H «βεβαιότητα ψήφου» ευνοεί το ΠAΣΟK

H έρευνα της εταιρείας δημοσκοπήσεων MRB προσφέρει στοιχεία που οδηγούν στο
συμπέρασμα ότι η διαφορά στο ποσοστό ανάμεσα στα δύο κόμματα με κριτήριο τη
βεβαιότητα ψήφου είναι 3,9%, δηλαδή μικρότερη από τη μισή από τη
διαφορά 8,2% στην οποία η ίδια έρευνα κατέληξε με κριτήριο τη
συσπείρωση των δύο κομμάτων. Διαπιστώνεται ταυτόχρονα πλειοψηφική
υποστήριξη στο ΠΑΣΟΚ των νέων που ψηφίζουν για πρώτη φορά.

Ο μηχανισμός των δημοσκοπήσεων

Αυτά τα δύο συμπεράσματα προκύπτουν ως εξής: Οι συμμετέχοντες στο δείγμα μιας
δημοσκόπησης απαντούν τι ψήφισαν το 2000 και στη συνέχεια απαντούν τι θα
ψηφίσουν αν οι εκλογές γίνουν την «επόμενη Κυριακή». Το 2000 το ΠΑΣΟΚ κέρδισε
43,8% των έγκυρων ψηφοδελτίων και η N.Δ. 42,7%. Για να είναι ένα δείγμα
αντιπροσωπευτικό θα πρέπει τα ποσοστά στην ερώτηση για την ψήφο του 2000 να
προσεγγίζουν τα πραγματικά εκλογικά αποτελέσματα. Όμως, ένα ποσοστό 11%-14%
του δείγματος δεν απαντά τι ψήφισε το 2000 ή απαντά πως «δεν θυμάται». Λόγω
της «μη απάντησης» σ’ ένα σταθμισμένο δείγμα του εκλογικού σώματος τα ποσοστά
όλων των κομμάτων ως προς την ψήφο των προηγούμενων εκλογών είναι μικρότερα
από τα ποσοστά που τα κόμματα αυτά απέσπασαν στις εκλογές. Το σταθμισμένο
δείγμα της τελευταίας δημοσκόπησης των «Τάσεων» της MRB αποτελείται από 2.000
πολίτες. Απ’ αυτούς οι 759 δηλώνουν πως ψήφισαν ΠΑΣΟΚ το 2000 (37,95%) και οι
740 δηλώνουν πως ψήφισαν N.Δ. το 2000 (37%). Οι συσπειρώσεις και οι
μετατοπίσεις (μεταξύ) των δύο κομμάτων αποτελούν ποσοστό επί του δείγματος των
759 και των 740 αντίστοιχα.

Τι ψηφίζουν οι 18άρηδες

Για την πρόθεση ψήφου ενός κόμματος προστίθεται: 1. Το ποσοστό του
δείγματος ψηφοφόρων 2000 του κόμματος, που δηλώνουν πως «την επόμενη Κυριακή»
θα ψηφίσουν και πάλι το κόμμα που ψήφισαν το 2000.

2. Το ποσοστό του δείγματος ψηφοφόρων 2000 των άλλων κομμάτων ή εκείνων
που δηλώνουν «λευκό / άκυρο», αλλά αναφέρουν πως «την επόμενη Κυριακή» θα
ψηφίσουν το κόμμα αυτό.

3. Το ποσοστό του δείγματος ψηφοφόρων, που «δεν θυμούνται / δεν
απαντούν» τι ψήφισαν το 2000 ή είναι νέοι ψηφοφόροι και δηλώνουν πως
«την επόμενη Κυριακή» θα ψηφίσουν το κόμμα αυτό.

Έτσι, στη δημοσκόπηση της MRB:

* Το ΠΑΣΟΚ κερδίζει από τις πρώτες δύο κατηγορίες 26,7% και από την
τρίτη κατηγορία 4%. Σύνολο: 30,7%.

* H N.Δ. κερδίζει από τις δύο πρώτες κατηγορίες 38% και από την τρίτη
κατηγορία 0,9%. Σύνολο: 38,9%.

H εισροή στο ΠΑΣΟΚ από την τρίτη κατηγορία είναι πάνω από τετραπλάσια
από την εισροή στη N.Δ. Κατά συνέπεια, εκείνοι που δεν θυμούνται ή δεν
απαντούν τι ψήφισαν το 2000 καθώς και οι νέοι ψηφοφόροι εκδηλώνουν πολύ μικρή
πρόθεση ψήφου προς τη N.Δ. Κάτι που οδηγεί στο συμπέρασμα πως αν οι εκλογές
γίνονταν «την επόμενη Κυριακή» το ΠΑΣΟΚ θα υποστηριζόταν από νέους ψηφοφόρους
πιο πολύ απ’ όσο είχε υποστηριχθεί στις εκλογές του 1996 και του 2000. Αυτή
η «πρόθεση» οφείλεται κυρίως στη μεγάλη διαφορά που επιτυγχάνει ο κ.
Σημίτης ως «καταλληλότερος πρωθυπουργός» στις ηλικίες έως 45 ετών και
ιδιαίτερα στους νέους ψηφοφόρους. Είναι σημαντικό να υπενθυμίσουμε πως
από το 1974 ώς το 2000 το κόμμα που κέρδισε την εμπιστοσύνη των περισσότερων
νέων ψηφοφόρων ήταν το κόμμα που κέρδισε τις εκλογές.

Βεβαιότητα και ψήφος

Το δεύτερο κρίσιμο στοιχείο της δημοσκόπησης είναι το εξής: Το ποσοστό
του δείγματος ψηφοφόρων ΠΑΣΟΚ 2000 που δηλώνουν «απόλυτα βέβαιοι» ή «σχεδόν
βέβαιοι» ότι «την επόμενη Κυριακή» θα ψηφίσουν ΠΑΣΟΚ (78,8%) είναι πολύ
μεγαλύτερο από το ποσοστό των ιδίων ψηφοφόρων, που δηλώνουν
πρόθεση ψήφου ΠΑΣΟΚ αν οι εκλογές γίνονταν την «επόμενη Κυριακή» (69,3%)!
Αντιθέτως, το ποσοστό του δείγματος ψηφοφόρων N.Δ. 2000 που δηλώνουν «απόλυτα
βέβαιοι» ή «σχεδόν βέβαιοι» ότι «την επόμενη Κυριακή» θα ψηφίσουν N.Δ. (89,8%)
είναι ελαφρά μικρότερο από το ποσοστό των ιδίων ψηφοφόρων, που δηλώνουν
πρόθεση ψήφου N.Δ. αν οι εκλογές γίνονταν την «επόμενη Κυριακή» (91,6%)!
Δηλαδή, σε ό,τι αφορά την ψήφο της «επόμενης Κυριακής» πολλοί από το
δείγμα ψηφοφόρων ΠΑΣΟΚ 2000 είναι βέβαιοι ότι θα ψηφίσουν ΠΑΣΟΚ
χωρίς να εκδηλώνονται, ενώ ορισμένοι από το δείγμα ψηφοφόρων
N.Δ. 2000 εκδηλώνονται ότι θα ψηφίσουν N.Δ. χωρίς να είναι
βέβαιοι. Αν τολμήσουμε μια – ανορθόδοξη, αλλά ενδεικτική – προσέγγιση των
ποσοστών ψήφων για «την επόμενη Κυριακή» με βάση τη βεβαιότητα ψήφου
του δείγματος ψηφοφόρων των δύο κομμάτων (διατηρώντας τις ίδιες μετατοπίσεις
ανάμεσα στα κόμματα, που υπολογίστηκαν για την «πρόθεση ψήφου») τότε το ΠΑΣΟΚ
βρίσκεται στο 34,3% και η N.Δ. στο 38,2%. H διαφορά ανάμεσα στα δύο κόμματα
«την επόμενη Κυριακή» μειώνεται στο 3,9%.

H διαφορά ανάμεσα στην εκδήλωση της πρόθεσης και τον βαθμό
βεβαιότητας για την πραγματοποίησή της είναι πολύ πιο έντονη στο ποσοστό
του δείγματος ψηφοφόρων ΠΑΣΟΚ 2000 που δηλώνει στις δημοσκοπήσεις μετακίνηση
στη N.Δ. Συγκεκριμένα, καταγράφεται υψηλή αβεβαιότητα για την
πραγματοποίηση αυτής της μετακίνησης ακόμα κι αν οι εκλογές γίνονταν την
«επόμενη Κυριακή». Οι αιτίες αυτής της υψηλής αβεβαιότητας είναι σοβαρές και
καταγράφονται σε ποιοτικές έρευνες που διενεργούν τα κόμματα. Επίσης, είναι
γνωστό πως το «αποφασιστικό κέντρο», οι μόνοι ψηφοφόροι, που δυνητικά
μετατοπίζονται ανάμεσα στα δύο κόμματα αποφασίζουν πάντοτε λίγες
εβδομάδες, λίγα 24ωρα ή λίγα λεπτά πριν από την ψηφοφορία. Στην
κρισιμότατη αυτή κατηγορία ο κ. Σημίτης επιτυγχάνει επίσης σημαντική
διαφορά ως «καταλληλότερος πρωθυπουργός». (βλ. «Γιατί ο κ.
Σημίτης μπορεί να κερδίσει τις εκλογές» – «TA NEA», 18 Νοεμβρίου 2003).

Το κόμμα της αποχής

Το τρίτο κρίσιμο στοιχείο είναι αυτό που δεν υπάρχει σε καμία
δημοσκόπηση. Πρόκειται για το ποσοστό συμμετοχής στις εκλογές των
εγγεγραμμένων ψηφοφόρων. Σε κάθε εκλογική αναμέτρηση τρίτο κόμμα είναι η
αποχή. Το 1996 το ποσοστό του «κόμματος της αποχής» ήταν 23,7% των
εγγεγραμμένων ψηφοφόρων και το 2000 ήταν 25,1%. Σε κάθε εκλογική αναμέτρηση οι
μετατοπίσεις από το «κόμμα της αποχής» στα υπόλοιπα κόμματα καθώς και οι
μετατοπίσεις από τα υπόλοιπα κόμματα στο «κόμμα της αποχής» αφορούν
εκατοντάδες χιλιάδες ψηφοφόρους κι έχουν καθοριστική σημασία για την
έκβαση των εκλογών.

Όλα αυτά οδηγούν στο συμπέρασμα πως η επαγγελματική οργάνωση μιας ναυμαχίας σ’
ένα κολυμβητήριο δεν διαφωτίζει για την έκβαση της πραγματικής ναυμαχίας.
Παράγει όμως χρήσιμα συμπεράσματα. Όσο κι αν ακούγεται παράξενο, η
επιστημονική γνώση για το «σύμπαν», που ονομάζεται εκλογικό σώμα, βρίσκεται
ακόμα σε πρώιμο στάδιο. Μια καλή δημοσκόπηση αποτελεί χαρτογράφηση μιας
ιδιόμορφης περιοχής, που μεταβάλλεται ραγδαία και που γι’ αυτό απαιτεί συνεχώς
νέες χαρτογραφήσεις. Ο χάρτης μιας περιοχής δεν είναι η περιοχή, αλλά
προσφέρει πληροφορίες για τα εφόδια που απαιτούνται ώστε να τη διασχίσει
κανείς χωρίς ανεπιθύμητες εκπλήξεις. Οι πληροφορίες αυτές δεν εξάγονται με μια
βιαστική ματιά. Τα κόμματα πρέπει να μελετούν με πολύ μεγάλη προσοχή τα
«γκάλοπ», εφόσον υποθέσουμε ότι το ζητούμενο δεν είναι να διανύσουν την
εικονική απόσταση στον χάρτη ώς την «επόμενη Κυριακή», αλλά την πραγματική
απόσταση ώς το «βράδυ της Κυριακής των εκλογών».