Άνθρωποι με καινούργια πρόσωπα!

Ο κόσμος μας μπορεί να μην είναι έτοιμος ακόμα για τη στιγμή που θα δει το
πρόσωπο ενός νεκρού σε έναν ζωντανό άνθρωπο. Αυτή η ημέρα όμως πλησιάζει έτσι
κι αλλιώς.

H μεταμόσχευση προσώπου θα χαρίσει νέα ζωή σε κάποιον με σοβαρές δυσμορφίες
από εγκαύματα, ατυχήματα, καρκίνο ή γενετικές ανωμαλίες. Αν όλα πάνε καλά, θα
μπορεί να κυκλοφορήσει και πάλι στον δρόμο χωρίς να τραβά πάνω του βλέμματα
οίκτου ή φρίκης. Μία μόνο εγχείρηση θα αντικαθιστά τη σειρά αναδομητικών
επεμβάσεων που συνήθως απαιτούνται με τα σημερινά δεδομένα.

Ήδη, γιατροί στο Πανεπιστήμιο του Λούιβιλ στο Κεντάκι ελπίζουν ότι θα
επιλέξουν σύντομα έναν υποψήφιο για την εγχείρηση, πιθανώς μέσα στον χρόνο.
Είναι η ίδια ομάδα που πραγματοποίησε την πρώτη μεταμόσχευση χεριού στην
Αμερική και τη δεύτερη στον κόσμο το 1999. Την ίδια στιγμή, χειρουργοί σε
άλλες χώρες προσπαθούν να κερδίσουν την πρωτιά. Όλοι συμφωνούν πως η
μεταμόσχευση προσώπου είναι πλέον θέμα χρόνου.

Δραματική αλλαγή. Οι γιατροί έχουν αποφασίσει εδώ και καιρό την τεχνική
που απαιτείται για την επέμβαση. Οι μεταμοσχεύσεις οργάνων είναι υπόθεση
ρουτίνας, ενώ γίνονται ολοένα και περισσότερες μεταμοσχεύσεις μελών. Αλλά ένα
εσωτερικό όργανο, ακόμα και ένα χέρι, διαφέρουν πολύ από την δραματική αλλαγή
εμφάνισης ενός ανθρώπου.

Το πρόσωπο είναι αυτό που μας χαρακτηρίζει. Αυτό που μας συνδέει με τους
άλλους ανθρώπους, που φανερώνει τη συναισθηματική μας κατάσταση. H πιθανότητα
ολοκληρωτικής αλλαγής της ταυτότητάς μας είναι ένα σενάριο συνηθισμένο στην
επιστημονική φαντασία, το οποίο τώρα κοντεύει να γίνει πραγματικότητα. Και οι
γιατροί δεν μπορούν να ξέρουν πώς θα αντιδράσει το περιβάλλον του δέκτη.

Υπέρ και κατά. Στη Βρετανία, αντιδράσεις από την ιατρική κοινότητα
έχουν σταματήσει ανάλογα σχέδια. Για αυτό και οι Αμερικανοί γιατροί προχωρούν
πολύ προσεκτικά. H ομάδα εξετάζει τα ηθικά επιχειρήματα τόσο υπέρ όσο και κατά
της επέμβασης χρησιμοποιώντας έρευνες και γκάλοπ για να προβλέψουν τις
αντιδράσεις της κοινής γνώμης. Αν τα αποτελέσματα είναι θετικά, οι γιατροί
είναι έτοιμοι να προχωρήσουν. Αν όχι, πιστεύουν ότι με τον χρόνο η κοινή γνώμη
θα αλλάξει.

H τεχνική. H μεταμόσχευση προσώπου θα βασιστεί στη μικροχειρουργική,
στην ένωση δηλαδή πολύ μικρών νεύρων και αιμοφόρων αγγείων. Στο πρώτο μέρος
του εγχειρήματος, οι χειρουργοί θα πρέπει να αφαιρέσουν ένα στρώμα από το
δέρμα του δότη που περιέχει μυς, νεύρα, τένοντες και αιμοφόρα αγγεία. Στη
συνέχεια, οι γιατροί θα αφαιρέσουν το παραμορφωμένο πρόσωπο του δέκτη μέχρι τα
οστά και το χόνδρο. Έπειτα, θα μπει στη θέση του το πρόσωπο του δότη και όλα
τα κομμάτια θα επανασυνδεθούν.

Το αποτέλεσμα θα είναι ένα πρόσωπο-υβρίδιο, που θα συνδυάζει χαρακτηριστικά
από τον δότη και τον δέκτη, λέει ο Μπάρκερ. H ομάδα έχει αρχίσει τα πειράματα
σε πτώματα, προσπαθώντας να προβλέψει το αισθητικό αποτέλεσμα. Μέχρι στιγμής,
το νέο πρόσωπο μοιάζει τόσο στον δότη όσο και στον δέκτη, θυμίζοντας
περισσότερο κάποιον συγγενή τους.

«Αυτό που μας εκπλήσσει είναι πόσο διαφορετικός μοιάζει ο δέκτης του νέου
προσώπου μετά την μεταμόσχευση», εξηγεί ο γιατρός. «Αν όμως μπορούσαμε να
μεταμοσχεύσουμε ολόκληρη τη δομή των οστών, θα ήταν φτυστός ο δότης». Προς το
παρόν, αυτό είναι ιατρικά αδύνατο.

Κι άλλες έρευνες πριν από την έγκριση

Τα θεμέλια για τη μεταμόσχευση προσώπου μπήκαν πριν από πέντε χρόνια
όταν Γάλλοι χειρουργοί μεταμόσχευσαν ένα χέρι. Από τότε, έχουν γίνει άλλες 20
τέτοιες επεμβάσεις σε όλο τον κόσμο. Οι χειρουργοί μπορούν πλέον να
επανασυνδέουν χέρια, το δέρμα κρανίων και μεγάλα τμήματα προσώπου που
αποκολλώνται από ατύχημα. Σε πολλές περιπτώσεις, ο ιστός είναι
κατακρεουργημένος, απαιτώντας τιτάνιες προσπάθειες από τις ιατρικές ομάδες. Σε
επεμβάσεις αναδόμησης, είναι συνηθισμένη διαδικασία η αφαίρεση δέρματος από
μέρη του σώματος του ασθενούς για την ανανέωση άλλων σημείων.

«Ιατρικά μιλώντας, η αναδόμηση προσώπου είναι δυσκολότερη από τη
μεταμόσχευση», επισημαίνει ο Δρ Μπάρκερ. «Ο δότης είναι σε τέλεια κατάσταση
και όλα είναι καλά σχεδιασμένα. Αφαιρείς όσο ιστό χρειάζεσαι από τον δότη ή
και περισσότερο. Και μετά κόβεις ό,τι περισσεύει».

Ο Δρ Πίτερ Μπάτλερ, χειρουργός στην Αγγλία, έχει δηλώσει ότι θέλει να
προχωρήσει με την επέμβαση, αλλά η Βασιλική Επιτροπή Χειρουργών τον εμποδίζει.
«H υπόθεση αξίζει περαιτέρω μελέτης αλλά δεν πρέπει να προχωρήσουμε μέχρι να
γίνουν περισσότερες έρευνες και να μάθουμε να ελέγχουμε τυχόν επιπλοκές».

Στην Αμερική όμως, η μόνη έγκριση που χρειάζονται οι γιατροί στο Κεντάκι είναι
από το Διοικητικό Συμβούλιο του νοσοκομείου τους. Παρ’ όλα αυτά υπάρχουν
ενστάσεις για τα κοινωνικά και ψυχολογικά εμπόδια μιας τέτοιας επέμβασης,
ακόμα κι αν ιατρικά έχει μεγάλες πιθανότητες επιτυχίας.

Ο πιθανότερος τύπος υποψηφίου για την πρώτη μεταμόσχευση είναι κάποιος με
σοβαρές δυσμορφίες εδώ και χρόνια, που έχει το απαραίτητο ψυχικό σθένος να
αντιμετωπίσει την αλλαγή. Από την άλλη όμως, το θέμα είναι οι συγγενείς του
πιθανού δότη. Πώς θα δώσουν το ΟΚ στους γιατρούς να αφαιρέσουν το πρόσωπο του
αγαπημένου τους και πώς θα αντιμετωπίσουν την πιθανότητα να έρθουν πρόσωπο με
πρόσωπο με τον δέκτη; Αυτό μπορεί να αποδειχθεί ακόμα μεγαλύτερο εμπόδιο.

Σημαντικές επιφυλάξεις για τους κινδύνους και τις επιπτώσεις

Πολλοί γιατροί πιστεύουν ότι η επέμβαση μεταμόσχευσης προσώπου δεν
είναι απαραίτητη και τονίζουν ότι οι κίνδυνοι είναι μεγαλύτεροι από την πιθανή
αξία της. Ο δέκτης ενός νέου προσώπου θα πρέπει να παίρνει πολύ ισχυρά φάρμακα
για το υπόλοιπο της ζωής του, ώστε να προλάβει την απόρριψη του μοσχεύματος
από τον οργανισμό. Καθώς επίσης να αποδεχτεί το γεγονός ότι μπορεί η εγχείρηση
να αποτύχει. Ούτε όμως οι ψυχολογικές επιπτώσεις της ριζικής αλλαγής της
εμφάνισής του είναι δυνατόν να προβλεφθούν.

Αξιολογούν δέκτες. «Όσον αφορά την καθαρά ιατρική πλευρά, η
μεταμόσχευση προσώπου μπορούσε να γίνει πριν από 10 χρόνια», λέει ο Δρ Τζον
Μπάρκερ, επικεφαλής της ιατρικής ομάδας του Κεντάκι. «Συνυπολογίζοντας τα
πρώτα αποτελέσματα της έρευνάς μας επί της ηθικής, πιστεύουμε ότι ήρθε η ώρα».
H ομάδα αξιολογεί πιθανούς δέκτες για το μόσχευμα. Το ίδιο κάνουν ομάδες
γιατρών στη Γαλλία και την Ολλανδία.

Επιμέλεια: Στέφανος Κρίκκης – Εύη Ελευθεριάδου