TPITH AΠOΨH Ο διαμελισμός

Με μια πρώτη ματιά φαίνεται πως συμβαίνει αυτό που θα ήθελαν αρκετοί
ψηφοφόροι. Αντικείμενο της τρέχουσας πολιτικής ρητορικής δεν είναι πια το
πλήθος, η πλατιά μάζα. Με όλο και περισσότερη προσοχή, ο πολιτικός λόγος
ρίχνει το δίχτυ του σε «ομάδες», σε «κατηγορίες πολιτών».

Παρακολουθούμε αυτήν τη μετατόπιση του βάρους από τη γενικολογία στη
συγκεκριμένη αναφορά σε προβλήματα και για λίγο χαιρόμαστε. Επιτέλους, τα
διάφορα ζητήματα προσδιορίζονται, όπως και οι πιθανές λύσεις.

Πολύ σύντομα όμως αποκαλύπτεται πως αυτό που μοιάζει με σάρκα και οστά δεν
είναι παρά ένας καινούργιος σκελετός. Τον απαρτίζουν διάφορα κομμάτια. Οι
«νέοι», «οι γυναίκες», οι «συνταξιούχοι» κ.λπ. Τους καλούν σε ειδικές
συγκεντρώσεις και προσπαθούν να τους μιλήσουν με ειδικό τρόπο.

Με ποιον τρόπο; Παλιά ο πολιτικός ηγέτης απευθυνόταν στο ακροατήριο από την
εξέδρα. Κάτω εκεί, απέναντί του, απλωνόταν το πλήθος, αυτό το «μαύρο χαβιάρι»,
όπως το ‘λεγε ο Σαρτρ, φτιαγμένο από κεφάλια ακροατών. Το χαβιάρι αυτό δεν
ήταν καλό να το γεύεσαι παρά μόνο από μακριά. Ο ηγέτης αγόρευε και μετά
αποχαιρετούσε τους ψηφοφόρους του για να πάει να σαγηνεύσει και άλλους, σε
μιαν άλλη πλατεία.

Ενώ σήμερα πόσο πιο ανθρώπινα πλησιάζει το ακροατήριο. Πριν φθάσει στην
αίθουσα, τού τα έχουν ετοιμάσει όλα. Έχουν ξεχωρίσει τους μεν από τους δε, τις
ηλικίες, τα επαγγέλματα, τα φύλα. Τη Δευτέρα θα μιλήσει σε γυναίκες, την Τρίτη
σε φοιτητές, την Τετάρτη σε νεφροπαθείς, την Πέμπτη σε διαβητικούς άνω των 45
ετών, την Παρασκευή σε νέους επιχειρηματίες, το Σάββατο σε αγρότισσες και,
χωρίς ανάσα, την Κυριακή σε κάποια καινούργια ομάδα που θα έχει προλάβει να
σχηματιστεί μες στη βδομάδα.

Θα μπορούσε κανείς να μην έχει αντίρρηση σ’ αυτόν τον τεμαχισμό, αν δεν
συνοδευόταν από τέτοια σύγχυση του δημόσιου με το ιδιωτικό. Βλέπουμε τους
υποψηφίους να χρησιμοποιούν όλα τα μέσα με τα οποία ενισχύεται η αίσθηση της
αμεσότητας. Δεν τείνουν πια το χέρι για την παλιά πελατειακή χειραψία. Το
απλώνουν για να χαϊδέψουν το κεφάλι ενός παιδιού, να χτυπήσουν ενθαρρυντικά
την ωμοπλάτη ενός γέρου.

Και έπειτα η ομιλία. Γεμάτη φροντίδα για την «καθημερινότητα», φορτωμένη με
διαβεβαιώσεις για το πόσο κοντά του νιώθει ο ηγέτης τούς ανώνυμους. Πρέπει κι
αυτοί να ανταποδώσουν, όλοι πρέπει κάτι να νιώθουν. Είναι ένα σύνθημα και μια
συνταγή που κυκλοφορεί διεθνώς και φυσικά ήλθε και εδώ για να εφαρμοστεί
ακαριαία στην προεκλογική περίοδο. «Το πιο σημαντικό είναι να ξέρει τι
αισθάνεται κάποιος παρά γιατί το αισθάνεται». Αυτό λένε για τις νεαρές ηλικίες
οι σύγχρονοι παιδοψυχολόγοι και το ίδιο υιοθετείται με ενθουσιασμό από τους
περιοδεύοντες αγορητές.

Οπότε δεν είναι για να μας παραξενεύει όταν τους ακούμε τόσο συχνά να λένε:
«ειλικρινά» σας νοιάζομαι, «μοιράζομαι» τις ανησυχίες σας και άλλα
συμπονετικά. Γλώσσα που προορίζεται να κατευνάσει τους πάσχοντες παρά να
ανοίξει δρόμο στους πιο σφριγηλούς. Στην πραγματικότητα, το σύνολο του
περιβόητου εκλογικού σώματος καταλήγει να θεωρείται προβληματικό, με την
έννοια πως έχει ανάγκη συμβουλών και υποστήριξης. Έτσι ο πολιτικός τείνει να
μετατραπεί σε ειδήμονα – σύμβουλο. Αποφεύγοντας να μιλήσει για τις δικές του
αποφάσεις, υπογραμμίζει τι «πρέπει να γίνει», τι θα μπορούσε να γίνει, τι
συνέπειες θα είχε το α ή το β.

Με δυο λόγια, με τη διάσπαση του ακροατηρίου, ο πολιτικός παύει να δεσμεύεται
υπέρ του συνόλου. Αλλά αν αυτός δεν δεσμεύεται ποιος θα το κάνει; Ζούμε σε μια
χώρα όπου η συνείδηση του γενικού συμφέροντος είναι έτσι κι αλλιώς
εξασθενημένη. Αν ο ηγέτης δραπετεύσει από τον ίδιο του τον ρόλο να συμβολίζει
τη δυνατότητα για μία σύνθεση, τότε η διάσπαση θα γίνει ακόμη βαθύτερη. Τότε
είναι που η κάθε ομάδα θα υψώσει σε λάβαρο τις ειδικές ανάγκες της και θα
κραυγάσει εναντίον κάθε άλλης ομάδας. Θα είναι η ώρα της διάχυτης μνησικακίας.
Όταν οι μισθωτοί καταγγείλουν τους εμπόρους, οι έμποροι ξεσπάσουν στους
φορτηγατζήδες, όταν η νοσοκόμα μποϊκοτάρει τον γιατρό, όταν ο ανάπηρος
ονειρευθεί το στραπατσάρισμα των αρτιμελών. Και όλα αυτά επειδή κανένας δεν θα
μιλά για όλους.

Ο Βασίλης Καραποστόλης είναι καθηγητής Πολιτισμού και Επικοινωνίας στο
Πανεπιστήμιο Αθηνών.