TPITH AΠOΨH Tο όραμα δεν είναι μύθος

Με συνοπτικές διαδικασίες εγκαταλείψαμε τα συνθήματα, με συνεκτιμήσεις
συντρόφων καταδεχτήκαμε να ζούμε χαμηλά

Ντ. Σιώτης, Συνοπτικές διαδικασίες

Το όραμα ως προϋπόθεση, ως ζητούμενο αλλά και ως σύμβολο/μήνυμα μιας άλλης
(πολιτικής;) εποχής χρησιμοποιείται απ’ όλους με θολό, τετριμμένο ή και
αντιφατικό τρόπο, κάτι σαν νεωτερι(στι)κή επαναφορά του
«Ελευθερία-Ισότητα-Δικαιοσύνη» χωρίς όμως συμφωνία επί του περιεχομένου των
εννοιών.

H κοινωνία των ελεύθερων και ενεργών πολιτών, όπου, η ακώλυτη ανάπτυξη του
καθενός θα είναι ο αναγκαίος όρος για την ελεύθερη ανάπτυξη όλων και για την
πρόοδο του συνόλου, συνιστούσε, από τον Διαφωτισμό και μετά, ένα στόχο –
περισσότερο «ευχή» παρά «δυνατότητα» ή εγγύηση. Αν όμως αφαιρέσει κανείς από
το τρίπτυχο τη Γαλλική Επανάσταση, που το γέννησε και το κατέγραψε ιστορικά,
τότε αυτό που του απομένει είναι μια χριστιανικής προέλευσης εξαγγελία (όπως
θα λέγαμε «Κόσμος όμορφος, ηθικός, αγγελικά πλασμένος»).

Στην πατρίδα μας – και όχι μόνον – ο πολιτικός Σίσυφος ανεβάζει κάθε τόσο τα
οράματα του λαού στην κορυφή του βουνού ευαγγελιζόμενος την αιώνια ελπίδα, κι
αμέσως μετά διαπιστώνει είτε ότι το βάρος τους ήταν ασήκωτο είτε ότι οι πλάτες
του δεν άντεχαν και κατρακυλάει σε μία μη-οραματική πραγματικότητα (κάτι σαν
ρεαλιστική ουτοπία) επικαλούμενος λόγους ανωτέρας βίας ή διεθνούς συγκυρίας.

Τούτο συμβαίνει αφενός διότι η εξουσία έχει αποκτήσει «βαρίδια» και η συνεχής
ανα-δόμηση του συστήματος έχει υπερκεράσει την αν(τ)οχή των ηγετών κι αφετέρου
διότι χωρίς ριζοσπαστισμό οι οποιεσδήποτε θέσεις ή πρωτοβουλίες είναι μοιραίο
να μένουν γράμμα κενό. Το αριστερό (ή έστω το κεντρο-αριστερό) ως αντιστροφή ή
ανατροπή του δεξιού (ή έστω του κεντρο-δεξιού), ως άρνηση του προϋπάρχοντος
δεν γοητεύει πια κανέναν. Πάσχουμε από καθαρή στρατηγική. Οι πολίτες έχουν
χορτάσει από ηγέτες, που δικαιώνονται χάνοντας, από – εκ των υστέρων –
εκλογικεύσεις της αποτυχίας των τεθέντων στόχων. Μας λείπει η αφετηριακή
συναίνεση. Το όραμα δεν είναι μύθος για να διαδίδεται από γενιά σε γενιά. Δεν
είναι παραμύθι για να κοιμίζει ευχάριστα τους νέους και τους αφελείς. Και
βέβαια δεν είναι πολιτικό τρικ μιας χρήσης, που «κατασκευάζεται» από τα
επιτελεία των αρχηγών.

Το όραμα είναι η βάση, ο λόγος ύπαρξης μιας κοινωνίας, ενός λαού, ενός έθνους.
Είναι μια συμφωνία επί της αρχής και επί των αρχών που γαλβανίζεται σιγά-σιγά
στα εργαστήρια της Ιστορίας. Για να ξανακερδίσει η πολιτική των οραμάτων τη
θέση της στη δημόσια ζωή (την οποία τόσο απερίσκεπτα είχε εκχωρήσει στον
πολιτικαντισμό των εκδουλεύσεων) πρέπει πριν απ’ όλα να εμπεδωθεί ένα κλίμα
εμπιστοσύνης ανάμεσα στα κόμματα και στους πολίτες. Δεν είναι συμβατό ούτε με
την κοινή λογική ούτε με τη Δημοκρατία να αμφισβητείται κατά 80%-90% σε όλες
τις σχετικές έρευνες η αξιοπιστία των πολιτικών και η ρητορική του
προεκλογικού αγώνα να θεωρεί δεδομένο ότι ο ελληνικός λαός είναι σχεδόν
έτοιμος από καιρό να υπογράψει «το νέο κοινωνικό συμβόλαιο» απλά και μόνον
επειδή ο Σίσυφος ξανανεβαίνει στο βουνό. Χρειάζεται κάτι περισσότερο. Όχι ως
ένδειξη ή ως καλή πίστη αλλά ως στέρεη προϋπόθεση. Κι αυτό το «κάτι
περισσότερο» δεν μπορεί παρά να εντάσσεται σ’ ένα ξεκάθαρο ιδεολογικό πλαίσιο
(με αρχή, με ρυθμούς, με αξίες, με γνωστά εκ των προτέρων μέσα, με ενδιάμεσους
στόχους ακόμα κι αν το τελικό αποτέλεσμα θα ‘ναι πάντα μια αισιοδοξία ή μια
ελπίδα).

Κι αυτό το νέο ιδεολογικό πλαίσιο, που δεν μπορεί να συντίθεται από «κομμάτια
και θρύψαλα» διαφορετικών υλικών ούτε βέβαια να μυρίζει ναφθαλίνη, θέλει χρόνο
ωρίμασης και δοκιμασμένους ανθρώπους των «αιρέσεων» (κοινής όμως πολιτικής
κουλτούρας).

ΥΓ. Μετά τις εκλογές τι θα ‘χουμε; Από μας εξαρτάται. Από τα δικά μας οράματα
που θα εμπνεύσουν τους πολιτικούς, αφού το αντίστροφο φαίνεται τούτη την ώρα
μόνο στο βάθος του τούνελ.

O Γιάννης Πανούσης είναι καθηγητής της Εγκληματολογίας στο Τμήμα
Επικοινωνίας και MME στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.