Διαστάσεις Tο πείραμα με τους κολλήγους

Έρνεστ Χέντον. Επιζήσας

Το λεωφορείο ήλθε στην πόλη το 1932. Οι γιατροί και οι νοσοκόμες είπαν στους
κατοίκους ότι αν συνεργάζονταν μαζί τους, θα ανταμείβονταν με δωρεάν ιατρικές
εξετάσεις, ασφάλεια κηδείας, δωρεάν μετάβαση στο νοσοκομείο της πρωτεύουσας
και, το κυριότερο απ’ όλα, τη δυνατότητα να σταματήσουν στην πόλη για να
ψωνίσουν. Ο Έρνεστ Χέντον και οι άλλοι κολλήγοι του Μέικον Κάουντυ, στην
Αλαμπάμα, δέχθηκαν, δεν είχαν άλλωστε τίποτα να χάσουν. Εδώ και καιρό δεν
αισθάνονταν καλά, δύσκολα μάζευαν πια το βαμβάκι, ακόμη και για την Κου Κλουξ
Κλαν αδιαφορούσαν, τόσο πολύ πονούσαν.

H διάγνωση των γιατρών ήταν «κακό αίμα». Σε μερικούς από τους εθελοντές έκαναν
ενέσεις αρσενικού και άλειψαν τις πληγές τους με υδράργυρο. Στους υπολοίπους,
μεταξύ των οποίων και ο Έρνεστ, έδωσαν απλώς το «ροζ φάρμακο», δηλαδή
ασπιρίνη, και «ένα καφετί πράγμα», δηλαδή σίδηρο. Ύστερα τους έβαλαν ένα
σωληνάκι στην πλάτη και πήραν ένα δείγμα. «Αυτό θα σας κάνει καλό», είπαν.
Αλλά δεν τους έκανε, ούτε ήταν δυνατόν να τους κάνει. Ο Έρνεστ και οι άλλοι
άνδρες έπασχαν από σύφιλη, οι γιατροί το γνώριζαν, αλλά ο σκοπός τους δεν ήταν
να τους θεραπεύσουν: το πείραμα που έκαναν συνίστατο στο να παρακολουθήσουν
την πορεία μιας ομάδας συφιλιδικών που δεν ακολουθούν απολύτως καμιά θεραπεία,
καθώς και να συγκρίνουν τα αποτελέσματα της σύφιλης στους λευκούς και τους
μαύρους. Είχαν ενδείξεις ότι ορισμένοι ασθενείς δεν παρουσιάζουν κανένα
σύμπτωμα, ενώ άλλοι ανακάμπτουν μόνοι τους. Οι περισσότεροι, βέβαια,
παρουσίαζαν δυσμορφία του ήπατος, καρδιοπάθειες, παράλυση ή διανοητικές
διαταραχές. Το δώρο της ασφάλειας κηδείας δινόταν επειδή τα πιο χρήσιμα
στοιχεία για τη μελέτη προέρχονταν από τις νεκροψίες.

Αλλά ο Έρνεστ δεν τα ήξερε όλα αυτά. Επί 25 χρόνια πήγαινε για τις εξετάσεις
του στο Τασκήγκη, αστειευόταν με τη Γιούνις Ρίβερς, μια μαύρη νοσοκόμα που του
άρεσε πολύ, κι ύστερα γύριζε σπίτι. Το 1942, όταν παρουσιάστηκε στην
επιστράτευση, κάποιος ψιθύρισε κάτι στον επικεφαλής αξιωματικό και του είπαν
πως δεν τον χρειάζονται. Την επόμενη χρονιά άρχισε να διατίθεται στην Αμερική
η πενικιλίνη ως φάρμακο για τη σύφιλη, αλλά στον Έρνεστ και τους άλλους
κατοίκους του Μέικον Κάουντυ δεν το είπε κανείς. Το σκάνδαλο αποκαλύφθηκε
μόλις το 1972. H μελέτη σταμάτησε αμέσως και η κυβέρνηση της Αλαμπάμα
συμφώνησε να αποζημιώσει τα θύματα με 10 εκατομμύρια δολάρια. Το μερίδιο του
Έρνεστ ήταν 37.500 δολάρια.

Στην τελετή που έγινε πριν από δύο χρόνια στη Βουλή της Αλαμπάμα, τα μάτια του
Έρνεστ Χέντον έλαμπαν. Είχε έλθει για να ακούσει την επίσημη συγγνώμη του
κυβερνήτη, κι ήταν υπερήφανος. «Επέζησα», είπε, «κι αυτό είναι καλό». Πέθανε
υπερήφανος στις 16 του περασμένου Ιανουαρίου. Ήταν 96 ετών.