TPITH AΠOΨH Aντί δώρου

Αν με ρωτούσαν τι δώρο θα ‘θελες να σου κάνουμε, ξέρω την απάντηση που θα
έδινα. Θα ήθελα μια σειρά από υποσχέσεις. Όχι δώρα σε κουτιά, πράγματα που
μπορώ να τα κρατάω ή να τα αφήνω στο τραπέζι. Αυτά τα όμορφα, χρωματιστά
αντικείμενα ανήκουν στο παρόν κι εγώ το μόνο που θέλω είναι κάτι που να
αντιμετωπίζει το μέλλον.

Και γιατί οι υποσχέσεις; Γιατί όχι μια ευχή από το τηλέφωνο ή τυπωμένη σε
κάρτα; Με τις ευχές τα λόγια φεύγουν προς τα εμπρός και δεν υπάρχει περίπτωση
να γυρίσουν προς τα πίσω. Όποιος εύχεται, αποκόπτει την ίδια στιγμή τον εαυτό
του από τα λόγια που λέει. Κανείς δεν θα τον ρωτήσει τι πραγματικά νιώθει και
τι εννοεί. Ενώ με την υπόσχεση ο ομιλητής, κατά κάποιον τρόπο, δεσμεύεται. Κι
αυτό είναι το δύσκολο.

Ώστε πας γυρεύοντας να ακούσεις ψέματα ή υπεκφυγές, θα μου πει κάποιος. Ποιος
μπορεί σήμερα να ζητά να του υπόσχονται, χωρίς να αντιλαμβάνεται πως πλησιάζει
σε μια περιοχή σπαρμένη με αδυναμίες και σφάλματα; Είναι σαν να ερεθίζεις την
τύχη σου. Αν σου πουν ή σου γράψουν: «Υπόσχομαι πως θα σου φέρομαι καλύτερα
από πέρυσι» ή «θα είμαι πιο ειλικρινής μαζί σου στο νέο έτος» η πείρα σου σε
διαβεβαιώνει πως θα δοθεί αγώνας για να τηρηθούν αυτά.

Όμως αυτό ακριβώς περιμένω. Έναν αγώνα που θα διεξαχθεί για να γίνουν τα λόγια
πράξεις. Δεν με ενδιαφέρει τόσο το αποτέλεσμα όσο η αρχική θέληση ενός
προσώπου να κρατηθεί σε επαφή με τη μνήμη του. Να λείπουν οι όρκοι, να λείπουν
οι εξαγγελίες πάθους που η ανάποδη όψη τους διακρίνεται αμέσως. Μόνο δυο λόγια
δέσμευσης.

Πολύ σπάνιο να δοθούν αυτές οι λέξεις, το παραδέχομαι. Οι περισσότεροι μένουν
κουμπωμένοι απέναντι στις μέρες που έρχονται. Αντίκρυ τους το αύριο, το
ισχυρότερο σύγχρονο ταμπού. Μη τολμώντας να το αγγίξουν με μια πρωτοβουλία, το
βλέπουν να καταφθάνει σαν μια μάζα από απρόβλεπτα και ενδεχόμενα.

Λέγοντας όμως: «υπόσχομαι ότι θα είμαι εκεί μεθαύριο» εισβάλλεις εσύ, από
τώρα, στο μέλλον. Θα είσαι εκεί, βρέξει – χιονίσει, επειδή το είπες στο
τηλέφωνο και επειδή αν ήσουν ασυνεπής θα προκαλούσες απογοήτευση. Είναι λοιπόν
πολύ να ζητάμε από τους άλλους να βρίσκονται στη θέση που οι ίδιοι, ελεύθερα,
όρισαν; Ναι, είναι πολύ, κατάντησε να θεωρείται στις μέρες μας πολύ. Αφού η
έννοια της δέσμευσης ταυτίστηκε με τις αλυσίδες. Και αφού ο καθένας νομίζει
πως έχει το αναφαίρετο δικαίωμα να μην ξέρει με τι διάθεση θα ξυπνήσει το
πρωί, να μην ξέρει αν το πρόσωπο που συμπαθούσε το προηγούμενο βράδυ είναι το
πρόσωπο που πραγματικά θα του «άξιζε» να το αγαπήσει.

Αισθηματικοί καιροσκόποι, αμφιταλαντευόμενοι που σκέπτονται διαρκώς πως όποια
συμφωνία και αν κάνουν, πιθανόν να το μετανιώσουν, μια που υπάρχουν πάντα γύρω
τους ευκαιρίες για το καλύτερο, μετακινούμενοι που δεν σταθμεύουν πουθενά από
φόβο μήπως περάσει δίπλα τους γρήγορα και ξυστά το διαφυγόν κέρδος.

Οπότε έτσι λύνονται όλα τα δεσμά. Είμαστε ελεύθεροι να κινηθούμε σε κάθε
κατεύθυνση, έχοντας τα χείλη κλειστά, προσέχοντας μη βγει ούτε λέξη παραπάνω.
Μια νέα δεισιδαιμονία απέναντι στη γλώσσα εξαπλώνεται ραγδαία. Μην πείτε
τίποτα, γιατί το κάθε τι μπορεί να στραφεί εναντίον σας (όπως και στις
ανακρίσεις). Ακόμη και οι πολιτικοί ηγέτες αφαιρούν από τη ρητορική τους το
παλιό εκείνο «θα». Αποφεύγουν τις υποσχέσεις, όχι γιατί ανησυχούν μήπως
αποδειχθούν αναξιόπιστοι, αλλά γιατί δεν αντέχουν την ιδέα πως θα στριμωχτούν
μέσα στο καλούπι μιας άποψης, μιας πεποίθησης. Τουλάχιστον ο ψεύτης έχει το
κουράγιο να στολίζει το ψέμα του. Τον δήθεν πραγματιστή όμως που ελίσσεται
πίσω από τα στοιχεία και τους αριθμούς δεν θα τον δείτε ποτέ να αναλαμβάνει
τον κίνδυνο της διάψευσης.

Αποσύρω λοιπόν για λίγο το βλέμμα μου από την πολιτική σκηνή και το στρέφω
στις πλατείες και το πλήθος που τις εμψυχώνει. Πρόσωπα ξαναμμένα, νεανικά. Την
ώρα που τα ξύλινα αλογάκια περιστρέφονται στο Σύνταγμα, ακούγεται η σειρήνα
ενός ασθενοφόρου. Από το βάθος της Σταδίου φθάνουν τα συνθήματα μιας
διαδήλωσης. Σύντομα η χαρούμενη μουσική από τα ηχεία της πλατείας
αναμειγνύεται με τους ήχους της πόλης, όλα γίνονται ένα, και όλα είναι δυνατόν
να συμβούν, εκτός από το να μείνει ένα αλογάκι χωρίς αναβάτη. Το παίρνω σαν
υπόσχεση αυτό και σας το μεταφέρω. Καλή Χρονιά.

Ο Βασίλης Καραποστόλης είναι καθηγητής Πολιτισμού και Επικοινωνίας του
Πανεπιστημίου Αθηνών.