H δημοκρατία που… σηκώνει τον πολίτη από τον καναπέ

Από την αρχαία Αθήνα, η έννοια της συμμετοχικής δημοκρατίας ήταν κυρίαρχη.
Στον «Επιτάφιο» ο Περικλής περιγράφει μία κοινωνία όπου οι πολίτες οφείλουν να
συμμετέχουν στη διαμόρφωση των κρατικών πολιτικών. «Όποιον δεν παίρνει μέρος
σε αυτά τον θεωρούμε έναν άνθρωπο όχι ήσυχο, μόνον άχρηστο» ανέφερε μάλιστα
χαρακτηριστικά.

Έκτοτε πέρασαν πολλά χρόνια και η εντύπωση που καλλιεργήθηκε στην Ελλάδα ήταν
πως οι πολίτες είχαν βολευτεί σε μία συμμετοχή τού… καναπέ, χωρίς ιδιαίτερο
ενδιαφέρον για την πολιτική. Μόνη έκφραση συμμετοχής αποτελούσαν επί σειρά
ετών οι Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις. Χρειάστηκε η προχθεσινή εκλογή νέου
προέδρου στο ΠΑΣΟΚ για να δείξει πως η συμμετοχική δημοκρατία μπορεί να γίνει
πράξη και σε επίπεδο κομμάτων, αλλά και στον τομέα της χάραξης πολιτικών.

H συζήτηση για την προώθηση της συμμετοχικής δημοκρατίας βρίσκεται, πάντως,
στο επίκεντρο εδώ και χρόνια. Αναφορές για το μοντέλο αυτό εντοπίζονται σε
εκθέσεις του ΟΗΕ από το 2000, στη Χάρτα που υπέγραψε το 2001 το Παγκόσμιο
Δίκτυο Πρασίνων, ενώ με πρωτοβουλία του Ιδρύματος Ανδρέα Παπανδρέου
πραγματοποιήθηκε το 2002 ηλεκτρονική δημοσκόπηση για το περιβάλλον με τη
συμμετοχή πολιτών από 175 χώρες, γεγονός που χαρακτηρίστηκε ως βήμα
διερεύνησης των ψηφιακών δυνατοτήτων με στόχο να ισχυροποιηθεί και αναπτυχθεί
η συμμετοχική δημοκρατία.

Στην Ευρώπη πολλοί θεωρητικοί και πολιτικοί έχουν ασχοληθεί τις τελευταίες
δεκαετίες με το νέο αυτό μοντέλο δημοκρατίας. Είναι γνωστό το έργο που
ξεκίνησε από τα τέλη της δεκαετίας του ’70 ο λεγόμενος και γκουρού της
συμμετοχικής δημοκρατίας Πολ Χιρστ και βρήκε έδαφος στην αγγλική κοινωνία. Την
ανάγκη τα κόμματα να προβληματιστούν πάνω στο μοντέλο αυτό έχει εξάλλου
επισημάνει στο παρελθόν και το γνωστό στέλεχος και ιστορικός του γαλλικού
Σοσιαλιστικού Κόμματος, Αλέν Μπεργκουνιού.

Παραδείγματα συμμετοχικής δημοκρατίας υπάρχουν σε διάφορες ευρωπαϊκές πόλεις.
Κλασική περίπτωση αποτελεί η ανάπλαση της πλατείας Τραφάλγκαρ στο Λονδίνο. Το
1974 το δημοτικό συμβούλιο αποφάσισε να εγκρίνει άδεια οικοδόμησης της
πλατείας, που προέβλεπε γκρέμισμα ενός τμήματος με κτίσματα αντιπροσωπευτικά
της βικτωριανής αρχιτεκτονικής – στα οποία στεγάζονταν κατοικίες και μικρά
εμπορικά καταστήματα – και ανέγερση στη θέση τους μεγάλων εμπορικών
καταστημάτων. Κάτοικοι και εργαζόμενοι της περιοχής αντέδρασαν Το αποτέλεσμα
ήταν η συγκέντρωση 8.000 υπογραφών ενάντια στην απόφαση, ενώ κατέθεσαν και
συγκεκριμένη αντιπρόταση. Το δημοτικό συμβούλιο πείστηκε και ανακάλεσε την
απόφασή του.

Παράδειγμα τοπικής δημοκρατίας αποτελεί και η κοινότητα Farum στη Δανία, όπου
οι κοινόχρηστοι χώροι αποφασίστηκαν και οργανώθηκαν από τους κατοίκους κάθε
κτιρίου, ενώ οι κάτοικοί της οργάνωσαν και λειτουργούν μία συνεργατική για τα
είδη πρώτης ανάγκης, ένα εστιατόριο καθώς και τους παιδότοπους.