TPITH AΠOΨH Οικολογικός εκσυγχρονισμός

Επιτέλους, μετά την τρικυμία των αποκαλύψεων για υπαρκτά και ανύπαρκτα
σκάνδαλα, η προεκλογική «μπουνάτσα» έφερε στην επιφάνεια την ουσία της
πολιτικής. H συζήτηση για την οικονομία, ακόμη κι αν άφησε πολλές πλευρές της
στο σκοτάδι, έθεσε το πραγματικό πρόβλημα: τη σχέση της απασχόλησης με την
ανάπτυξη. H πρόταση του Γ. Παπανδρέου για τη διευκόλυνση των νέων στην αγορά
εργασίας, αξίζει να μελετηθεί. Όχι μόνο για λόγους κοινωνικούς, αλλά και γιατί
ο σημερινός (δομικός) αποκλεισμός αφήνει απ’ έξω το πιο παραγωγικό κομμάτι του
πληθυσμού και στην ουσία απαξιώνει τις όποιες επενδύσεις και τον εκσυγχρονισμό
στην εκπαίδευση.

Αυτό όμως είναι το ένα σκέλος. Το άλλο αφορά στο είδος της ανάπτυξης στην
εποχή των μεγάλων τεχνολογικών αλλαγών και των παράλληλων οικολογικών
κινδύνων. H έννοια της αειφορίας, που υιοθετήθηκε ως αρχή τόσο στην E.E. όσο
και στα υπόλοιπα διεθνή fora υπόσχεται την υπέρβαση του παλιού καθεστώτος (της
οικονομίας του άνθρακα και του χάλυβα) και τη μετάβαση στην εποχή της «άυλης»
και καθαρής παραγωγής με την ταυτόχρονη εξασφάλιση μεγαλύτερης
ανταγωνιστικότητας, περισσότερης απασχόλησης και ποιοτικά αναβαθμισμένου
περιβάλλοντος.

Ο οικολογικός εκσυγχρονισμός της οικονομίας δεν είναι μια αφηρημένη ιδέα. Σε
αρκετές ευρωπαϊκές χώρες έχει κάνει τη διαδρομή του και έχει συνδεθεί με το
ζήτημα της ενσωμάτωσης του εξωτερικού κόστους στις τιμές των προϊόντων και
υπηρεσιών, καθώς και με το ζήτημα της φορολογικής μεταρρύθμισης. Λαμβάνοντας
υπόψη ότι η παραγωγικότητα της εργασίας έχει τριπλασιαστεί περίπου κατά το
διάστημα 1950-2000, ενώ η παραγωγικότητα της ενέργειας και των πρώτων υλών
έχει ελάχιστα αυξηθεί, βασική ιδέα της πρότασης αποτελεί η μείωση του κόστους
εργασίας (στην Ελλάδα οι επιβαρύνσεις στην εργασία αποτελούν το 70% των
φορολογικών εσόδων) και η αντίστοιχη αύξηση της φορολογίας των μη ανανεώσιμων
πόρων. Να θυμίσουμε ότι πρώτος έφερε το θέμα στα ευρωπαϊκά όργανα ο Z. Ντελόρ
(ήδη από το 1992), ενώ δέκα χρόνια αργότερα (Σεπτέμβριος του 2001) ο Σουηδός
πρωθυπουργός Γκόραν Πέρσον, επικεφαλής της επιτροπής των Ευρωπαϊκών
Σοσιαλιστικών Κομμάτων για την Αειφόρο Ανάπτυξη, έβαλε την πράσινη φορολογική
πολιτική στο κέντρο των απαραίτητων αλλαγών για μια «κοινωνικά δίκαιη και
περιβαλλοντικά υπεύθυνη» πορεία προς την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση.

Όμως, αν η φορολογική μεταρρύθμιση είναι ο μοχλός, το όχημα είναι οι
μικρομεσαίες επιχειρήσεις (MME). Στη Γερμανία, για παράδειγμα, έχει προταθεί
από τους Πράσινους η σύνδεση της ευνοϊκής δανειοδότησης των MME με την
πρόσληψη ανέργων (100.000 ευρώ δάνειο με επιδοτούμενο επιτόκιο για κάθε θέση
απασχόλησης). Κατά τον ίδιο τρόπο μπορεί να υποστηριχθεί η απασχόληση στο
σπίτι (βοήθεια στην οικιακή εργασία, φύλαξη παιδιών, μέριμνα ηλικιωμένων
κ.τλ.) με φορολογικές απαλλαγές και, αντίστοιχα, αύξηση της φορολογίας των
υψηλών εισοδημάτων. Για την Ελλάδα, η αυτο-απασχόληση πρέπει να αποτελέσει
βασικό άξονα της νέας εργασιακής πολιτικής (και πέραν των προγραμμάτων του
ΚΠΣ) και να συνδεθεί με ένα διαρκές πρόγραμμα κινήτρων, διευκολύνσεων,
πληροφόρησης και αρχικών ενισχύσεων. Σημαντική επίσης μπορεί να είναι η
συνεισφορά της ζήτησης για εργαζομένους σε εναλλακτικές μορφές οικονομίας,
όπως είναι οι μη κυβερνητικές οργανώσεις, η κοινωνική αλληλεγγύη, η προστασία
του φυσικού περιβάλλοντος και ο πολιτισμός. Οι περισσότερες από τις
δραστηριότητες αυτές, ύστερα από ένα αρχικό στάδιο μπορεί να είναι
αυτοχρηματοδοτούμενες.

Δεν φτάνει όμως η δημιουργία ευκαιριών. Ένα από τα δομικά προβλήματα του
σημερινού συστήματος εργασίας είναι η αναντιστοιχία μεταξύ προσφοράς και
ζήτησης. Πολλοί σύγχρονοι τομείς της οικονομίας (π.χ. η απελευθερωμένη αγορά
ενέργειας και η προστασία του περιβάλλοντος) ενώ έχουν σημαντικές δυνατότητες
απορρόφησης, δεν μπορούν να βρουν το κατάλληλο προσωπικό στην αγορά εργασίας.
Με μια έννοια οι τεχνολογικές, παραγωγικές και γενικά οι οικονομικές αλλαγές,
προηγούνται των αλλαγών (ή των προσαρμογών) στα προγράμματα εκπαίδευσης και
κατάρτισης, με αποτέλεσμα το σημαντικό σήμερα έλλειμμα σε ειδικευμένες θέσεις
εργασίας. Μία θεσμική αλλαγή προς αυτή την κατεύθυνση θα ήταν η δημιουργία
Γενικών Διευθύνσεων Απασχόλησης σε όλα τα παραγωγικά υπουργεία
(συμπεριλαμβανομένου και του ΥΠΕΧΩΔΕ). Να περιμένουμε άραγε ότι ο (ατελής)
διάλογος που άρχισε με την αφορμή των εκλογών θα περιλάβει και τα παραπάνω;
Είναι κάπως αισιόδοξο.

Ο Ηλίας Ευθυμιόπουλος είναι πρώην υφυπουργός.