H αλήθεια για το ιρλανδικό θαύμα

Μόλις πριν από δυο δεκαετίες η ανεργία βρισκόταν σε διψήφιο ποσοστό, τα
εισοδήματα ήταν στάσιμα και χιλιάδες εργαζόμενοι μετανάστευαν σε άλλα μέρη του
κόσμου. Σήμερα, η οικονομία αναπτύσσεται ταχύτατα, η ανεργία βρίσκεται κάτω
από το 5% και τα εισοδήματα τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια διπλασιάστηκαν.
Πρόκειται για το ιρλανδικό οικονομικό… θαύμα. Επειδή, όμως, στις ημέρες μας
ακόμη και τα θαύματα έχουν την εξήγησή τους και το ιρλανδικό έχει τη δική του.

Πρόκειται για το αποτέλεσμα τεσσάρων παρεμβάσεων: άνοιγμα της οικονομίας στον
διεθνή ανταγωνισμό, μέτρα για την προσέλκυση ξένων επενδύσεων, δραστική μείωση
της φορολογίας των επιχειρήσεων και – τέταρτο αλλά ίσως σημαντικότερο, όπως
σημειώνουν διεθνείς αναλυτές – επένδυση στο ανθρώπινο δυναμικό μέσα από τον
εκσυγχρονισμό του εκπαιδευτικού συστήματος, το οποίο προσανατολίσθηκε στις
νέες τεχνολογίες. H λανθασμένη εντύπωση που έχει δημιουργηθεί σε πολλούς
σχετικά με το ιρλανδικό οικονομικό θαύμα είναι ότι οι ρίζες του βρίσκονται στη
δεκαετία του ’80. H πραγματικότητα είναι ότι ο διάδρομος για την απογείωση της
ιρλανδικής οικονομίας άρχισε να κατασκευάζεται από τα μέσα της δεκαετίας του
’60.

Οι παρεμβάσεις που έγιναν στην ιρλανδική οικονομία, όπως σημειώνουν διεθνείς
αναλυτές, δεν θα είχαν τη γνωστή επιτυχία, αν δεν συνοδεύονταν από την
πλεονεκτική γεωγραφική θέση στην οποία βρισκόταν η χώρα: ανάμεσα σε δύο από
τις ισχυρότερες οικονομίες του κόσμου, τη βρετανική και την αμερικανική. H Νέα
Υόρκη και το Λονδίνο αποτελούν αφετηρίες ή σταθμοί του μεγαλύτερου όγκου
επενδυτικών κεφαλαίων του πλανήτη. Τέλος, η Ιρλανδία ομιλεί την αγγλική και
φέρει την αγγλοσαξονική κουλτούρα. Το τελευταίο αυτό χαρακτηριστικό ήταν
καθοριστικό για την επιτυχία του πειράματος.

Το άνοιγμα της οικονομίας

Από τη δεκαετία του ’50 οι ιθύνοντες της ιρλανδικής οικονομικής πολιτικής
πίστεψαν ότι ο καλύτερος και συντομότερος δρόμος ανάπτυξης για μια μικρή
οικονομία, όπως η ιρλανδική (πληθυσμός περίπου 3,8 εκατομμύρια), ήταν το
άνοιγμα στον διεθνή ανταγωνισμό. Τι σήμαινε αυτό; Την εγκατάλειψη των
πολιτικών προστατευτισμού της ιρλανδικής βιομηχανίας, μέσω της μείωσης ή και
κατάργησης των δασμών εισαγωγής προϊόντων. H εγκατάλειψη αυτών των πολιτικών
έγινε πολύ πριν από την είσοδο της Ιρλανδίας, το 1973, στην τότε Ευρωπαϊκή
Οικονομική Κοινότητα (ΕΟΚ). Το άνοιγμα αυτό λειτούργησε ως κινητήριος μοχλός
για τη βελτίωσης της ανταγωνιστικότητας των ιρλανδικών προϊόντων, με
αποτέλεσμα σήμερα οι εξαγωγές της Ιρλανδίας να αντιπροσωπεύουν το 85% του
ιρλανδικού Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος.

Σημειώνεται επίσης ότι από τις αρχές της δεκαετίας του ’90 η ιρλανδική
οικονομία βρέθηκε αντιμέτωπη με υψηλά ελλείμματα (άνω του 10% ως ποσοστό του
Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος) και υψηλό δημόσιο χρέος. H δημοσιονομική
αποσταθεροποίηση αντιμετωπίστηκε με σταδιακή μείωση των δημόσιων δαπανών,
γεγονός που επέτρεψε τη μείωση των ελλειμμάτων και τη σημαντική υποχώρηση του
δημόσιου χρέους. Απαλλαγμένη από δημοσιονομικά βαρίδια, η ιρλανδική οικονομία
εξοικονόμησε πόρους για την πραγματοποίηση δημόσιων επενδύσεων στις υποδομές
και στην εκπαίδευση.

Μείωση φορολογίας επιχειρήσεων

Οι πολιτικές για τη μεσοπρόθεσμη προσέλκυση άμεσων ξένων επενδύσεων
συνδυάστηκαν με τη δραστική μείωση της φορολογίας των επιχειρήσεων. Από τη
δεκαετία του ’50 οι Ιρλανδοί έχουν εισαγάγει μηδενικό συντελεστή φορολογίας
των επιχειρηματικών κερδών που προέρχονται από τις εξαγωγές και τη μεταποίηση.
Στα μέσα της δεκαετίας του ’80 ο φορολογικός συντελεστής όλων των επιχειρήσεων
ορίσθηκε στο 10%, την ίδια ώρα που στις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες οι
επιχειρήσεις φορολογούνταν με συντελεστή που ξεπερνούσε το 40%. Ο φορολογικός
συντελεστής των επιχειρήσεων, έπειτα από πιέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης,
ορίσθηκε το 1993 στο 12,5%, που και πάλι είναι με απόσταση ο χαμηλότερος στην
Ευρωπαϊκή Ένωση. H ευνοϊκή για τις επιχειρήσεις φορολογική πολιτική
συνδυάστηκε στη δεκαετία του ’80 με την εφαρμογή ενός προγράμματος ενίσχυσης
της επιχειρηματικότητας, κυρίως στον κλάδο των νέων τεχνολογιών. Τη δεκαετία
του ’80 δημιουργήθηκε ο φορέας Enterprise Ireland, που αρμοδιότητά του ήταν η
ενίσχυση της επιχειρηματικότητας, η εξεύρεση επενδυτικών κεφαλαίων και η
υποστήριξη της (σε εμβρυακό, τότε, στάδιο) βιομηχανίας νέων τεχνολογιών.
Σήμερα η ιρλανδική βιομηχανία λογισμικού αποτελείται από 700 επιχειρήσεις που
απασχολούν περισσότερους από 18.000 εργαζομένους. Παράλληλα, σήμερα η Ιρλανδία
είναι ο πέμπτος μεγαλύτερος παραγωγός και ο δεύτερος μετά τις ΗΠΑ εξαγωγέας
λογισμικού στον κόσμο.

Προσέκλυση ξένων επενδύσεων

Ένα σημαντικό βήμα ήταν η εκπόνηση και η εφαρμογή ενός σχεδίου για την
προσέλκυση ξένων επενδύσεων. Τι περιελάμβανε το σχέδιο; Ένα πλέγμα μέτρων
βραχυπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων, όπως:

– η βελτίωση της αποτελεσματικότητας της δημόσιας διοίκησης, κυρίως όσον αφορά
τις ανάγκες των πολυεθνικών επιχειρήσεων. H είσοδος μιας ξένης εταιρείας στην
Ιρλανδία έγινε μια εύκολη υπόθεση μέσα από διοικητικές απλοποιήσεις.

– η παροχή σε μαζική κλίμακα επιχορηγήσεων και φορολογικών κινήτρων για
επενδύσεις σε επιχειρήσεις που εγκαθίσταντο στην Ιρλανδία.

– η άρση όλων των περιορισμών για την εξαγωγή των κερδών που πραγματοποιούσαν
οι πολυεθνικές επιχειρήσεις στην Ιρλανδία.

– η βελτίωση των υποδομών μεταφορών και τηλεπικοινωνιών, μέσω της δημιουργίας
αυτοκινητοδρόμων και του εκσυγχρονισμού του τηλεπικοινωνιακού δικτύου.

– η δημιουργία ενός αξιόπιστου και σταθερού διοικητικού και φορολογικού
συστήματος.

Επένδυση στη γνώση

Καθοριστικός παράγοντας για τη δημιουργία του ιρλανδικού οικονομικού θαύματος
ήταν η επένδυση στη γνώση. Από τη δεκαετία του ’60 η Ιρλανδία άρχισε να
πραγματοποιεί μεγάλες επενδύσεις στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση. Οι επενδύσεις
επικεντρώθηκαν στη δημιουργία ενός μεγάλου αριθμού εργαζομένων με τεχνολογικές
γνώσεις στα ηλεκτρονικά και στις σχετιζόμενες με την πληροφορική επιστήμες.
Αυτό έγινε μέσω της δημιουργίας ενός δικτύου περιφερειακών τεχνολογικών
σχολών. Είναι χαρακτηριστικό ότι σήμερα έξι στους δέκα απόφοιτους
Πανεπιστημίου διαθέτουν πτυχίο μηχανικού κάθε είδους ή γενικότερα θετικής
επιστήμης. Δεν είναι τυχαίο ότι το πρώτο κύμα πολυεθνικών επιχειρήσεων που
εισήλθε στην Ιρλανδία ήταν εταιρείες, όπως η ΙΒΜ, η Intel, η Microsoft και η
Dell.