TPITH AΠOΨH Kαι η εξωτερική πολιτική;

H νέα ελληνική κυβέρνηση που θα προκύψει από τις εκλογές του Μαρτίου θα έχει
να αντιμετωπίσει μία σειρά από εκκρεμότητες σε καίρια ζητήματα της εξωτερικής
πολιτικής. H κυβέρνηση Σημίτη έχει, στον τομέα αυτό, πολλά θετικά στο
ενεργητικό της, ειδικά αν σκεφθεί κανείς σε τι κατάσταση παρέλαβε τη χώρα το
1996 (βλ. άρθρο μου «TA NEA», 25-4-2003, σελ. 10

Ποιες όμως είναι αυτές οι μεγάλες εκκρεμότητες που θα κληθεί να αντιμετωπίσει
η νέα κυβέρνηση, K. Καραμανλή ή Γ. Παπανδρέου; Κατά τη γνώμη μου, υπάρχουν δύο
μεγάλα θέματα και δύο μικρότερα. Τα πιο δύσκολα και μεγάλα είναι:

1. Το Κυπριακό και η ανάγκη τελικής επίλυσης «εδώ και τώρα».

2. H ομαλοποίηση των ελληνοτουρκικών σχέσεων που περνάει τόσο από το
Κυπριακό όσο και από τον δύσκολο διάλογο και τη διαδικασία επίλυσης (νομική
και πολιτική) των διαφορών στο Αιγαίο.

Τα κάπως ευκολότερα στην αντιμετώπισή τους είναι:

3. H τελική ομαλοποίηση των σχέσεων με τη Δημοκρατία της Μακεδονίας
(εκκρεμότητα ονομασίας και ορισμένα άλλα ακανθώδη θέματα).

4. Εσωτερικά ζητήματα με σαφή εξωτερική διάσταση, όπως η βελτίωση της
κατάστασης στην οποία βρίσκονται οι μειονότητες στη χώρα μας, η στάση έναντι
των μεταναστών και η αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση του ρατσισμού και της
ξενοφοβίας.

Από τον τρόπο που θα αντιμετωπίσει η νέα ελληνική κυβέρνηση αυτά τα τέσσερα
θέματα θα κριθεί, σε μεγάλο βαθμό, η σοβαρότητά της και το επίπεδό της.

Το Κυπριακό μπορεί να μην είναι πια το μεγάλο θέμα που ρίχνει κυβερνήσεις ή
αμφισβητεί – άδικα – ηγέτες (όπως τον Κωνσταντίνο Καραμανλή ή τον Γεώργιο
Παπανδρέου). Ωστόσο, η μη επίλυσή του συνεχίζει να είναι μεγάλος βραχνάς για
τις ελληνικές κυβερνήσεις. Και σήμερα το μεγάλο πρόβλημα δεν είναι αν με το
Σχέδιο Ανάν θα μπορούσε να επιλυθεί ή όχι το Κυπριακό ή ποια είναι η στάση της
τουρκικής κυβέρνησης ή της πλειοψηφίας των Τουρκοκυπρίων (και οι δύο τάσσονται
σαφώς υπέρ, άλλο αν στην Ελλάδα δυσκολευόμαστε – ή δεν θέλουμε – να το
πιστέψουμε). Έτσι, το τελικό ερώτημα δεν είναι άλλο από το αρχικό ερώτημα του
Κυπριακού από το 1948 και εντεύθεν: τι θέλουν επιτέλους οι Ελληνοκύπριοι στην
πλειοψηφία τους; Όλα δείχνουν ότι τώρα που ήρθε η 23η ώρα, με ημερομηνία
ορόσημο την 1η Μαΐου 2004, ο Πρόεδρος T. Παπαδόπουλος αλλά και το ΑΚΕΛ (!) δεν
δείχνουν ιδιαίτερο ενθουσιασμό να μοιραστούν την Κυπριακή Δημοκρατία με τους
Τουρκοκυπρίους. Πώς θα μπορέσει άραγε μία νέα ελληνική κυβέρνηση να
αντιμετωπίσει αυτό το παράδοξο που κινδυνεύει να οδηγήσει την E.E. και την
παγκόσμια κοινωνία στο συμπέρασμα ότι οι Ελληνοκύπριοι είναι συνυπεύθυνοι με
τον Ντενκτάς (που δεν είναι πια κυρίαρχος) για το αδιέξοδο;

Το άλλο μεγάλο θέμα που θα πρέπει (ή καλό θα ήταν) να επιλυθεί κατά την
επόμενη τετραετία, είτε λυθεί το Κυπριακό είτε όχι, είναι οι ελληνοτουρκικές
διαφορές στο Αιγαίο. Στην ουσία του το πρόβλημα είναι σχετικά απλό και λύνεται
χωρίς μεγάλες θυσίες από τις δύο πλευρές, με λύσεις αμοιβαία συμφέρουσες.
Ωστόσο αυτό δεν είναι αντιληπτό, καθώς και οι δύο πλευρές είναι απόλυτα
πεπεισμένες στην καλύτερη περίπτωση ότι στο Αιγαίο πρέπει «να τη φέρουν στον
αντίπαλο» διπλωματικά και δικαστικά· στη χειρότερη ότι η άλλη πλευρά είναι
αθεράπευτα επεκτατική στον χώρο αυτό και παραπέρα. Πρόκειται για τραγικό
αντικατοπτρισμό (mirror image) με ισχυρή δόση παράνοιας, κάτι,
σημειωτέον, που αδυνατεί να συλλάβει μεγάλη μερίδα Ελλήνων και Τούρκων
πολιτικών, διπλωματών και αναλυτών γιατί βρίσκονται εγκλωβισμένοι στην απλοϊκή
και ξεπερασμένη σχολή σκέψης του εθνοκεντρικού «ρεαλισμού», που μόνο
ρεαλισμός-πραγματισμός δεν είναι.

Ο Αλέξης Ηρακλείδης είναι αναπληρωτής καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο
Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Πάντειου Πανεπιστημίου.