Ποιος νοιάζεται για τους συλλέκτες μας;

Μιχ. Τόμπρος, Οι Δύο Φίλες (1930, μπρούντζος, 131 εκατ.). Ένα από τα πιο σημαντικά μνημειακά έργα της νεοελληνικής γλυπτικής, στη Συλλογή Χατζησάββα, προσωπικού φίλου του σπουδαίου γλύπτη

Πού βρίσκονται, αλήθεια, τα έργα νεοελληνικής τέχνης; Πόσα είναι; Τι νόημα θα
αποδώσουν στους δημιουργούς τους και στον τόπο μας εάν κανείς μπορέσει ποτέ να
τα μελετήσει όλα μαζί;

Είναι απαράδεκτο να συμβαίνει ακόμη, αλλά ουδείς γνωρίζει την ακριβή απάντηση.
Χίλιοι τουλάχιστον είναι οι αξιόλογοι εικαστικοί καλλιτέχνες μας από τον 19ο
αιώνα ώς σήμερα κι άλλες 6.000 οι καταξιωμένοι αλλά με λιγότερο – προς το
παρόν – ενδιαφέρον. Επί 500-1.000 έργα καθένας, διαμορφώνεται ο αριθμός που
χοντρικά δείχνει τον όγκο της νεοελληνικής τέχνης. Μονοψήφιο ποσοστό απ’ αυτά
είναι γνωστό πού βρίσκονται, στις μεγάλες δημόσιες πινακοθήκες ή σε γνωστές
ιδιωτικές συλλογές. Αποτέλεσμα: Ούτε καν για τον K. Παρθένη μπορούμε να πούμε
μια βέβαιη γνώμη, αφού «catalogue raisonee» δεν υπάρχει. Ούτε βέβαια για τους
λιγότερο γνωστούς, ούτε για τις επιμέρους συγκριτικές προσεγγίσεις ή
ομαδοποιήσεις, π.χ. ποια τα έργα της κάθε δεκαετίας, των διαφόρων τάσεων και
θεμάτων κ.ο.κ. Και το χειρότερο: Ως προς την τέχνη που γεννήθηκε και
καταναλώθηκε στον τόπο μας, έχουμε γνώμες βασισμένες σε πολύ μικρό ποσοστό
έργων, άρα επισφαλείς.

Ευχή λοιπόν είναι η δημοσίευση των συλλογών, με εκθέσεις ή εκδόσεις
καταλόγων. Το άγνωστο δάσος φωτίζεται λίγο περισσότερο, αρκετά φυτά ή ζωντανά
του μάς γίνονται πιο οικεία και κάποια μονοπάτια αποκαλύπτουν τα δρομολόγια
ιδεών, τεχνοτροπιών και ευγενών θηραμάτων.

Μολονότι είναι προφανές ότι η «διάσωση και μελέτη της εθνικής εικαστικής
κληρονομιάς» είναι έργο για πολλούς, στην Ελλάδα καμιά κρατική πολιτική δεν
εφαρμόστηκε ποτέ, με εξαίρεση εκείνη του υπουργείου Παιδείας, στην εποχή των
«Πανελληνίων Εκθέσεων», 1934-1967. Τότε οι συλλέκτες ήταν μετρημένοι στα
δάκτυλα, σήμερα ευτυχώς είναι εκατοντάδες, με αποτέλεσμα η διασπορά τους να
εξασφαλίζει την επιβίωση αρκετών από τις καλλιτεχνικές τάσεις που
εμφανίστηκαν.

Έκπληξη ευχάριστη αποτέλεσε η ταυτόχρονη παρουσίαση σοβαρών συλλογών και
μάλιστα με διαφορετικές κατευθύνσεις, αν και ένα κοινό χρονολογικό υπόστρωμα
(1922 κ. εξ.) λειτουργεί αμυδρά και στις τρεις. Είδαμε τις Συλλογές Γλυπτικής
και Χαρακτικής Θόδωρου Χατζησάββα στην Δημοτική Πινακοθήκη και τους καταλόγους
δύο άλλων, της Συλλογής Παρασκευά (Μουσείο Ευταξία) και Συλλογή Μπέλτσιου
(Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Θεσσακονίκη). Το ενδιαφέρον αφορά τα έργα
και ταυτόχρονα το σκεπτικό συγκρότησης.

Την έκθεση στη Δημοτική Πινακοθήκη συγκροτούν καλά επιλεγμένα
(επιμέλεια Νέλλη Κυριαζή) γλυπτά και χαρακτικά από ένα σύνολο 800 και 2.000
αντίστοιχα, και ο επισκέπτης εύκολα πιστοποιεί ότι ο συλλέκτης τους έχει γνώση
και ευαισθησία. Ας μην αναφέρουμε καλλιτέχνες, είναι σχεδόν όλοι, αλλά με έργα
που βγάζουν ό,τι καλύτερο. Σωστά σημειώνει η κυρία Κυριαζή ότι ο συλλέκτης
μοιάζει να θαυμάζει την πειθαρχημένη καλλιτεχνική έκφραση, τον έλεγχο των
υλικών, τα ανθρωποκεντρικά θέματα. Γιατρός ο ίδιος, φίλος του γλύπτη M.
Τόμπρου, πρόβαλε το προσωπικό του κριτήριο και «έδεσε» έτσι τη λαμπρή συλλογή,
η οποία – όπως μαθαίνουμε – ψάχνει μόνιμη στέγη και δεν βρίσκει!

Νομικός είναι ο συλλέκτης Δ.Σπ. Παρασκευάς που συνεχίζει τη συλλογή του πατέρα
του Ηλία Παρασκευά, κυρίως με μοντερνιστικά γλυπτά, από τον Γ. Ζογγολόπουλο κι
εδώ και με ιδεολογική αφετηρία τα σχέδια του Γ. Χαλεπά. Νομικός επίσης ο
συλλέκτης Γ. Μπέλτσιος που ήδη στέγασε την προσεγμένη συλλογή του στην
Καλαμπάκα και τώρα τη δείχνει στη Θεσσαλονίκη. Κοινός παράγοντας, ο μελετητής
Ντένης Ζαχαρόπουλος, διακεκριμένος θεωρητικός της τέχνης και οργανωτής
μουσειακών εκθέσεων, ο οποίος δραστηριοποιείται τελευταία και στην πατρίδα του
αναδεικνύοντας συλλογές όπως αυτές. Διαβάσαμε το εξαιρετικά ενδιαφέρον κείμενό
του για τη σχέση της νεοελληνικής γλυπτικής με τον δημόσιο χώρο, ερεθιστικό
για περαιτέρω συζητήσεις.

Είναι σαφές ότι παρά το ανύπαρκτο καθεστώς κινήτρων, οι Έλληνες συλλέκτες
αναπτύσσουν σοβαρή δραστηριότητα. Καλό θα είναι τώρα με τις επικείμενες
εκλογές να ασχοληθούν μαζί τους τα κόμματα ώστε να προκύψει ένα νομικό
καθεστώς ανάπτυξής τους. Θυμίζω ότι η βελγική και η αμερικανική τέχνη
αναδείχθηκαν διεθνώς αμέσως μετά από έναν τέτοιο εκσυγχρονισμό του συλλεκτικού λειτουργήματος.

INFO

Ελληνική Γλυπτική και Χαρακτική – Συλλογές Θ. Χατζησάββα, Πινακοθήκη Δήμου
Αθηναίων, Πειραιώς 51, τηλ. 210-3231.841, έως 20 Ιανουαρίου 2004.

Τόπος και Μορφή, Σύγχρονη Ελληνική Γλυπτική από τη Συλλογή Παρασκευά, Μουσείο
Βούρου Ευταξία, Παπαρρηγοπούλου 7, τηλ. 210-3246.164, μέχρι 31 Ιανουαρίου
2004.

Συλλογή Μπέλτσιου, Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, HELLEXPO, τηλ.
210-281.567, Θεσσαλονίκη, μέχρι 31 Ιανουαρίου 2004.