TPITH AΠOΨH Eλλάδα – Tουρκία

Σαν σήμερα συμπληρώνονται τέσσερα χρόνια από τη Σύνοδο Κορυφής της E.E. στο
Ελσίνκι, ημερομηνία ορόσημο για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Με την
εγκατάλειψη, τότε, του ανεδαφικού ελληνικού βέτο στην ευρωπαϊκή προοπτική της
Τουρκίας, εδραιώθηκε η ύφεση μεταξύ των δύο χωρών, που είχε ήδη ξεκινήσει, σε
διακρατικό επίπεδο τον Ιούνιο του 1999 και είχε ενισχυθεί, λίγο μετά, με το
«πνεύμα των σεισμών».

Ωστόσο, μέχρι σήμερα, οι σχέσεις Ελλάδας – Τουρκίας δεν έχουν ομαλοποιηθεί
τελείως. Πάντως βρισκόμαστε στην ευχάριστη θέση να διαπιστώσουμε ότι για αυτήν
την κάποια στασιμότητα υπεύθυνη δεν είναι η ελληνική πλευρά. Επίσης, ότι ακόμη
και αν τη σκυτάλη της διακυβέρνησης την πάρει του χρόνου η Νέα Δημοκρατία, η
πολιτική της ύφεσης δεν θα αλλάξει. Τι έφταιξε λοιπόν και τα πράγματα δεν
είναι καλύτερα στα ελληνοτουρκικά όπως θα περίμενε κανείς: (1ον) η πολιτική
κατάσταση στην Τουρκία, (2ον) το Κυπριακό και (3ον) το γεγονός ότι η καχυποψία
και η εχθρότητα δεν έχουν ακόμη εξανεμιστεί στις δύο χώρες.

Αποτελεί σχεδόν κοινοτοπία να πούμε ότι η βαθιά κρίση νομιμοποίησης που
συγκλονίζει την Τουρκία και η διελκυστίνδα στρατιωτικών – κυβέρνησης Ερντογάν
δεν έχουν επιτρέψει σαφή λήψη αποφάσεων και σταθερή στάση στα ελληνοτουρκικά
και στο Κυπριακό. Το Κυπριακό, από την άλλη, παραμένει η μεγάλη μυλόπετρα των
ελληνοτουρκικών σχέσεων, αφού δεν έχει επιλυθεί, παρά τη μεγάλη ευκαιρία του
Σχεδίου Ανάν. Σε αυτό το ζήτημα η ευθύνη δεν βαραίνει μόνο τον Ντενκτάς και
τους στρατιωτικούς της Τουρκίας αλλά, απ’ ό,τι φαίνεται, και τους
Ελληνοκυπρίους υπό τη νέα ηγεσία T. Παπαδόπουλου – ΑΚΕΛ.

H τελική ομαλοποίηση των ελληνοτουρκικών σχέσεων αποτελεί μονόδρομο, κατά
κύριο λόγο γιατί αποτελεί ορθολογική επιλογή με βάση την ακριβή στάθμιση
ζημιών – οφελών και για τις χώρες. Αποβαίνει σαφώς υπέρ των εθνικών τους
συμφερόντων. H ομαλοποίηση όμως δεν είναι εξασφαλισμένη. Πάνω απ’ όλα γιατί οι
αρνητικές απόψεις για την άλλη πλευρά και οι καχυποψίες είναι ακόμη καλά
εδραιωμένες και βρίσκονται στη βάση όλων των ελληνοτουρκικών διαφορών, από το
Αιγαίο ώς την Κύπρο.

H πλειονότητα των Ελλήνων συνεχίζει να πιστεύει στον «εξ Ανατολών κίνδυνο» από
την Τουρκία. Θεωρούν την Τουρκία αναγκαστικά επεκτατική και αναθεωρητική των
συνόρων της με την Ελλάδα και την Κύπρο, μία Τουρκία που παραβιάζει το διεθνές
δίκαιο και τη διεθνή νομιμότητα και θέλει τη συρρίκνωση και δορυφοριοποίηση
της χώρας μας. H πλειονότητα των Τούρκων, από την άλλη, έχει μία τρομερή
εμμονή με τη Συνθήκη των Σεβρών και με τη Μεγάλη Ιδέα, τη «φοβία των Σεβρών»,
όπως λέγεται από σοβαρούς αναλυτές στην Τουρκία. Αν και δεν παραδέχονται πόσο
τρέμουν τον «ελληνικό επεκτατισμό», μια και κομπάζουν ότι είναι «μεγάλη και
ισχυρή χώρα», εν τούτοις θεωρούν τον ελληνικό επεκτατισμό δεδομένο, τόσο στο
Αιγαίο (π.χ. 12 μίλια, «ελληνική λίμνη») όσο και στην Κύπρο, και λίαν επίφοβο,
λόγω του «ελληνικού διπλωματικού δαιμονίου» και της ελληνικής ισχύος μέσω E.E.

Κοντολογίς «φοβάται ο Γιάννης/ο Μεχμέτ το θεριό και το θεριό τον Γιάννη/τον
Μεχμέτ. Αν οι δύο φθάσουν στο σημείο να κατανοήσουν (α) πόσο αμοιβαίοι
είναι αυτοί οι φόβοι τους και (β) πόσο υπό τις παρούσες συνθήκες δεν
ευσταθούν, και μάλλον αγγίζουν τη σφαίρα του παρανοϊκού, θα ανοίξει η αυλαία
για την οριστική καλή γειτονία και τελική προσέγγιση, όπως μεταπολεμικά μεταξύ
Γερμανών και Γάλλων.

Ο Αλέξης Ηρακλείδης είναι αναπληρωτής καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο
Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Πάντειου Πανεπιστημίου.