Ο Mπους ξεπέρασε τον Pίγκαν

Ο Τζορτζ Μπους έχει ακολουθήσει τη χειρότερη οικονομική πολιτική από
οποιονδήποτε άλλον πρόεδρο στην αμερικανική Ιστορία, καταφέρνοντας μάλιστα να
ξεπεράσει ακόμη και τον καθοδηγητή του, τον Ρόναλντ Ρίγκαν. Μέσα σε μόλις τρία
χρόνια που βρίσκεται στον Λευκό Οίκο, κατάφερε να καταστρέψει μια εύθραυστη
πολιτική συμφωνία, η οποία χρειάστηκε μία δεκαετία να οικοδομηθεί και θα
χρειαστεί άλλη μία δεκαετία για να επαναδημιουργηθεί. Με τον τρόπο αυτόν, ο
Μπους έχει θέσει σε κίνδυνο τη μακροπρόθεσμη ευημερία της αμερικανικής
Οικονομίας και την κοινωνική σταθερότητα. Τα λάθη που έκαναν οι ΗΠΑ στη
δημοσιονομική τους πολιτική προσφέρουν σημαντικά μαθήματα σε άλλα κράτη.

Το κυριότερο πρόβλημα με τη δημοσιονομική πολιτική είναι ότι οι πολιτικοί
μπορούν εύκολα να γίνουν προσωρινά δημοφιλείς, μειώνοντας τους φόρους και
αυξάνοντας τις δαπάνες. Όμως, με τον τρόπο αυτόν δημιουργούνται τεράστια
ελλείμματα, τα οποία θα πρέπει να αποπληρωθούν στο μέλλον. Το κόλπο αυτό
μπορεί να διαρκέσει μερικά χρόνια, αλλά στο τέλος τα ελλείμματα στον
προϋπολογισμό και το συνεχώς αυξανόμενο δημόσιο χρέος οδηγούν σε επώδυνη
αλλαγή πολιτικής. Ωστόσο, ένας κυνικός πολιτικός μπορεί να καταφέρει να
επανεκλεγεί και να βγει στη σύνταξη, όταν φτάσει η κρίση.

Το ίδιο κόλπο

Ο Jeffrey Sachs είναι Καθηγητής Οικονομικών και διευθυντής του Earth Institute στο αμερικανικό Πανεπιστήμιο Columbia

Θα μπορούσε να φανταστεί κανείς ότι ύστερα από εκατοντάδες τέτοιες περιπτώσεις
δημοσιονομικής ανευθυνότητας, που σημειώθηκαν σε ολόκληρο τον κόσμο τις
τελευταίες δεκαετίες, οι ψηφοφόροι θα ήταν αλλεργικοί σε τέτοια τεχνάσματα.
Ωστόσο, ο Μπους ξανακάνει σήμερα το ίδιο κόλπο, «αγοράζοντας» δημοτικότητα με
μαζικές περικοπές φόρων, την ίδια στιγμή που αυξάνει τις στρατιωτικές δαπάνες
αλλά και τις δαπάνες στην Εκπαίδευση και την Υγεία. Αποτέλεσμα, να
δημιουργείται έλλειμμα στον προϋπολογισμό που ξεπερνά το 5% του ΑΕΠ.

Το χειρότερο είναι ότι οι μακροπρόθεσμες προοπτικές του αμερικανικού
προϋπολογισμού δεν ήταν καλές, ακόμη και πριν αρχίσει ο Μπους να ακολουθεί
επικίνδυνες οικονομικές πολιτικές. Ο πληθυσμός των ΗΠΑ γερνάει, με αποτέλεσμα
να αναμένεται ότι θα υπάρξει μεγάλη αύξηση στις κρατικές δαπάνες για την
υποστήριξη του ασφαλιστικού συστήματος και του συστήματος υγείας. Σύμφωνα με
προσεκτικούς υπολογισμούς, η φορολογική πολιτική του Μπους θα οδηγήσει σε
έσοδα που θα είναι μειωμένα κατά δεκάδες τρισεκατομμύρια δολάρια, χρήματα που
ο κόσμος περιμένει ότι θα διοχετευθούν σε συντάξεις, υγειονομική περίθαλψη και
άλλες δαπάνες.

Επομένως, κάποια στιγμή στο μέλλον θα υπάρξει επιτακτική ανάγκη αύξησης της
φορολογίας, μείωσης των δαπανών ή και τα δύο μαζί, ώστε να διορθωθούν τα λάθη
του Μπους. Γιατί, λοιπόν, οι πολίτες υποστηρίζουν την πολιτική του; Επειδή δεν
καταλαβαίνουν ή δεν ενδιαφέρονται για τις μακροπρόθεσμες συνέπειες, που θα
είναι αρνητικές για τους περισσότερους Αμερικανούς.

Δεν λέει την αλήθεια

Κάποια στιγμή στο μέλλον θα υπάρξει επιτακτική ανάγκη αύξησης της φορολογίας, μείωσης των δαπανών ή και τα δύο μαζί, ώστε να διορθωθούν τα λάθη του Μπους. Γιατί, λοιπόν, οι πολίτες υποστηρίζουν την πολιτική του;

Οι πιο πλούσιοι φορολογούμενοι είναι, βέβαια, χαρούμενοι, επειδή είχαν το
μεγαλύτερο όφελος από τις περικοπές στους φόρους. Είναι απίστευτο, αλλά το
πλουσιότερο 5% των φορολογουμένων «εισέπραξε» σχεδόν τις μισές μειώσεις στους
φόρους και αυτοί οι πλούσιοι Αμερικανοί περιμένουν από το υπόλοιπο 95% των
φορολογουμένων – τη μεσαία τάξη και τους φτωχούς – να σηκώσουν το βάρος της
μελλοντικής αύξησης της φορολογίας και της μείωσης των δαπανών. Στο μεταξύ, ο
Μπους έχει πείσει πολλούς ψηφοφόρους, που προέρχονται από τη μεσαία αλλά και
την κατώτερη τάξη, ότι θα έπρεπε να είναι κι αυτοί ευχαριστημένοι. Δεν τους
λέει, όμως, ότι για να απολαύσουν αυτές τις μικρές μειώσεις στη φορολογία –
εφόσον η πολιτική αυτή συνεχιστεί μακροπρόθεσμα – θα αναγκαστούν να υπομείνουν
στο μέλλον πολύ μεγαλύτερες περικοπές σε κρατικές υπηρεσίες.

Αν οι Αμερικανοί είχαν πολιτική μνήμη, θα καταλάβαιναν ότι «έχουν ξαναδεί το
έργο» άλλη μια φορά τα τελευταία είκοσι χρόνια. Ο Ρόναλντ Ρίγκαν έφτασε στον
Λευκό Οίκο υποσχόμενος μαζικές περικοπές φόρων και μεγάλες αυξήσεις στις
στρατιωτικές δαπάνες. Το αποτέλεσμα ήταν, μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του ’80,
να δημιουργηθεί ένα τεράστιο έλλειμμα στον προϋπολογισμό.

Δύο μαθήματα

Υπάρχουν δύο σημαντικά μαθήματα από τις πολιτικές αυτές, για τις άλλες χώρες.
Το πρώτο είναι ότι τα τεράστια ελλείμματα του αμερικανικού προϋπολογισμού
σύντομα θα περιορίσουν την διεθνή ισχύ των ΗΠΑ. Οι Αμερικανοί υποστήριξαν τον
πόλεμο στο Ιράκ, μόνο και μόνο επειδή δεν χρειάστηκε να πληρώσουν το κόστος
του πολέμου αυτού μέσω αυξημένων φόρων. Όταν, όμως, θα χρειαστεί να πληρώσουν
περισσότερους φόρους, είναι λιγότερο πιθανό να υποστηρίξουν στρατιωτικές
επιχειρήσεις σε άλλες χώρες. Πράγματι, οι ΗΠΑ θα διχαστούν στο εσωτερικό τους,
όταν οι πολίτες θα έρθουν αντιμέτωποι με το δημοσιονομικό χάος που θα αφήσει ο
Μπους.

Το δεύτερο μάθημα είναι ότι οι χώρες πρέπει να καταρτίζουν τους
προϋπολογισμούς τους υπολογίζοντας και το αυξημένο κόστος που συνεπάγεται η
γήρανση του πληθυσμού. Οι συνθήκες που διαμορφώνονται μακροπρόθεσμα στην
Οικονομία σπάνια γίνονται κατανοητές από τους ψηφοφόρους ή από το Κοινοβούλιο.
Οι κυβερνήσεις θα πρέπει να καταθέτουν, μαζί με τον ετήσιο προϋπολογισμό, και
μακροπρόθεσμες εκτιμήσεις για το πώς θα διαμορφωθούν οι συνθήκες στην
Οικονομία τα επόμενα χρόνια, ώστε να περιορίζουν τις πιθανότητες να υπάρξει
πολιτική χειραγώγηση του προϋπολογισμού. Οι ΗΠΑ μπορούν να αποτελέσουν το
παράδειγμα για τις άλλες χώρες. Ο Λευκός Οίκος θα πρέπει να δώσει τις ίδιες
προειδοποιήσεις που δίνουν οι μάγοι στους θεατές τους: «Μην επιχειρήσετε να
κάνετε το ίδιο στο σπίτι σας».

© Project Syndicate, Δεκέμβριος 2003

Επιμέλεια διεθνών οικονομικών θεμάτων: Γιώργος Κανελλόπουλος