TPITH AΠOΨH Tο αίτημα της ανανέωσης

Οι ραγδαίες εξελίξεις των τελευταίων εβδομάδων αντανακλούν, κατά τη γνώμη μου,
τρεις υπόγειες ώς τώρα πραγματικότητες: την έλλειψη ουσιαστικής πολιτικής
υπεροχής της αξιωματικής αντιπολίτευσης, που αναδεικνύεται πλέον ξεκάθαρα ως
επιλογή διαμαρτυρίας και όχι προοπτικής. Την κυριαρχία του θυμικού ως
παράγοντα διαμόρφωσης κομματικής προτίμησης, παρά τις μεγάλες αλλαγές στη
συνήθειες και τη συμπεριφορά του ελληνικού κοινωνικού σώματος και παρά την
επιβολή τού «εκσυγχρονισμού» ως δηλωμένου, μέχρι πρότινος, πολιτικού στόχου
της εξουσίας. Και το αίφνης πάνδημο αίτημα για ανανέωση στην πολιτική ζωή,
αίτημα που επικεντρώνεται ακόμα κυρίως στα πρόσωπα, αλλά θα μου επιτραπεί να
διαβλέψω ότι αφορά κάτι πολύ σημαντικότερο.

H αλλαγή – προς το καλύτερο, εννοείται – είναι πάντα το ζητούμενο στην
πολιτική, αποτελεί τον ίδιο τον λόγο ύπαρξής της. Όμως η απλή επίκληση της
αλλαγής, χωρίς καμία πειστική εξειδίκευση, δεν αρκεί ή τουλάχιστον δεν θα
έπρεπε να αρκεί σε μια στοιχειωδώς ώριμη δημοκρατία. H «αλλαγή» του 1974 ήταν
η μετάβαση σε μια δημοκρατία που ξέρει στοιχειωδώς πού πηγαίνει, η «αλλαγή»
του 1981 ισοδυναμούσε με το πρωτόγνωρο πείραμα μιας μη δεξιάς κυβέρνησης στην
Ελλάδα, οι «αλλαγές» του 1990 και του 1993 είχαν σχεδόν αποκλειστικά το νόημα
της απαλλαγής (από μια κυβέρνηση που αμαυρώθηκε από σκάνδαλα και από τη
διάδοχό της που άγγιξε την ακυβερνησία), ενώ η τελευταία ώς σήμερα «αλλαγή»
ταυτίστηκε με την επιθυμία να διεκδικηθούν, με άλλη μέθοδο, λίγοι αλλά
κρίσιμοι στόχοι.

H «αλλαγή» του «εκσυγχρονισμού», το ιστορικό, τελικά, ίχνος της περιόδου
Σημίτη, φιλοδοξούσε, στην ουσία, να σηματοδοτήσει το τέλος των αλλαγών και τη
μετάβαση σε μια εποχή ευρύτερων συναινέσεων και λιγότερου συναισθήματος στην
πολιτική. Το ότι η συλλογική πορεία μας προς την «αλλαγή» συνεχίζεται
ακάθεκτη, αποδεικνύει, όσο κι αν φαίνεται παράξενο, την επιτυχία της
διακυβέρνησης που τελειώνει, αλλά και φανερώνει τα όριά της.

H περιοδολόγηση που προηγήθηκε δείχνει, νομίζω, ότι κάθε αίτημα θετικής
«αλλαγής» (εξαιρούνται, συνεπώς, οι «απαλλαγές») προϋποθέτει την ευόδωση των
βασικών τουλάχιστον στόχων του προηγούμενου. H αριστερόστροφη εναλλαγή του
1981 κατέστη δυνατή χάρις στην επίτευξη της σταθεροποίησης των δημοκρατικών
θεσμών από την πρώτες μεταπολιτευτικές κυβερνήσεις, με τον ίδιο τρόπο που η
εκσυγχρονιστική αλλαγή του 1996 θα ήταν αδύνατη χωρίς την απόδειξη της
τουλάχιστον ισοδύναμης με τη Δεξιά διαχειριστικής επάρκειας της κυβερνητικής
Αριστεράς.

H οκταετία που πέρασε, με τη σειρά της, δικαίωσε την κοινωνική εκείνη
πλειοψηφία που ήθελε να ελπίσει ότι η άσκηση της εξουσίας μπορεί, πέρα από τα
λόγια, να οδηγήσει σε απτή και μετρήσιμη πρόοδο σε προαγγελθέντα πεδία εθνικής
εμβέλειας, όπως το νοικοκύρεμα των οικονομικών, η αποκοπή από την εθνική
απομόνωση και η ανάκτηση μιας σχετικής – αλλά πρωτόγνωρης – αξιοπιστίας της
χώρας μας στον διεθνή χώρο.

H έστω και ατελής κατάκτηση αυτών των απάτητων κορυφών σήμανε όμως την
εξάντληση της εκσυγχρονιστικής δυναμικής και την επιστροφή στο προσκήνιο του
αιτήματος για «μεγαλύτερα πράγματα»: ένα άλλο πολιτικό ήθος, την ανάδειξη
ικανότερων και ιδίως «άσπιλων» προσώπων, μεγαλύτερη προσοχή σε όλα εκείνα τα
στοιχεία που συνιστούν τον «πολιτισμό» της πολιτικής, σε αντιπαράθεση με τη
σκέτη αποτελεσματικότητα των μηχανισμών της. H ενδεχόμενη πρόοδος σε όλα, ή
έστω σε κάποια από αυτά τα μέτωπα, θα αποτελέσει μεγάλο ποιοτικό άλμα. Μόνο
που είναι, μέχρι στιγμής, κάθε άλλο παρά βέβαιο ότι οι φορείς του νέου έχουν
επίγνωση του τι διακυβεύεται και συγκροτημένες ιδέες για το πώς να το
διαχειριστούν. Και πιστεύω πως αν αυτή τη φορά η ελπίδα ανανέωσης διαψευστεί,
η αφυδάτωση της δημοκρατίας μας θα είναι οριστική.

Ο δικηγόρος Κώστας B. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού
Δικαίου και Γ. Γ. Τουρισμού.