TPITH AΠOΨH Ξερά και χλωρά

Υπάρχουν δύο θεμιτοί τρόποι να αντιδράσει κανείς στα δυσάρεστα γεγονότα της
τελευταίας εβδομάδας. Ο πρώτος είναι να τα δει από αμιγώς καταγγελτική σκοπιά,
να τα θεωρήσει αποδείξεις μιας ανεπίστρεπτης κρίσης και όχι συμπτώματα
συσσωρευμένων δυσλειτουργιών και νοοτροπιών. Ο δεύτερος τρόπος είναι να
ασκήσει αυστηρή κριτική, αλλά και να προσπαθήσει να σκεφθεί πέρα από τα όρια
της κομματικής αντιπαράθεσης και της εκλογικής συγκυρίας, να προτείνει και να
διεκδικήσει λύσεις στα θεσμικά προβλήματα τα οποία τόσο καιρό γνωρίζουμε και
που με τόση υποκρισία ορισμένοι ανακάλυψαν χθες. Νομίζω ότι μόνο αυτή η στάση
ανταποκρίνεται στο πάνδημο αίτημα αλλαγής που εκφράζει το κοινωνικό σώμα και
πως σε δύο κυρίως ζητήματα πρέπει να εκχυθεί η θετική δύναμη της δημοκρατικής
αμφισβήτησης.

Πρόκειται καταρχάς για τη νομοθετική λειτουργία και ειδικά για τον τρόπο
ψήφισης των νόμων. Ο νόμος ως έκφραση της λαϊκής κυριαρχίας έχει από καιρό
παραχωρήσει τη θέση του στον νόμο ως μεθόδου προώθησης τεχνικών λύσεων σε μια
ευρύτατη γκάμα θεμάτων. H νομοθέτηση έχει έτσι αναχθεί στη βολικότερη και
πάντως στην αποτελεσματικότερη «αρωγή» σε δραστηριότητες που από τη φύση τους
δεν έχουν σχέση με την ουσία του κοινοβουλευτισμού. Ενώ ο νόμος θα έπρεπε να
θέτει γενικούς κανόνες λειτουργίας, έρχεται συχνά ο ίδιος να τάμει μεμονωμένα
πρακτικά ζητήματα. Ενώ έχει θεωρητική αποστολή την υπεράσπιση του γενικού
συμφέροντος, προχωρεί πιο συχνά από όσο θα έπρεπε σε τέτοια εξειδίκευση που
του αφαιρεί αυτό το θεμελιώδες χαρακτηριστικό. Ενώ οι επιλογές του θα έπρεπε
να διαμορφώνονται έπειτα από δημόσιο διάλογο και στη βάση κριτηρίων πολιτικής
φύσεως, τείνουν στην πράξη να λειτουργούν ως επέμβαση της προσωποποιημένης
Πολιτείας, δηλαδή της εξουσίας. Οι παραφθορές αυτές έχουν ως λογικές συνέπειες
την εκτός ελέγχου πολυνομία, τη σύγχυση και σύμμειξη δημοσίου και ιδιωτικού
συμφέροντος, τον υποβιβασμό της ανταλλαγής απόψεων σε όφελος της
διεκπεραίωσης, την καλλιέργεια μιας αίσθησης παντοδυναμίας και άρα αλαζονείας.
Για να ξαναβρούμε το νόημα του νόμου, η εξουσία οφείλει να επαναπροσδιορίσει
πότε νομοθετεί, η αντιπολίτευση πώς και με τι είδους επιχειρήματα διαλέγεται,
η δικαστική εξουσία με τι κριτήρια ελέγχει και ο κάθε βουλευτής με τι αίσθημα
ευθύνης θα αντιμετωπίσει αύριο όχι τον ψηφοφόρο του αλλά τον εαυτό του. H
τακτικότερη παρουσία στο Κοινοβούλιο, η πραγματική μελέτη των φακέλων, η
συλλογικότερη δραστηριοποίηση, η άρνηση προσυπογραφής «διευκολυντικών»
ρυθμίσεων, η μείωση της αντίρρησης για την αντίρρηση θα μπορούσαν να είναι
κάποια πρώτα βήματα.

Επείγει επίσης να διεξαχθεί ένας δημόσιος διάλογος και να βρεθεί μία ελάχιστη
πολιτική συναίνεση γύρω από τη σχέση οικονομικής ανάπτυξης και προστασίας του
περιβάλλοντος. Οι δύο έννοιες είναι από τη φύση τους αντίρροπες και αποτελεί
δείγμα πολιτικής δειλίας να αφήνεται, αποκλειστικά και περιπτωσιολογικά, στον
δικαστή το βάρος της εξισορρόπησης. Τα κόμματα αλλά και ο κάθε πολιτικός
οφείλουν να χαράξουν γενικές γραμμές και να πάρουν γενικά μέτρα ώστε να μην
αρχίζει κάθε φορά η συζήτηση από την αρχή. Τι είδους οικονομική ανάπτυξη
θέλουμε; Θα επιτρέψουμε να προσλάβει κομματικό χαρακτήρα; Πρέπει να
συνοδεύεται από ειδικούς περιορισμούς και, ενδεχομένως, από ειδικά προνόμια σε
ειδικούς τομείς; Είναι κάθε επένδυση ζημιογόνα για το περιβάλλον; Πέρα από τον
επιβαλλόμενο από το Σύνταγμα γενικό χωροταξικό σχεδιασμό, που θα έδινε μια
συνολική εικόνα της κατάστασης, ήρθε η ώρα και για μια γενική πολιτική
συμφωνία των όρων ανάπτυξης. Μόνο έτσι θα συνεισφέρουν ίσως οι πρόσφατες
μειωτικές τού κύρους της πολιτικής εξελίξεις σε κάτι πιο χρήσιμο από την
ενδεχόμενη επιρροή τους σε ένα εκλογικό αποτέλεσμα.

Ο δικηγόρος Κώστας B. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού
Δικαίου.