ΦEPNANTO ΣABATEP «Hθική είναι το θέλω και όχι το πρέπει»
Ενημερώσου πρώτα από ΤΑ ΝΕΑ
6 λεπτά  |
 |
|
H εκπαίδευση είναι το καλύτερο αντίδοτο στη μοίρα για τον Φερνάντο Σαβατέρ. |
«Δεν φιλοδοξώ όταν περάσει η ζωή μου να με θυμούνται. Αλλά τώρα, μ’ αρέσει να
ξέρω ότι μερικά απ’ αυτά που γράφω είναι χρήσιμα, βοηθούν τους ανθρώπους να
ζήσουν, ν’ αναζητήσουν ενέργεια. Δεν πιστεύω ούτε φιλοδοξώ να είμαι ο
Αριστοτέλης. Θα μ’ άρεσε να ξέρω ότι βοήθησα κάποιον να ολοκληρώσει μια
λειτουργία στη διάρκεια της ζωής του. Αλλά δεν έχω καμιά πρόθεση αιωνιότητας».
Κάπως έτσι αυτοχαρακτηρίζεται, μιλώντας στα «NEA» ο άνθρωπος τον οποίο έχουν
αποκαλέσει Ζαν Πολ Σαρτρ της Ισπανίας και τον συγκρίνουν με τον Σαλμάν
Ρούσντι. Ο Φερνάντο Σαβατέρ, ο φιλόσοφος και συγγραφέας με τους πολλούς
τίτλους (δοκιμιογράφος, μυθιστοριογράφος, δραματουργός και δημοσιογράφος)
προτιμά, όμως, να τον αποκαλούν «δάσκαλο φιλοσοφίας και όχι φιλόσοφο».
Ίσως γι’ αυτό να πιστεύει πως η εκπαίδευση είναι το καλύτερο αντίδοτο στη
μοίρα, όπως γράφει στην «Αξία του εκπαιδεύειν» (εκδ. Ελληνικά Γράμματα). «H
εκπαίδευση είναι ένα από τα μέτωπα ή τους τρόπους με τους οποίους σπάει η
αλυσίδα των μοιρολατριών που κάνουν το παιδί του φτωχού φτωχό, το παιδί του
αγράμματου αγράμματο, το παιδί της γυναίκας χωρίς εκπαίδευση ίδιο με τη μάνα
του. H εκπαίδευση προσπαθεί να το ανατρέψει αυτό και να πετύχει τα παιδιά να
είναι καλύτερα απ’ τους γονείς και να έχουν περισσότερες πιθανότητες να μην
επαναλάβουν τη φρίκη ή τις ποινές που επανέλαβαν οι γονείς τους. Δεν το
καταφέρνουν πάντα, αλλά η εκπαίδευση είναι η απόπειρα εξόδου απ’ αυτόν τον
μοιραίο κύκλο», λέει στα «NEA» ο Φερνάντο Σαβατέρ.
Τα ερωτήματα γύρω απ’ τον θάνατο, την αλήθεια, την ελευθερία, τη
δικαιοσύνη, τον χρόνο και η χρησιμότητα της φιλοσοφίας για τον σημερινό
άνθρωπο απασχολούν τον Σαβατέρ στο έργο του και ιδιαίτερα στις «Ερωτήσεις της
ζωής» (εκδ. Αίολος). «Τα ερωτήματα αυτά δεν μπορούν να λυθούν οριστικά.
Μπορούν, όμως, να μας δώσουν προσωρινές απαντήσεις κι έτσι να μας βοηθήσουν να
συνυπάρχουμε», επισημαίνει, τονίζοντας ότι «άλλοι κατανοούν αυτά τα ερωτήματα
κι άλλοι όχι. Όμως, υπάρχει κάποια στιγμή στη ζωή που όλοι αντιμετωπίζουμε το
ζήτημα της δικαιοσύνης, του χρόνου, του θανάτου. Απλώς, το μεγαλύτερο μέρος
της ζωής μας σκεφτόμαστε άλλα πράγματα».
Άλλο ένα ζήτημα που αναλύει στο έργο του είναι ηθική: «H πίστη ότι δεν είναι
όλα ίσης αξίας κι ότι υπάρχουν λόγοι που επιλέγουμε τον ένα ή τον άλλο δρόμο
δράσης». «H ιδέα που είχα πάντα για την ηθική είναι ότι αναφέρεται στη θέληση
μας, στο τί θέλει πραγματικά ο άνθρωπος, τί φιλοδοξούμε να κάνουμε με τη ζωή
και την ελευθερία μας. Από αυτό το θέλω προκύπτουν οι υποχρεώσεις μας. Το
πρέπει δεν καθορίζει το “ταβάνι” εκ προθέσεως. Είναι κάτι που προκύπτει
από τη θέλησή μας είτε αυτή είναι διατυπωμένη λογικά, είτε ριζοσπαστικά»,
σημειώνει.
Έχει χάσει, όμως, η σημερινή εποχή το ενδιαφέρον της για την ηθική; «Δεν
υπάρχει τρόπος να μετρήσουμε τα ηθικά ενδιαφέροντα κάθε εποχής.
H ηθική είναι μια αντανάκλαση για την έννοια που δίνουμε στην ελευθερία
μας, στις πιο σημαντικές αξίες. Όμως, μερικές φορές οι απαντήσεις στις
ερωτήσεις των αξιών είναι διαφορετικές. Αλλά δεν πιστεύω ότι η εποχή μας είναι
λιγότερο ηθική από άλλες».
Ο Σαρτρ της Ισπανίας
Ο Φερνάντο Σαβατέρ γεννήθηκε στο Σαν Σεμπαστιάν (στη Χώρα των Βάσκων) το 1947.
Σπούδασε φιλοσοφία και λογοτεχνία στη Μαδρίτη, όπου άρχισε την καριέρα του στο
Πανεπιστήμιο ως λέκτορας. Ύστερα από μια σύντομη θητεία στις φυλακές του
Φράνκο, του απαγόρευσαν να διδάσκει για πολιτικούς λόγους, αλλά επέστρεψε
αργότερα ως καθηγητής Ηθικής στο Πανεπιστήμιο της Χώρας των Βάσκων. Σήμερα
είναι επικεφαλής της Έδρας Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο Κομπουλτένσε της
Μαδρίτης κι έχει γράψει πάνω από 45 βιβλία. H μακροχρόνια κι επίμονη δουλειά
του για την ειρήνη στη Χώρα των Βάσκων έχει βραβευθεί πολλές φορές. Ο Σαβατέρ
είναι ένα από τα ιδρυτικά μέλη της οργάνωσης Φτάνει Πια (Basta Ya) που
αγωνίζεται για να σταματήσει η τρομοκρατική δράση της ETA – τιμήθηκε με το
βραβείο Sakharov για τα ανθρώπινα δικαιώματα το 2000.
«Το Basta Ya γεννήθηκε το 1999, όταν υπήρχαν ελπίδες ότι η ETA θα σταματούσε
τη δράση της. Στόχος μας δεν ήταν μόνο να θρηνήσουμε τους νεκρούς και τους
δολοφονηθέντες, αλλά να υπερασπίσουμε το Σύνταγμα, τα ανθρώπινα δικαιώματα, το
κράτος δικαίου και να δηλώσουμε την άρνησή μας στον εκρηκτικό εθνικισμό που
είναι πίσω από την τρομοκρατία. Δεν είναι ένα κίνημα – εκδήλωση διαμαρτυρίας,
αλλά ένα κίνημα για την υπεράσπιση των δημοκρατικών αξιών του συνταγματικού
κράτους», λέει ο Σαβατέρ, που μπήκε στη μαύρη λίστα της ETA, απειλήθηκε και
για κάποια χρόνια δεν μπορούσε να κυκλοφορήσει παρά μόνο με συνοδεία
σωματοφυλάκων. Δεν είναι καθόλου αισιόδοξος για την επίλυση του Βασκικού:
«Είναι ένα πρόβλημα αρκετά παλιό για να λυθεί σύντομα. Ο ριζοσπαστικός
εθνικισμός επιμένει και είναι απειλή για τις ελευθερίες μας».
«Δεν ήρθε το τέλος της Ιστορίας»
Σε παλαιότερη συνέντευξή του είχε χαρακτηρίσει τη θεωρία του Φουκουγιάμα περί
«Τέλους της Ιστορίας» εγγελιανή. «Είναι προφανές, από τη στιγμή που ο
Φουκουγιάμα μίλησε για το τέλος της Ιστορίας, η Ιστορία προχώρησε, είχαμε νέα
ιστορικά γεγονότα και εξελίξεις. Νομίζω πως αυτό που ήθελε να πει είναι ότι
είχε τελειώσει ένας τύπος ιστορίας, η ιστορία της αντιπαράθεσης ανάμεσα στις
κομμουνιστικές και τις φιλελεύθερες δημοκρατικές χώρες, η μεταπολεμική
περίοδος στην Ευρώπη και στον κόσμο. Φυσικά, όμως, δεν τέλειωσε όλη η Ιστορία.
Συνεχίζουν να συμβαίνουν γεγονότα, καινοτομίες, η ανθρωπότητα εξακολουθεί να
εξελίσσεται», λέει ο 57χρονος Βάσκος.
Ο Σαβατέρ δεν συμφωνεί με την άποψη ότι τα γεγονότα της 11ης Σεπτεμβρίου
εγκαινίασαν μια νέα εποχή στην Ιστορία: «H 11η Σεπτεμβρίου εισήγαγε έναν νέο
τρόπο να βλέπουμε πολλά πράγματα, αφού είναι η πρώτη φορά που μια μεγάλη χώρα
όπως οι ΗΠΑ δέχθηκε τόσο μεγάλη επίθεση με τόσους νεκρούς. Λογικά αυτό άλλαξε
πολλά: τον τρόπο οργάνωσης της ασφάλειας, τους αντιτρομοκρατικούς νόμους.
Όμως, αυτό δεν σημαίνει ότι είναι μια νέα εποχή. Έχει αλλάξει κάποιες πλευρές
της καθημερινότητάς μας». Ούτε διακινδυνεύει προβλέψεις για το μέλλον: «Η
φιλοσοφία μάς διδάσκει ότι δεν υπάρχει γραμμένο μέλλον. Ό,τι συμβαίνει,
συμβαίνει επειδή εμείς επιτρέψαμε να συμβεί. Έχουμε μια αναβίωση
φονταμενταλιστικών θέσεων, θρησκευτικού ολοκληρωτισμού και μια σύγχυση
φιλελεύθερων αξιών με περικοπή ελευθεριών, μια τάση μερικές φορές να
θυσιάσουμε πλευρές της ελευθερίας στο όνομα της ασφάλειας. Δεν έχω ιδέα ποιο
θα είναι το αποτέλεσμα».
INFO
Ο Φερνάντο Σαβατέρ θα βρίσκεται από σήμερα στην Αθήνα προσκεκλημένος του
Ινστιτούτου Θερβάντες και των εκδόσεων Ελληνικά Γράμματα και Αίολος για να
μιλήσει στις 20.00 στη Στοά του Βιβλίου για τα δύο νέα του βιβλία, «H αξία του
εκπαιδεύειν» και «Οι ερωτήσεις της ζωής» που κυκλοφόρησαν στα ελληνικά. Θα
μιλήσουν επίσης οι Natividad Galvez, Εμμανουήλ Κολιάδης, Κυριάκος Φιλιππίδης,
Συλβάνα Ράπτη.
Google news
