TPITH AΠOΨH H ευημερία… της φτώχειας

Στην τελική διακήρυξη του «Γύρου της Ουρουγουάης» που υπογράφηκε στο
Μαρακές πριν από δέκα ακριβώς χρόνια και που επικύρωνε τους καινούργιους
κανόνες του παγκοσμίου εμπορίου (στην καλούμενη «εποχή της παγκοσμιοποίησης»),
οι υπογράφοντες χαιρέτιζαν την αρχή μιας «νέας εποχής οικονομικής
συνεργασίας… ένα αποτέλεσμα ιστορικό… που θα ενδυναμώσει την
παγκόσμια οικονομία και θα συμβάλει σε μιαν αύξηση των συναλλαγών, των
επενδύσεων, της απασχόλησης και του πλούτου σε όλο τον κόσμο».

Μόλις δέκα χρόνια μετά, σήμερα, απανωτές εκθέσεις διεθνών οργανισμών έρχονται
με τραγικό τρόπο να διαψεύσουν την παραπάνω πρόβλεψη. Σύμφωνα με την Έκθεση
του ΟΗΕ, τα τελευταία 4 χρόνια οι 200 πλουσιότεροι του κόσμου έχουν αποκτήσει
περιουσίες αξίας περίπου 1.000 δισ. δολαρίων, ενώ 1,3 δισ. άνθρωποι ζουν με
λιγότερο από 1 δολάριο την ημέρα.

Η απόκλιση γίνεται ακόμη πιο φανερή αν σκεφτεί κανείς ότι το άθροισμα της
περιουσίας των 3 πλουσιοτέρων ανθρώπων της γης ­ του Μπιλ Γκέιτς, του
σουλτάνου του Μπρουνέι και του κατόχου των σούπερ μάρκετ Robert Walton ­ είναι
μεγαλύτερο απ’ τα εισοδήματα συνολικά 600 εκατομμυρίων κατοίκων των 43
φτωχότερων χωρών του πλανήτη.

H Έκθεση της Διεθνούς Οργάνωσης Καταναλωτών που δόθηκε στη δημοσιότητα δεν
αφήνει περιθώρια αμφισβήτησης. Χαρακτηριστική είναι η ακόλουθη παράγραφος:
«Κάτω από συνθήκες φτώχειας ζουν 1,3 δισεκατομμύρια άνθρωποι σε ολόκληρο
τον κόσμο. Γι’ αυτούς το να πιουν ένα ποτήρι νερό που δεν είναι
μολυσμένο, να φάνε περισσότερο από ένα γεύμα την ημέρα, να
χρησιμοποιήσουν το λεωφορείο για να διανύσουν μια μικρή απόσταση στην πόλη
τους και να έχουν στη διάθεσή τους βασικά αγαθά και υπηρεσίες αποτελούν
περισσότερο πολυτέλεια παρά κάτι το συνηθισμένο και κοινό»…

Δραματική είναι η κατάσταση σε πολλές περιοχές της Ασίας, αρχίζοντας απ’ την
Ινδία όπου οι φτωχοί ενώ ήταν 300 εκατομμύρια στα τέλη της δεκαετίας του ’80
αυξήθηκαν σε 350 εκατομμύρια το 2001. Στην Αφρική συνεχίζεται η πτώση του κατά
κεφαλήν εισοδήματος, δείκτης βέβαιης αύξησης της δυστυχίας και της πείνας.
Μεγαλώνουν οι ανισότητες στη Λατινική Αμερική και στην Καραϊβική και στην πιο
μαύρη δυστυχία είναι καταδικασμένοι οι λαοί της Ανατολικής Ευρώπης, των οποίων
οι οικονομίες στραγγαλίστηκαν από τις «μεταρρυθμίσεις» της άγριας
απελευθέρωσης που επιβλήθηκε από την Παγκόσμια Τράπεζα και το Διεθνές
Νομισματικό Ταμείο.

H φτώχεια δεν είναι μόνο χαρακτηριστικό του Τρίτου Κόσμου. Εξαθλίωση,
περιθωριοποίηση, αποκλεισμός από κάθε μηχανισμό παραγωγής ή κατανομής πόρων
και υπηρεσιών και εξοστρακισμός συγκροτούν μόνιμα έξω από τα «όρια» της
«επίσημης» κοινωνίας έναν «τέταρτο κόσμο», έναν «αντίκοσμο», ο οποίος, καθώς
βιώνει το έσχατο στάδιο του αποκλεισμού, δεν παρουσιάζεται ούτε καν στις
στατιστικές…

Το ποσοστό των Ευρωπαίων που ζουν κάτω από το κατώφλι της φτώχειας αυξήθηκε τα
τελευταία 20 χρόνια κατά 40%. Τα 38 εκατομμύρια φτωχών το 1975 έγιναν 44 το
1985 και αγγίζουν τα 60 σήμερα. Πίσω από τη βιτρίνα των δισ. δολαρίων ή ευρώ
που ήδη έχουν ξοδευτεί για να στολιστούν οι πόλεις των πλουσίων χωρών, λίγα
μέτρα πιο πέρα από τα εκθαμβωτικά φώτα και τις ευχές για «χρόνια πολλά,
χαρούμενα και ευτυχισμένα», ο αριθμός των αστέγων έχει πάρει τραγικές
διαστάσεις. Μόνο στις ΗΠΑ, την αυγή της νέας χρονιάς πάνω από 100.000 άστεγοι
αναμένεται να ξαγρυπνήσουν στους δρόμους, κάτω από γέφυρες ή μέσα σε
χαρτόκουτες.

Ακόμη και η τεχνολογία είναι παράγοντας που συμβάλλει στο να τονίσει την
αντίθεση ανάμεσα στις φτωχές και πλούσιες χώρες αρχίζοντας απ’ το Internet. Το
88% όσων επικοινωνούν online ζουν στις βιομηχανοποιημένες χώρες που φιλοξενούν
μόλις το 5% της ανθρωπότητας. Ακόμη για να συνδεθεί κάποιος στο Internet
χρειάζεται πριν απ’ όλα να έχει τηλέφωνο, ένα αγαθό ακόμη πολύ σπάνιο για
πολλά μέρη του κόσμου. Τα στοιχεία της Έκθεσης της Διεθνούς Ένωσης
Τηλεπικοινωνιών στο σημείο αυτό είναι εντυπωσιακά: H τηλεπικοινωνιακή
πυκνότητα, δηλαδή ο αριθμός των γραμμών ανά 100 κατοίκους, διαμορφώνεται σε
ένα εύρος από 0,1 στην Καμπότζη έως 99 στο Μονακό. Σχεδόν 800 εκατ. άνθρωποι
σε 43 χώρες έχουν τηλεπικοινωνιακή πυκνότητα κάτω του 1, που θεωρείται ο
χαμηλότερος αριθμός ο οποίος αντιπροσωπεύει στοιχειώδη πρόσβαση σε
τηλεπικοινωνιακές υπηρεσίες. Στα οικονομικά σύνορα προστίθενται και τα
πολιτιστικά. Πράγματι, ακόμη κι εκεί που υπάρχουν τηλέφωνα, υπάρχει το
ανυπέρβλητο φράγμα του αναλφαβητισμού. Ακόμη το Internet είναι στ’ αγγλικά,
γλώσσα που υιοθετείται από το 80% των συνδεδεμένων στο δίκτυο, αλλά γνωστή
στον κόσμο μόνο από έναν στους 10 ανθρώπους.