτερο προσόν του πολιτικού είναι το να έχει
ανασηκωμένα τα μανίκια του. Τον περιμένουν να κάνει ξαφνικές εφόδους στις
υπηρεσίες που παίρνουν τον υπνάκο τους, στις λαϊκές αγορές, σε χιονισμένες
περιοχές και πλημμυρισμένες συνοικίες. Ενεργητικός, άμεσος, με δύο τρείς
κοφτές εντολές θα αναγκάσει τους άχρηστους συνεργάτες και υφισταμένους του να
κινηθούν. Κι έπειτα θα πλησιάσει ακόμα πιο πολύ τους πληγέντες και θα τους
ρωτήσει αυτό ακριβώς που θα ήθελαν να τους ρωτήσει.

Δεν θα ήταν άσχημο να συμβαίνει αυτό.

H λαϊκή προσδοκία, η φαντασίωση του ταλαιπωρημένου ανθρώπου με τη βοήθεια της
οποίας ο «ανώτερος» κατεβαίνει επιτέλους προς τον «κατώτερο». Μερικές φορές,
ελάχιστες, η φαντασίωση δεν διαψεύδεται. Πλησιάζει, πράγματι, ο επίσημος
επισκέπτης προς το πρόβλημα, το αγγίζει (και ύστερα, χωρίς να τον βλέπουν,
σκουπίζει τα χέρια του). Αλλά τι του επιφυλάσσεται αργότερα;

Κάποτε θα πρέπει να πάψουμε να είμαστε επιεικείς με τις αντιφάσεις μας. Θα
ομολογήσουμε τότε πως τον « ανασκουμπωμένο ηγέτη» τον θέλουμε απλώς για να
αποδείξει το ενδιαφέρον του. Όχι για να κολλήσει εκεί, στη λάσπη του
προβλήματος μαζί με τον οποιονδήποτε. Στην πραγματικότητα, αυτό που θα
επιθυμούσε πιο πολύ ο λεγόμενος μέσος άνθρωπος είναι να χωρίζει τον πολιτικό
στη μέση και να τον επανενώνει κατά βούλησιν. Το ένα μέρος πρακτικό,
οργανωτικό, το άλλο ευρύ, με διεθνή εμβέλεια, με αίγλη. Ταυτόχρονα και χωρίς
διακοπή ο δικέφαλος εκπρόσωπος της κοινής θέλησης θα έπρεπε να ενεργεί και να
σκέφτεται, να ελέγχει τη διαφθορά ενός τμηματάρχη A’ και να χαράζει τη
διπλωματική στρατηγική. Πράγμα αδύνατο, φυσικά.

Αν σκαλίσει όμως κανείς λίγο περισσότερο το ζήτημα, θα δει πως τελικά πιο
επιθυμητή είναι η απόσταση παρά η εγγύτητα. Δεν μπορεί να κρατηθεί ένας ηγέτης
στην Ελλάδα αν δεν δείξει πως υπερβαίνει το οικείο. Να το υπερβαίνει όμως
χωρίς να το αγνοεί ή να το φοβάται. Κι εδώ είναι το κρίσιμο σημείο.

H καθημερινότητα σ’ αυτήν τη χώρα δεν είναι ακόμη, όπως αλλού, ρυθμισμένη από
την επανάληψη. Τα πράγματα κυμαίνονται συνεχώς, τα απρόοπτα ανατρέπουν τις
προβλέψεις. Αυτό καταλήγει να τονίζει ακόμη περισσότερο το άλλο κυρίαρχο
στοιχείο της καθημερινής ζωής. Τη φροντίδα. Πρέπει το άτομο να εξασφαλίζει τα
αναγκαία, να εκτελεί τις απαραίτητες κινήσεις, να ανησυχεί μήπως κάτι δεν πάει
καλά.

Επανάληψη και φροντίδα. Λίγο από το πρώτο, πάρα πολύ από το δεύτερο. Σε
συνδυασμό, τα πιο πάνω δημιουργούν αυτό το μείγμα νευρικότητας και εγρήγορσης
που διαποτίζει τις ημέρες μας. Το αίτημα δεν είναι να χωθεί μες στο μείγμα
αυτό ο πολιτικός, γιατί όλοι γνωρίζουν πως εκεί μέσα θα πνιγεί. Δεν είναι τόσο
αναρχική η ελληνική κοινωνία ώστε να το θέλει αυτό. Εκείνο που θέλει είναι ο
πολιτικός να ρυθμίσει καλύτερα την επανάληψη, να ελαφρύνει το άτομο από την
περιττή φροντίδα. Πώς; Παλιό ερώτημα και αναπάντητο.

Με κίνδυνο να χαρακτηριστούμε συμπεριφοριστές, θα λέγαμε πως το γραφειοκρατικό
μαράζι, η σπατάλη του χρόνου, η αγένεια, όλα αυτά που συνοδεύουν τις διάφορες
συναλλαγές δεν θα υποχωρήσουν αν δεν τους αντιταχθεί, κατ’ αρχήν, ένα σύστημα
αμοιβών και κυρώσεων των δημοσίων υπαλλήλων. Θα πείτε, είναι γνωστή η τύχη
παρόμοιων μέτρων. Δεν υπάρχει όμως άλλος τρόπος από το να συνεχιστεί η
προσπάθεια. H καθημερινότητα δεν αλλάζει εδώ και τώρα, όπως δεν αλλάζει η
συνήθεια να πίνει κανείς με αργές γουλιές τον καφέ του το πρωί, να αργεί στη
δουλειά του και κατόπιν να ρίχνει το φταίξιμο σε όλους τους πρωθυπουργούς από
την απελευθέρωση και μετά.

Τις αδυναμίες, τις ιδιοτροπίες του αυτές τις γνωρίζει ο καθένας. Απλώς τις
παραμερίζει και περιμένει να δει αν ο πολιτικός θα τις διακρίνει και πώς θα
τις χειριστεί. Οι πολλοί βάζουν σε δοκιμασία τον έναν. Έτσι γίνεται κατά
καιρούς. Ποιος λοιπόν μπορεί να περνά με επιτυχία την τακτική εξέταση; Αυτός
που δείχνει πως νοιάζεται τους πολλούς, όχι αυτός που ισχυρίζεται πως, κατά
κάποιον τρόπο, τους ανήκει.

Ο Βασίλης Καραποστόλης είναι καθηγητής Πολιτισμού και Επικοινωνίας στο
Πανεπιστήμιο Αθηνών.