TPITH AΠOΨH H «επιθετική πολιτική»

Όλοι συμφωνούν ότι για να ανατρέψει το προβάδισμα της N.Δ. στις λίγες ημέρες
που απομένουν ώς τις εκλογές ο κ. Παπανδρέου πρέπει να ακολουθήσει μια
επιθετική πολιτική. Το ερώτημα, βέβαια, είναι τι ακριβώς σημαίνει «επιθετική
πολιτική». Ώς τώρα, ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ έχει προχωρήσει σε μια σειρά
ριζοσπαστικών επί μέρους εξαγγελιών οι οποίες προσδιορίζουν το περιεχόμενο της
γενικής γραμμής που εκφράστηκε συνθηματικά με φράσεις όπως «ριζικές αλλαγές
παντού» και «ανατροπές στην κοινωνία». Παράλληλα, με την αμφίπλευρη διεύρυνση
επιχείρησε μια ανασύνθεση του πολιτικού τοπίου. Με την κίνηση αυτή, ο κ.
Παπανδρέου συναθροίζει, αλλά δεν συνθέτει, τους κάθε λογής προοδευτισμούς.
Είναι φανερό ότι η συστέγαση στο ίδιο πολιτικό σχήμα των προοδευτικών
εκφραστών του νεοφιλελευθερισμού δεν έχει μέχρι στιγμής την προσδοκώμενη
απήχηση στο εκλογικό σώμα. Το ίδιο κινδυνεύει να συμβεί με τον ριζοσπαστικό
πολιτικό του λόγο.

Ο κ. Παπανδρέου εμφανίζεται όχι μόνο να μονοπωλεί την προοδευτική έκφραση,
αλλά και να της δίνει χαρακτηριστικά πολιτικής πρωτοπορίας. Το εγχείρημα αυτό
είναι επικίνδυνο όταν αναλαμβάνεται όχι από ένα μικρό ριζοσπαστικό κόμμα, αλλά
από ένα κόμμα εξουσίας. Ο ρηξικέλευθος λόγος των ανατροπών, που παίρνει μορφή
καταιγισμού ανατρεπτικών εξαγγελιών την ύστατη στιγμή μιας εκλογικής
αναμέτρησης, κινδυνεύει να ενεργοποιήσει τα συντηρητικά αντανακλαστικά πολιτών
που υπό άλλες συνθήκες θα ήταν δεκτικοί σε έναν κοινωνικό διάλογο με στόχο τον
ενδελεχή σχεδιασμό μεταρρυθμίσεων. H επίδειξη πολιτικού βολονταρισμού δεν
είναι αρκετή. Χρειάζεται επιπλέον η καλλιέργεια της πίστης ότι πίσω από το
πρόχειρο σκαρίφημα βρίσκεται ένα λεπτομερές αρχιτεκτονικό σχέδιο ή τουλάχιστον
ότι το σχέδιο αυτό εκπονείται και θα τεθεί σε συζήτηση για την επίτευξη
συναινέσεων, ως απαραίτητη προϋπόθεση κάθε ανατροπής.

Από την άποψη αυτή, η συνεχής ριζοσπαστικοποίηση του πολιτικού λόγου του κ.
Παπανδρέου, αν και αποτελεί μορφή «επιθετικής πολιτικής», μάλλον ευνοεί το
άνοιγμα της ψαλίδας υπέρ της N.Δ., η οποία ως συντηρητικό κόμμα επωφελείται
από τον ενδόμυχο φόβο και τον αρνητισμό πολλών απέναντι σε κάθε πολιτική που
προϋποθέτει μια δραστική μεταβολή νοοτροπιών και, εν τέλει, μια γενναία αλλαγή
στάσης ζωής. Αυτά μπορεί να συνιστούν το πρόταγμα μιας πολιτικής πρωτοπορίας,
μπορεί να αποτελούν αίτημα των καιρών, αλλά δεν καθίστανται αυτόματα ζητούμενο
από ένα πλειοψηφικό ρεύμα της κοινωνίας εν όψει εκλογών.

Ο κ. Παπανδρέου εμφανίζεται να υπακούει στη ρήση του ποιητή: «Κάνε άλμα πιο
γρήγορο από τη φθορά». Ήδη το επιχείρησε στην εσωτερική συγκρότηση της
παράταξής του. Αλλά, απευθυνόμενος προς τους πολίτες, θα ήταν
αποτελεσματικότερο να τους πει: «Ας κάνουμε μαζί βήματα πιο γρήγορα από τη
φθορά».

Στην τελική ευθεία προς τις εκλογές, είναι σκόπιμο ο κ. Παπανδρέου να αμβλύνει
τις αιχμές του ριζοσπαστικού του λόγου. Ασφαλώς, όμως, πρέπει να ακολουθήσει
μια επιθετική πολιτική. Δεν υπάρχει παράδοξο. Οι δύο απαιτήσεις είναι
συμβατές. Ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ πρέπει να είναι παρών παντού και συνεχώς,
ανεβάζοντας τους τόνους απέναντι στον αντίπαλο, προασπίζοντας τις κατακτήσεις
της δεκαετούς προοδευτικής διακυβέρνησης της χώρας και ταυτόχρονα υποσχόμενος
μεταρρυθμίσεις οι οποίες με την ολοκλήρωσή τους θα ανατρέψουν αναχρονιστικές
δομές που λειτουργούν ανασχετικά στην πρόοδο της κοινωνίας. Ακόμα μπορεί να
εκμεταλλευθεί την απήχησή του στη νεολαία για να μεταβάλλει τις τελευταίες
ημέρες του εκλογικού αγώνα σε μια γιορτή με φρεσκάδα και κέφι που θα μεταδίδει
ένα κύμα αισιοδοξίας. Χρειάζεται λοιπόν ένα λιγότερο αιχμηρό περιεχόμενο, που
θα αποπνέει περισσότερη ασφάλεια για τους πολίτες, και ένας ζωηρότερος τρόπος
διάδοσής του, που θα τους συμπαρασύρει στη «νέα εποχή». Αυτά μπορούν να
αποτελέσουν συστατικά μιας «επιθετικής» στάσης, με αληθινές προοπτικές
επιτυχίας.

Άλλωστε για να πραγματοποιηθούν οι μεταρρυθμίσεις και, εν τέλει, οι
«ανατροπές», πρέπει να κερδηθούν οι εκλογές. Και αυτό είναι δύσκολο να
επιτευχθεί από ένα κόμμα που κυβερνά επί μακρόν, μεταμορφώνεται αίφνης και
φωνάζει «ανατροπή». Πέρα από την ειλικρίνεια των προθέσεων, μία τέτοια τακτική
κινδυνεύει να οδηγήσει σε μια πολύ ένδοξη ήττα.

Ο Αλέξης Καλοκαιρινός είναι επίκουρος καθηγητής της Φιλοσοφικής Σχολής
στο Πανεπιστήμιο Κρήτης.