Δρόμοι

Τον Μπόμπι Φίσερ…

… όταν ήρθε πρόσωπο με πρόσωπο με τον Μπόρις Σπάσκι, το 1972, πολλοί Δυτικοί
τον είδαν σαν «ένα μοναχικό Αμερικανό που αμφισβητούσε τον σοβιετικό βρόχο
στον παγκόσμιο τίτλο του σκακιού». Έτσι, «η σκακιέρα έγινε μια ψυχροπολεμική
αρένα, όπου ο πρωταθλητής του ελεύθερου κόσμου αγωνιζόταν για τη δημοκρατία
εναντίον ενός προϊόντος της σοβιετικής σοσιαλιστικής μηχανής». Κάπως έτσι
απλοϊκά είχαν παρουσιάσει τα μέσα ενημέρωσης την αναμέτρηση των δύο
πρωταθλητών στην Ισλανδία. H αλήθεια ήταν διαφορετική. Κανείς από τους δυο δεν
ήταν τυπικός εκπρόσωπος του πολιτικού συστήματος της χώρας του. Ο Σπάσκι δεν
τρελαινόταν για τη σοβιετική πατρίδα – και δεν το έκρυβε. Και ο Φίσερ ήταν
τόσο ιδιόρρυθμος και ακοινώνητος, που οι περισσότεροι συμπατριώτες του δεν τον
έκαναν για Αμερικάνο.

Στο βιβλίο τους…

… «Ο Φίσερ πηγαίνει στον πόλεμο», ο Ντέιβιντ Έντμοντς και ο Τζον Αϊντίνοφ
γράφουν για εκείνη τη μνημειώδη αναμέτρηση για τον τίτλο του παγκόσμιου
πρωταθλητή, στην Ισλανδία. Ήταν μια αναμέτρηση που καθορίστηκε από τα
στερεότυπα του Ψυχρού Πολέμου. Ο Φίσερ φερνόταν σαν να είχε διαβάσει τη
«θεωρία του τρελού», την οποία είχε εξηγήσει ο Ρίτσαρντ Νίξον: ο καλύτερος
τρόπος για να αναγκάσεις τους Βορειοβιετναμέζους να διαπραγματευθούν είναι να
τους πείσεις πως ο τρελός που έχει το δάχτυλο στο κουμπί με την πυρηνική βόμβα
έχει αβυσσαλέο μίσος για τον κομμουνισμό. Κάπως έτσι φέρθηκε ο Φίσερ στους
Ισλανδούς διοργανωτές και στον Σπάσκι για να αποκτήσει ψυχολογικό πλεονέκτημα.
Παρά τα καπρίτσια του Φίσερ, ο Σπάσκι τον εκτιμούσε και το μόνο που ήθελε ήταν
να παίξει μαζί του σκάκι.

Το σκάκι…

… φυσικά, δεν είναι ποτέ Ψυχρός Πόλεμος. Απλώς είναι σκάκι. Είναι όμως
αναπόσπαστα δεμένο με τις ιστορίες των πρωταγωνιστών του. Όπως με την ιστορία
του μεγάλου μετρ Μιγκέλ Νάιντορφ, που έτυχε να παίζει στην Αργεντινή, όταν οι
ναζί εισέβαλαν στη γενέτειρά του Πολωνία. Σαν από πείσμα, έδεσε τα μάτια του
και έπαιξε ταυτόχρονα εναντίον 40 αντιπάλων στα τυφλά. Δεν ήταν μόνο ένα
εκπληκτικό πνευματικό κατόρθωμα, αλλά και μια εσκεμμένη απόπειρα να γραφτεί
στις εφημερίδες ώστε η οικογένειά του να μάθει πως ήταν καλά.

Οι παρτίδες…

… στο σκάκι σπάνια έχουν τέτοιους ευρύτερους στόχους. Όμως, δεν παύουν να
προσφέρουν ευχαρίστηση στους λάτρεις του παιχνιδιού. Στην εφημερίδα
«Ιντιπέντεντ», ο Μάθιου Ράις θυμάται τα λόγια ενός μεγάλου μουσικοκριτικού:
«Αν το σκάκι ήταν τόσο δημοφιλές όσο είναι η μουσική, αν υπήρχαν πολλοί
άνθρωποι σε θέση να καταλάβουν τις τεχνικές του και τις αποχρώσεις του, τότε
τα αριστουργήματα του Στάινιτς, του Καπαμπλάνκα, του Αλιέχιν, του Μποτβίνικ
και του Φίσερ θα τοποθετούνταν όχι πολύ παρακάτω από τα αριστουργήματα του
Μπαχ, του Μότσαρτ, του Μπετόβεν και του Μπραμς».