Ο… αιρετικός Γιώργος A. Παπανδρέου

Αν κάτι, κατά γενική ομολογία, ακόμη και των άσπονδων φίλων του, ξεχωρίζει
τον Γιώργο A. Παπανδρέου από πολλούς κορυφαίους του ΠΑΣΟΚ, είναι η
διαφορετικότητα στις απόψεις που έχει κατά καιρούς εκφράσει σε πολλά – μάλιστα
– θέματα. Απόψεις που, σε πολλές περιπτώσεις, θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν
έως και αιρετικές.

Ελάχιστοι ίσως θυμούνται σήμερα ότι αν δεν ήταν γιος του Ανδρέα Παπανδρέου θα
διαγραφόταν το ’76, γιατί… τόλμησε – κι αυτός – να διαφωνήσει με τις μαζικές
εκδιώξεις στελεχών του ΠΑΚ (π.χ. Γ. Τσεκούρας, Γ. Κίρκος, Π. Βουρνάς) και της
νεολαίας (κυρίως για το «πογκρόμ» στην Πάτρα με πολλά «θύματα», ακόμη και τη
σύζυγό του Άντα Παπαπάνου).

Βεβαίως, από πολύ νωρίς, όταν τα φώτα της δημοσιότητας δεν έπεφταν πάνω του, ο
Γιώργος A. Παπανδρέου έλεγε ότι «ενώ το καινούργιο, το διαφορετικό στην
πολιτική, κάποτε ήταν ένα σχήμα λόγου, σήμερα είναι η πρόκληση της
πραγματικότητας και η ευθύνη μας».

Ένα γραφείο που δεν θα διορίζει. Κι όταν γινόταν (πριν από το ’81)
μεγάλη συζήτηση στην οργάνωση του ΠΑΣΟΚ, αν ο υποψήφιος βουλευτής πρέπει να
διατηρεί ή όχι πολιτικό γραφείο – ο Μένιος Κουτσόγιωργας είχε την πρώτη άποψη
και ο Κώστας Σημίτης τη δεύτερη – ο σημερινός υπουργός Εξωτερικών είχε
ακολουθήσει μια… τρίτη λύση: ένα γραφείο που δεν θα διορίζει και θα κάνει
ρουσφέτια, αλλά που θα αποτελεί κέντρο συζήτησης και προβληματισμού.

Τη «θέση» του αυτή την προχώρησε πολύ περισσότερο αργότερα, κυρίως για τις
οργανώσεις του ΠΑΣΟΚ – στις οποίες δεν πολυπιστεύει πλέον – φτάνοντας να
μιλήσει για τοπικές οργανώσεις «Ίντερνετ Καφέ». Και μπορεί ορισμένοι να
παρεξήγησαν – ηθελημένα ή αθέλητα – την άποψη αυτή, ωστόσο όλοι κατάλαβαν στο
κυβερνών κόμμα ότι «απαιτείται μία άλλου είδους οργάνωση, όπου θα ψηφίζουν
όλοι στη γειτονιά και όχι μόνον τα κομματικά μέλη».

Με τον υπολογιστή. Όταν πριν από πολλά χρόνια… εισήγαγε στις
συνεδριάσεις του E.Γ. και της K.E. τον φορητό υπολογιστή, κάποιοι είπαν ότι
«το παίζει εκσυγχρονιστής» και ορισμένοι έφτασαν να τον κατηγορήσουν ως
«αmerican boy». Μόνον που πολλοί από την τελευταία κατηγορία – βουλευτές πλέον
– δεν αφήνουν το κομπιούτερ από το χέρι, ακόμα και στις εκδρομές τους!

Έπειτα, ποιος δεν θυμάται την «κόντρα» που τροφοδότησε πριν από χρόνια για
ορισμένα κοινωνικά ζητήματα. Π.χ. όταν «έστησε» πανελλαδικά τις νομαρχιακές
επιτροπές λαϊκής επιμόρφωσης – λίγο μετά τις εκλογές του ’81 – έβαλε σε
προτεραιότητα τη στήριξη των Αθιγγάνων, όταν όλοι οι άλλοι τούς είχαν στο
περιθώριο. Αλλά και με μία άλλη κοινωνική ομάδα δεν δίστασε να πάει κόντρα στο
ρεύμα. Από την πρώτη στιγμή της πολιτικής του καριέρας είχε και ομοφυλόφιλους
συμβούλους και είχε φτάσει μάλιστα σε ανοιχτή σύγκρουση με κάποιους συντρόφους
του.

Μειονότητες. Όσο για τις εθνικές μειονότητες, από πολύ νωρίς ξεκαθάρισε
προς τους εθνικιστές όλων των κομμάτων ότι «είμαστε ενάντια σε απόψεις καθαρών
καρτών από εθνικής απόψεως». Και για τους μετανάστες ήταν εξαρχής υπέρ όχι
μόνο της νομιμοποίησής τους στην Ελλάδα, αλλά και της πλήρους αφομοίωσής τους
στην ελληνική κοινωνία. Είχε δηλώσει μάλιστα, μιλώντας σε διεθνή φόρα, ότι «η
ανθρωπότητα – λόγω πολέμων – πρέπει να μάθει να ζει με το πρόβλημα, που στην
ουσία του είναι… ευλογία Θεού».

Κυρίως για τα Βαλκάνια από νωρίς διακήρυξε πως «αν ζούσε ο Ρήγας Φεραίος, θα
μας προέτρεπε να δούμε, στα όσα συμβαίνουν σήμερα, μία μοναδική ιστορική
ευκαιρία για την πραγμάτωση του οράματός του: μιας ενωμένης Βαλκανικής, που
αναφέρει στο Σύνταγμά του, θα αποτελούσαν «χωρίς διάκριση Έλληνες, Αλβανοί,
Αρμένιοι, Τούρκοι και όλες οι υπόλοιπες φυλές».

Το ζεϊμπέκικο. Και όταν «τα βρήκε» με τον Τούρκο ομόλογό του Ισμαήλ
Τζεμ – στη λογική μιας μακράς ελληνοτουρκικής φιλίας στην οποία πιστεύει – δεν
δίστασε να σηκωθεί να χορέψει ζεϊμπέκικο μαζί του, για να περάσει ένα μήνυμα
πως «δεν χωράει τίποτα άλλο από ειρήνη στην περιοχή».

Βεβαίως, οι θέσεις του για τα ελληνοτουρκικά επικρίθηκαν από πολλούς. Όμως,
στην πορεία πολλοί – και στην Κοινοβουλευτική Ομάδα – έφτασαν στο σημείο να
αναγνωρίσουν μετά την ένταξη της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση και τη
συνεχιζόμενη ύφεση στα ελληνοτουρκικά, όχι μόνο ότι δεν είχε παντελώς άδικο,
αλλά και ότι η πολιτική του άνοιξε νέους ορίζοντες.

Φανατικός υποστηρικτής της μετριοπάθειας, του διαλόγου, αλλά και με θέσεις
που σοκάρουν

H αλήθεια είναι ότι αρκετές θέσεις του σόκαραν. Π.χ. όταν μίλησε «υπέρ» της
νομιμοποίησης των «μαλακών ναρκωτικών», κάτι που – εάν υιοθετείτο – όπως
πιστεύει θα μπορούσε να κρατήσει πολλά νέα παιδιά μακριά από το δίχτυ του
«λευκού θανάτου». Προκάλεσε τότε την έντονη αντίδραση ακόμη και της γενικής
γραμματέως του KKE, Αλέκας Παπαρήγα, χωρίς αυτό να τον οδηγήσει να «κοντράρει»
μαζί της. Άλλωστε – είχε παραδεχθεί – «το θέμα των ναρκωτικών δεν είναι εύκολο
πρόβλημα. Πρέπει να μελετήσουμε πολύ, για να βρούμε μία διέξοδο και να σώσουμε
τα παιδιά».

Και πριν από λίγες ημέρες, όταν πολλοί τα έβαλαν με τον Βέλγο καλλιτέχνη που
φιλοτέχνησε έναν πίνακα με τον Εσταυρωμένο, ο οποίος δεν θεωρήθηκε και τόσο…
κόσμιος, ο Γιώργος A. Παπανδρέου δεν φοβήθηκε τη λαϊκή γνώμη, λέγοντας πως
πρέπει να αφήνουμε τους καλλιτέχνες να εκφράζονται ελεύθερα, ακόμα και αν
διαφωνούμε.

Όσο για την Εκκλησία και την κόντρα με την κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ – και τον φίλο
του Αντώνη Τρίτση – στη δεκαετία του ’80 υπήρξε και εκεί τολμηρότερος πολλών
συναδέλφων του: «H ταύτιση του Κράτους με την Εκκλησία στην Ελλάδα και
ιδιαίτερα ο συγκεντρωτισμός στον χώρο της Παιδείας έχει δημιουργήσει ένα
πολιτιστικό μονοπώλιο στη χώρα μας. Αυτό το μονοπώλιο ουσιαστικά δεν επέτρεψε
να τεθεί υπό το φως της καθημερινής κριτικής και της συστηματικής έρευνας τόσο
η Εκκλησία όσο και η Παιδεία μας».

Πρόσθεσε, ωστόσο, υπεραμυνόμενος μιας… άλλης λογικής στα εκκλησιαστικά:

«H ορθοδοξία, η οποία συνάπτεται με την κοινωνία και όχι με τα κράτη, έχει να
προσφέρει λύσεις οργάνωσης – ακόμη και από μεθοδολογική άποψη – της σύγχρονης
κοινωνίας».

Ο Γιώργος A. Παπανδρέου προχώρησε – σοκάροντας και πάλι ορισμένους, αλλά
ικανοποιώντας πολλούς περισσότερους – σ’ έναν επικήδειο στη Μητρόπολη μπροστά
στη σορό του πατέρα του, που αγκάλιαζε και τη μητέρα του Μαργαρίτα, αλλά και
την τελευταία σύντροφο της ζωής του πατέρα του, τη Δήμητρα.

Για την αιρετική – κάποιες φορές – στάση του Γιώργου A. Παπανδρέου σε διάφορα
ζητήματα, υπάρχει μία βαθύτερη εξήγηση. Όσοι τον ξέρουν – ακόμα και για τη
λογική που τον διακατέχει για τις ελληνοαμερικανικές σχέσεις – γνωρίζουν
ότι… είναι φανατικός υποστηρικτής της μετριοπάθειας, του διαλόγου, της
συνδιαλλαγής. Θυμώνει, χτυπά το χέρι του στο τραπέζι – περισσότερες φορές απ’
όσο ορισμένοι φαντάζονται – αλλά ποτέ, μα ποτέ δεν επιδιώκει να χτυπήσει τη
γροθιά στο μαχαίρι.