Nομικό θρίλερ για τον Γκρέκο

«Πρόκειται για ένα έργο με ιστορική σημασία για την εξέλιξη του Γκρέκο, γεγονός που δικαιολογεί και την παρουσία του στο μουσείο μας», λέει στα «NEA» ο διευθυντής του Ιστορικού Μουσείου Κρήτης Αλέξης Καλοκαιρινός για την «Άποψη του Όρους Σινά» του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου

Αγωγή κατά του οίκου δημοπρασιών Σόθμπις θα είναι η επόμενη σκηνή του νομικού
σίριαλ που άρχισε πριν από λίγες ημέρες με πρωταγωνιστή το έργο του Δομήνικου
Θεοτοκόπουλου «Άποψη του Όρους Σινά», που ανήκει από το 1990 στο Ιστορικό
Μουσείο της Κρήτης, σύμφωνα με δημοσίευμα των βρετανικών «Times» υπό τον τίτλο
«Σε ποιον ανήκει αυτό το αριστούργημα;». Ο πίνακας που από τον Σεπτέμβριο είχε
σταλεί από το Ιστορικό Μουσείο Κρήτης (στο οποίο ανήκει από το 1990) στο
Μητροπολιτικό Μουσείο της Νέας Υόρκης για τις ανάγκες μεγάλης αναδρομικής
έκθεσης «Γκρέκο» βρέθηκε στο επίκεντρο της δημοσιότητας, όταν ιδιώτης με
αίτησή του στο Ανώτατο Δικαστήριο της Νέας Υόρκης ζήτησε να κατασχεθεί,
ισχυριζόμενος ότι είχε κλαπεί από τους ναζί κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου
Πολέμου από τη συλλογή του βαρόνου Χατβανί.

Πίσω από την αίτηση, που απορρίφθηκε από το Ανώτατο Δικαστήριο της Νέας
Υόρκης, βρίσκεται ο Γιόραν Ντόιτς, γιος του δικηγόρου της οικογένειας του
βαρόνου Χατβανί. Όταν δεν κατάφερε να δεσμεύσει το έργο στις Ηνωμένες
Πολιτείες, στράφηκε αμέσως στις δικαστικές αρχές της Βρετανίας. Στάθηκε όμως
άτυχος, καθώς ο πίνακας αποφασίστηκε να μην ακολουθήσει τα υπόλοιπα έργα
(ανάμεσά τους τρία από την Ελλάδα) στην Εθνική Πινακοθήκη του Λονδίνου, όπου
θα μεταφερθεί η έκθεση (εγκαινιάζεται στις 11 Φεβρουαρίου), αλλά να επιστραφεί
απευθείας στην Κρήτη ώστε να μην μπλοκαριστεί στο εξωτερικό.

Ο Γιόραν Ντόιτς, όμως, δεν το έβαλε κάτω. Και ετοιμάζει μήνυση κατά του οίκου
δημοπρασιών Sotheby’s, από όπου το 1990 το Ίδρυμα Μαρίας και Ανδρέα
Καλοκαιρινού αγόρασε την «Άποψη του Όρους Σινά» έναντι 600.000 στερλινών. Θα
ζητήσει να διερευνηθούν όλα τα έγγραφα πιστεύοντας πως θα εντοπίσει τα ίχνη
εκείνων που έκλεψαν το έργο. Και στην περίπτωση που η έρευνά του καρποφορήσει
θα κάνει αγωγή στη συνέχεια και στο μουσείο του Ηρακλείου.

«Οι Sotheby’s δεν έχουν έρθει σε επαφή ούτε με τον κ. Ντόιτς, ούτε με τους
δικηγόρους του», έλεγε χθες στα «NEA» η Έλενα Γκρίφιθ εκ μέρους του οίκου.
«Πρέπει να επισημάνουμε πως πρόκειται για ένα πολύ γνωστό και καλά
τεκμηριωμένο έργο». «Είναι γνωστό πως κάποτε ανήκε στη συλλογή Χατβανί. Και
άλλα έργα που ανήκαν στην πρώην συλλογή Χατβανί εκτίθενται σε διάφορα μουσεία
σε όλο τον κόσμο», σημειώνει επίσης από τους Sotheby’s ο Λούσιαν Σίμονς.

Ο διευθυντής του Ιστορικού Μουσείου Κρήτης Αλέξης Καλοκαιρινός θεωρεί
πως ο πίνακας δεν κινδυνεύει να χαθεί για την Ελλάδα. «H έρευνα του
Μητροπολιτικού Μουσείου της Νέας Υόρκης, εξάλλου, δείχνει ότι δεν περιήλθε το
έργο στα χέρια των ναζί. Ίσως να πέρασε για λίγο στα χέρια των Σοβιετικών πριν
ξανακαταλήξει στους Χατβανί. H αγορά του έγινε με απόλυτα νόμιμο τρόπο και
στους Sotheby’s έφτασε μέσω ιδιωτικής συλλογής της Βιέννης. Δεν μιλάμε για ένα
άγνωστο έργο, αλλά για έναν πίνακα που πριν ακόμη αγοραστεί από το μουσείο
μας, το 1981, είχε εκτεθεί στη Βενετία και κατόπιν το 1989 στο Εδιμβούργο, το
1995 στην Αθήνα, και τέσσερα χρόνια αργότερα πάλι στην Αθήνα, τη Ρώμη και τη
Μαδρίτη, γεγονός που διαψεύδει τους ισχυρισμούς του κ. Ντόιτς ότι το έργο δεν
είχε εμφανιστεί δημοσίως».

Εξπρεσιονισμός στο μεταίχμιο

H «Άποψη του Όρους Σινά» χρονολογείται περί το 1570 και θεωρείται σημαντικό
έργο του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου όχι μόνον διότι βρίσκεται στο μεταίχμιο της
βυζαντινής και της δυτικοευρωπαϊκής τεχνοτροπίας, αλλά και επειδή ενσωματώνει
εν σπέρματι όσα θα αποτελέσουν στο μέλλον τα χαρακτηριστικά στοιχεία του
Γκρέκο την εποχή της ακμής του, στο Τολέδο, όπως τον εξπρεσιονιστικό τρόπο
αποτύπωσης του τοπίου.