TPITH AΠOΨH Mεγέθη και ουσία

Το 2003 υπήρξε μια δύσκολη και μεταβατική χρονιά, ενώ το 2004 Ελλάδα και
κόσμος ελπίζουν να δρέψουν τους καρπούς μιας έστω ατελώς κατακτημένης
ωρίμασης: η διαπίστωση είναι βέβαια απλουστευτική, την μοιράζονται όμως πολλοί
σκεπτόμενοι πολίτες. H λέξη «πρόκληση» είναι εκείνη που πρώτη έρχεται στα
χείλη και τον νου όσων έχουν ακόμα το κουράγιο να διερευνούν κάτω από την
επιφάνεια και σε κάποιο βάθος πολιτικού χρόνου. Κάθε πρόκληση εμπεριέχει
δυνητική ευκαιρία αλλά και αυξημένο κίνδυνο. Είναι κρίσιμο, επομένως, να
έχουμε εξαρχής θέσει κριτήρια για μια πέρα από τις κοινοτοπίες αντίληψη αυτών
των όρων.

Στο εσωτερικό μέτωπο, σχεδόν όλοι συμφωνούν για το τι διακυβεύεται το 2004,
όχι όμως και για το ποια έκβαση του κάθε μεγάλου ζητήματος είναι επιθυμητή. H
συμβολικά φορτισμένη στιγμή της εμβάπτισης της εξουσίας στη λαϊκή εντολή
βαρύνεται φέτος και με τις προσδοκίες σχεδόν σύσσωμης της κοινωνίας για
ουσιαστική ανανέωση. Μόνο που τα διλήμματα παρουσιάζονται, ακόμα και τούτη την
ύστατη ώρα, σχεδόν αποκλειστικά σε επίπεδο προσώπων και συσχετισμών και έτσι
παραμένουν απογυμνωμένα από την πολιτική τους ουσία, η οποία, κατά τη γνώμη
μου, συντίθεται κυρίως από τα ακόλουθα ανοιχτά ερωτήματα: πώς θα αποκτήσει
περιεχόμενο η έννοια του πολιτικού ήθους και πώς θα πεισθεί περί αυτού το
κοινωνικό σώμα; Πότε θα δοθεί περιθώριο ουσιαστικής δράσης σε μια νέα σε ιδέες
και νοοτροπία γενιά λειτουργών του δημόσιου βίου; (Υπάρχει όμως, άραγε, και
διαθέτει στοιχειώδη συνοχή, αυτή η γενιά;) Είναι δυνατόν να περάσουμε σε μια
άλλη, πιο ποιοτική, αντίληψη του κοινού καλού, χωρίς να αδυνατίσουμε ή να
υπονομεύσουμε την πρόοδο που επιτεύχθηκε τα τελευταία χρόνια σε αρκετούς
τομείς;

Ίδιας ποιότητας ερωτήματα συνοδεύουν, στα μάτια μου, και την τέλεση των πρόωρα
μυθοποιημένων Ολυμπιακών Αγώνων: θα μπορέσουμε άραγε να προσεγγίσουμε κάτι σαν
αυθεντική συλλογικότητα, τη χαρά που δίνει ο αθλητισμός ως σύμβολο δημιουργίας
και αδελφοσύνης, χωρίς να κάνουμε αβίωτη τη ζωή των κατοίκων της πόλης, χωρίς
να ενδώσουμε παραπάνω από όσο είναι αναγκαίο στις Σειρήνες της
εμπορευματοποίησης, χωρίς να χάσουμε εντελώς την αίσθηση του μέτρου και μιας
προοπτικής που δεν εξαντλείται σε μετρήσιμα έργα, σε απορροφώμενα κονδύλια, σε
μεγάλης κλίμακας άρτο και θέαμα; Στον πιο κρίσιμο, τέλος, τομέα της κατανομής
των οφελών της οικονομικής ανάπτυξης (που διεθνώς, το 2004, αναμένεται να
εισέλθει σε έναν πιο ενάρετο κύκλο), στην πρόκληση δηλαδή που αποκαλούμε
«πραγματική σύγκλιση», θα μπορέσει άραγε η νέα πολιτική ηγεσία να βρει μια πιο
δίκαια ισορροπία ανάμεσα στην ευημερία των αριθμών και τις, ψυχικές ιδίως,
ανάγκες των ανθρώπων;

Στη διεθνή πολιτική σκηνή, τα προβλήματα είναι άλλου διαμετρήματος και, στις
περισσότερες περιπτώσεις, φοβούμαι ότι δεν επιδέχονται λύση. H επιθετική
μονοκρατορία των Ηνωμένων Πολιτειών δεν θα αλλάξει στο εγγύς μέλλον, όσες
αλλαγές προσώπων και να συντελεσθούν (πράγμα ήδη δύσκολο). Το φάσμα του φόβου
είναι εξαιρετικά δύσκολο να υποχωρήσει, όσο ο μανιχαϊσμός των πολιτικών
αποτελεί τον κανόνα επιβίωσής τους και όσο οι λαοί, ασυνείδητα ίσως, αμύνονται
γκρεμίζοντας τις γέφυρες του πολιτισμού και όχι οικοδομώντας νέες. Οι δε
ελπίδες για μια ζωντανή και πραγματικά «εναλλακτική» πολιτική Ευρώπη όλο και
μειώνονται καθώς περνούν τα χρόνια και εξαντλούν τη δυναμική τους τα «μικρά
βήματα». Στην αφετηρία του νέου χρόνου η μόνη ρεαλιστική διεθνής προσδοκία
πιστεύω ότι είναι η μη περαιτέρω όξυνση των δεινών, όχι η επιβολή αντίρροπων
τάσεων. Είναι μεγάλη πολυτέλεια και τεράστια ευκαιρία για τη χώρα μας που,
λόγω συγκυριών ίσως, αποτελεί κι εδώ ένα είδος δυνητικής εξαίρεσης.

Ο δικηγόρος Κώστας B. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού
Δικαίου και Γ. Γ. Τουρισμού.