TPITH AΠOΨH Tο «ανοικτό» κόμμα

Οι απλοί άνθρωποι που είναι πιεσμένοι από τα οικονομικά τους προβλήματα,
εναποθέτουν συχνά τα όνειρά τους σε έναν πολιτικό ηγέτη. «Αποδρούν από την
ελευθερία», σύμφωνα με την περίφημη φράση του Erich Fromm. Ο Γ.
Παπανδρέου δεν πρέπει να επηρεασθεί από αυτή την αναχρονιστική λογική του
«πατερούλη». Είναι απαραίτητο να εκφέρει γρήγορα έναν πυκνό προγραμματικό
λόγο. Και να αποβάλλει τησυναισθηματική φόρτιση που συνοδεύει την υποψηφιότητά
του. Ποια ζητήματα πρέπει ­ ενδεικτικά ­ να αγγίξει ο υποψήφιος πρόεδρος του
κυβερνώντος κόμματος (για να μη φθαρεί ταχύτατα η ανανεωτική του δυναμική);

Πρώτα πρώτα, είναι ανάγκη να μεταλλαχθεί άμεσα ο δομικός ρόλος του ΠΑΣΟΚ στο
σύγχρονο «μετα-παραδοσιακό» περιβάλλον. Γιατί; Γιατί σήμερα υπάρχει διεθνώς
μια διάχυτη αντίληψη που απαξιώνει ισοπεδωτικά όλους τους ορθόδοξους
πολιτικούς οργανισμούς (κόμματα και συνδικάτα). Επιπλέον, γιατί στη σημερινή
εποχή ο νεανικός πληθυσμός δεν ασχολείται με την πολιτική, αφού κυριεύεται από
τη μεταμοντέρνα συνείδηση που τονίζει υπερβολικά τον εικονικό κόσμο του
Διαδικτύου και των ψευδαισθήσεων (Rifkin, H εποχή της πρόσβασης, 2000).

Υπ’ αυτήν την έννοια η πρόταση του Γ. Παπανδρέου να εκλέγεται ο υποψήφιος
πρόεδρος από όλα τα μέλη (και τους φίλους) είναι σωστή, γιατί έτσι «ανοίγει η
παράταξη τις πύλες της» στις νέες ιδέες και τους πολίτες. Με αυτόν τον τρόπο
σπάει παράλληλα και η αποκρουστική φιλοσοφία μιας αντιδημοκρατικής ελίτ, που
παράγει διαφθορά και κάνει ό,τι θέλει μέσα στο κόμμα και το κράτος.

Όμως, σε αυτό το επίπεδο είναι απαραίτητο να μελετήσουμε προσεκτικά και τα
θετικά (ή τα αρνητικά) στοιχεία της αντίστοιχης αμερικανικής εμπειρίας. Έτσι,
στις πρόσφατες εσωκομματικές εκλογές στην Iowa των ΗΠΑ ψήφισαν 100.000 οπαδοί
των Δημοκρατικών για την ανάδειξη του προεδρικού υποψηφίου (« Ν.Υ.
Times», 13/1/2004). Το στοιχείο τούτο ενισχύει ανενδοίαστα τη διαφάνεια
(transparency) της σχετικής διαδικασίας.

Πάντως, από την άλλη μεριά πρέπει να σημειώσουμε το ακόλουθο γεγονός: Μέχρι
την οριστική ανακήρυξη του προεδρικού εκπροσώπου του κόμματος, οι πολλοί
συνυποψήφιοι παλεύουν εκφυλιστικά μεταξύ τους, σε έναν αγώνα που δεν έχει
συχνά ιδεολογικά χαρακτηριστικά, αλλά αφορά την προσωπική ζωή των διεκδικητών
του σχετικού χρίσματος («Independent», 22/1/2004). Έτσι, είναι
χαρακτηριστικό το εξής πράγμα: Ενώ ο «αριστερός» Η. Dean
κατακεραύνωνε τον πρόεδρο Bush για τη βάρβαρη εισβολή στο Ιράκ, οι υπόλοιποι
Δημοκρατικοί κτυπούσαν αυτόν και όχι την άγρια πολιτική του ρεπουμπλικανού
προέδρου.

Επομένως, πρέπει να σταθμιστούν προσεκτικά όλες αυτές οι πτυχές, για να
κυοφορηθεί επεξεργασμένα το μοντέλο του « μετα-βιομηχανικού» κόμματος, που θα
έχει μια ευθεία σχέση με την κοινωνία των πολιτών. Μάλιστα, είναι απαραίτητο
να υπάρχουν περισσότεροι συνυποψήφιοι για το αξίωμα του προέδρου (και όχι μόνο
ένας, γιατί έτσι εκκολάπτονται αυταρχικές λογικές).

Επιπλέον, είναι επιβεβλημένο ο Γ. Παπανδρέου να προτείνει γρήγορα ένα
αποκεντρωμένο πρότυπο κυβερνητικής εξουσίας, ώστε ο πολίτης της Θεσσαλονίκης ­
και της υπόλοιπης περιφέρειας ­ να μη βιώνει ανησυχητικά την ανάγκη
«εκδημοκρατισμού της δημοκρατίας» (αφού δεν συμμετέχει καθόλου στη λήψη των
κρίσιμων αποφάσεων που τον αφορούν).

Τέλος, κανείς δεν καταλαβαίνει σήμερα γιατί ο ευνοημένος πολίτης της Σουηδίας
έχει το δικαίωμα να δέχεται (ή να απορρίπτει) με δημοψήφισμα το σχέδιο του
Ευρωπαϊκού Συντάγματος, ενώ τέτοια εξουσία δεν διαθέτει ο «αποκλεισμένος»
Έλληνας πολίτης. Κατά συνέπεια είναι αναγκαίο το αντιπροσωπευτικό μας σύστημα
να γίνει πιο «δημοψηφισματικό», γιατί στο τέλος κανείς σοβαρός άνθρωπος δεν θα
ασχολείται με την πολιτική (για να θυμηθούμε έμμεσα και τις σκέψεις του
Ρ. Valery).

Ποιο είναι το συμπέρασμα από όλα αυτά; Ή ο Γ. Παπανδρέου θα παρουσιάσει στην
ελληνική κοινωνία ένα συνολικό πακέτο μεγάλων θεσμικών ρήξεων για να
αντιπαρατεθεί στη νεοφιλελεύθερη λογική της N.Δ. Ή θα αφομοιωθεί πολύ γρήγορα
από την παραδοσιακή πολιτική. Αυτό είναι ένα ρίσκο. Όμως, ζούμε στην εποχή της
αμφιβολίας. Και όπως έλεγε ο Φουκό: « Όποιος θέλει να μάθει την τέχνη
της ζωής πρέπει να ασκηθεί στην τέχνη της αμφιβολίας»!

Ο Γρηγόρης Καλφέλης είναι καθηγητής της Νομικής Σχολής του ΑΠΘ