TPITH AΠOΨH Εκλογές και φυσικές καταστροφές

Την ώρα που η κακοκαιρία της περασμένης Πέμπτης – Παρασκευής 12-13/2 (όμοια με
την προπέρσινη) ενέσκηπτε δριμύτατη «επί των κεφαλών» των πολιτών και
πολιτικών αυτής της χώρας, μια ακατάσχετη λογοδιάρροια για τις κομματικές
μετεγγραφές έδινε και έπαιρνε στα ανά την επικράτεια τηλεοπτικά παράθυρα με τη
σύμπραξη κυβερνητικών και αντιπολιτευόμενων στελεχών. Τελικά πoιο (πρέπει να)
είναι το διακύβευμα των (εκάστοτε) εκλογών;

Τις προάλλες (εν μέσω γενικής παραλυσίας συγκοινωνιών, υπηρεσιών και
επιχειρήσεων στην καρδιά της ελληνικής πρωτεύουσας) το κράτος αλλά και οι
πολίτες βρέθηκαν και πάλι υπό κατηγορία για έλλειψη στοιχειώδους πρόνοιας και
λογικής. Βεβαίως, το ψάρι βρωμάει πάντα από το κεφάλι. Διότι προφανώς και
είναι σωστό – σε μια δημοκρατία – να ζητούμε ευθύνες από τον πολίτη, αλλά υπό
μία προϋπόθεση: Εφόσον η Πολιτεία (με τα ποικίλα πρόσωπά της) έχει φροντίσει,
σε ανύποπτο χρόνο, με συνέπεια και συνέχεια, για τη δημιουργία υπεύθυνων
πολιτών. Στη χώρα της ατομικιστικής συμπεριφοράς και κουλτούρας, η
υπευθυνότητα δεν «διδάσκεται» σε μερικούς μήνες, αλλά απαιτεί μακροχρόνια
προσπάθεια και κυρίως ζωντανά προσωπικά «παραδείγματα» τών κάθε λογής
ιθυνόντων. Όταν εκείνοι που «σκοτώνονται» για να διαχειριστούν τις τύχες μας
δεν επιδεικνύουν σωστές συμπεριφορές, πώς θα ζητήσουμε ευθύνες από τον πολίτη;
(Την ίδια τη βραδιά του χιονιά, ο αρμόδιος υφυπουργός έβγαινε σε παράθυρο
γνωστού τηλεοπτικού καναλιού συζητώντας – τι άλλο; – για τις μετεγγραφές και
δίνοντας τη μάχη της δημοσιότητας και του «σταυρού»!).

Από τη άλλη πλευρά, η Πολιτεία οφείλει να διαθέτει ένα αξιόπιστο δημόσιο
σύστημα αντιμετώπισης εκτάκτων αναγκών, ανεξάρτητα από την όποια ιδιωτική
διαθεσιμότητα. Αντί γι’ αυτό, στο όνομα της πολυπόθητης ανάπτυξης της
ιδιωτικής οικονομίας έχουμε αφήσει την προστασία των πολιτών (σε καιρό
ειρήνης) στη λεγόμενη ιδιωτική πρωτοβουλία. Έτσι, συχνά – πυκνά, οι πολιτικοί
ιθύνοντες (για να δικαιολογήσουν τις παραλείψεις τους) μιλάνε για την
ανευθυνότητα του πολίτη – ιδιώτη ως χρήστη δημόσιων υπηρεσιών, αλλά δεν κάνουν
σχεδόν τίποτε για την τιμωρία της επιπολαιότητας και της ανευθυνότητας του
ιδιώτη – επιχειρηματία που έχει αναλάβει την επί πληρωμή παροχή δημόσιων ή
κοινωνικών υπηρεσιών και αγαθών (δηλαδή του κάθε εργολάβου και προμηθευτή του
Δημοσίου, της κάθε εταιρείας υπεραστικών λεωφορείων ΚΤΕΛ ή του κάθε οδηγού
φορτηγού).

Στις περισσότερες ανεπτυγμένες χώρες η υπηρεσία πολιτικής προστασίας διαθέτει
μια αυτόνομη «δύναμη κρούσης» που δεν ακυρώνεται από την όποια υπάρχουσα
ιδιωτική ασυνειδησία. Στην Ελλάδα μόνον ο στρατός (για άλλους φυσικά λόγους)
διαθέτει αυτονομία δράσης, η οποία μπορεί να χρησιμοποιηθεί και σε περίπτωση
έκτακτης ανάγκης. Και βέβαια σ’ αυτόν προστρέχουμε πάντα όταν φθάνει ο κόμπος
στο χτένι. Αυτό όμως δεν μπορεί να γίνεται για ψύλλου πήδημα. Δυστυχώς, τα
περισσότερα δημόσια συστήματα τεχνικής υποδομής για την πολιτική προστασία στη
χώρας μας έχουν καταργηθεί προ πολλού, συχνά για χάρη της ιδιωτικοποίησης, σε
μια χώρα που έχει πολλούς ανεύθυνους ιδιώτες – επιχειρηματίες, αλλά και
καθεστώς πλήρους ατιμωρησίας, όπου ούτε οι στοιχειώδεις κανόνες της αγοράς δεν
μπορούν να λειτουργήσουν.

Ασφαλώς ένα σύστημα πολιτικής προστασίας πρέπει να εμπλέκει ταυτόχρονα
δημόσιους φορείς και κοινωνικούς εταίρους, καθώς και ιδιωτικές επιχειρήσεις,
αρκεί να υπάρχει συγκεκριμένος ρόλος και ευθύνη τού καθενός στην πράξη και όχι
στα χαρτιά! Στη χώρα μας (που αυτά σπανίζουν) θα πρέπει να δώσουμε το βάρος σε
μια αποκεντρωμένη δημόσια υποδομή, με υψηλό βαθμό ετοιμότητας και αυτόνομης
επέμβασης σε καταστάσεις φυσικών κινδύνων, που θα μπορεί να χρησιμοποιείται
αποτελεσματικά τόσο από την κεντρική διοίκηση όσο και από την Αυτοδιοίκηση.
Επιπλέον, ο τρόπος κινητοποίησης του ιδιωτικού μηχανικού εξοπλισμού δεν θα
αφήνεται στην τύχη του, δηλαδή δεν θα εξαρτάται από… την απουσία των οδηγών
των μηχανημάτων ή την αναζήτηση των υπεργολάβων… στα καφενεία!.. Σημειωτέον
ότι – αντίθετα με τους σεισμούς – οι χιονιάδες και οι καύσωνες (οι οποίοι μάς
έγιναν τακτικοί επισκέπτες λόγω της κλιματικής αλλαγής) προβλέπονται
βραχυπρόθεσμα και μάλιστα με μεγάλη ακρίβεια. Γι’ αυτό και δεν συγχωρούνται
ολιγωρίες, καθώς δεν υπάρχει το άλλοθι του αιφνιδιασμού.

Επιτέλους, ας το καταλάβουν καλά άπαντες οι πολιτικοί μας ταγοί. (Έστω και) με
την ευκαιρία των εκλογών, θα πρέπει να συζητήσουμε κάποια στιγμή για το
«πάπλωμα» αντί για τα πολιτικά κουτσομπολιά. Γιατί σε προεκλογική περίοδο οι
(φυσικές) καταστροφές μπορεί να γίνουν και εκλογικές. Οπότε οι εκλογικές
καταστροφές… θα είναι απολύτως φυσικές!

Ο Ηλίας Μπεριάτος είναι καθηγητής Χωροταξικού – Περιβαλλοντικού
Σχεδιασμού του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας.