Δρόμοι

Το «τέλος» της…

… τον έκανε σταρ. Φυσικά μιλάμε για την Ιστορία. Και για τον Φουκουγιάμα. Το
1988 είχε ακούσει τον Μιχαήλ Γκορμπατσώφ να λέει πως σοσιαλισμός θα πει
ανταγωνισμός. Τηλεφώνησε αμέσως σε έναν φίλο του και του είπε: «Αν αυτό είναι
αλήθεια, τότε φτάσαμε στο τέλος της Ιστορίας». Τα λόγια ανήκουν στον Χέγκελ,
αλλά στο στόμα του Φράνσις Φουκουγιάμα απέκτησαν άλλο νόημα: έγιναν ο ύμνος
του νεοφιλελευθερισμού. Όσο για εκείνους που τον χαρακτηρίζουν φιλόσοφο του
κατεστημένου, ο οποίος απέκτησε φήμη υποστηρίζοντας τον νεοφιλελευθερισμό, δεν
έχει πρόβλημα να συμφωνήσει μαζί τους. Άλλωστε η καριέρα του μιλάει από μόνη
της. Υπηρέτησε στο ίδρυμα Ραντ και διετέλεσε πολιτικός αναλυτής του Στέιτ
Ντιπάρτμεντ επί κυβερνήσεων Ρήγκαν και Μπους. Σήμερα στηρίζει Μπους (τις
προάλλες υπέγραψε επιστολή υποστήριξης μαζί με άλλους φίλους τού Αμερικανού
προέδρου).

H φιλελεύθερη…

… δημοκρατία, έγραφε ο Φουκουγιάμα στο «Τέλος της Ιστορίας», αποτελεί το
«τελευταίο σημείο της ιδεολογικής εξέλιξης της ανθρωπότητας, την τελική μορφή
της ανθρώπινης διακυβέρνησης». H ροή των γεγονότων δεν πρόκειται να διακοπεί.
Όμως δεν θα υπάρχουν αντίθετες τάσεις. Με την τεχνολογία, η ανθρώπινη γνώση θα
είναι σωρευτική, θα οδηγεί τα πράγματα προς μία μόνο κατεύθυνση. H τεχνολογική
πρόοδος και η γνώση που απαιτείται για τη διαχείρισή της υπαγορεύουν αυτομάτως
έναν μεγάλο βαθμό αποκέντρωσης στη λήψη των οικονομικών αποφάσεων.
Αναπόφευκτα, αυτό σημαίνει ελεύθερες αγορές. Ο οικονομικός εκσυγχρονισμός και
η τεχνολογική αλλαγή κάνουν δυσδιάκριτα τα όρια ανάμεσα στους πολιτισμούς και
προάγουν ένα ομοιογενές σύνολο πολιτικών και οικονομικών θεσμών. Αυτά έλεγε ο
Φουκουγιάμα. Μερικά χρόνια αργότερα, η ιδέα του πως είχε φτάσει το τέλος της
Ιστορίας γινόταν και αυτή συντρίμμια μαζί με τους δίδυμους πύργους της Νέας
Υόρκης, στις 11 Σεπτεμβρίου 2001. Το βέβαιο είναι πως οι ΗΠΑ (και οι αντίπαλοί
τους) εξακολουθούν να αποτελούν μέρος της Ιστορίας. Άλλωστε, γι’ αυτό ακριβώς
δέχθηκαν την επίθεση. Ασφαλώς, η ελπίδα πως ίσως κάποτε θα τα καταφέρουμε να
ξεπεράσουμε την Ιστορία δεν σβήνει.

Οι αρχιτέκτονες…

… του Συνεδρίου της Βιέννης πίστευαν πως είχαν επιβάλει μια νέα τάξη
διαρκούς ειρήνης. Το 1940, ο Τσώρτσιλ μιλούσε για τη βρετανική αυτοκρατορία
σαν να επρόκειτο να διαρκέσει χίλια χρόνια. Οι απολογητές τού ιμπεριαλισμού
τού δέκατου ένατου αιώνα δεν μπορούσαν να προβλέψουν την ανεξαρτησία των
αποικιών. H Ιστορία είναι άστατη. Ξέρουμε πού βρισκόμασταν κάποτε, αλλά δεν
ξέρουμε πού ακριβώς πηγαίνουμε. Ποτέ δεν ξέραμε.

Ξέρουμε…

… όμως πως οι απολογητές του νεοφιλελευθερισμού αποφεύγουν να παραδεχθούν
πως η υπεσχημένη γη της επαγγελίας τους αποδείχθηκε κόλαση: νέοι πόλεμοι,
ανάπτυξη με ανεργία, νεόπτωχοι. Απέναντι στην πρόβλεψη του Φουκουγιάμα για το
μέλλον, η προτίμησή μας παραμένει σταθερή στην ενόραση ενός περισσότερο σοφού,
του Γούντι Άλεν: «Είδα το μέλλον. Είναι σαν το παρόν, μόνο που κρατάει
περισσότερο».