Ο «Θάνατος» του Mπίχνερ

Το θέατρο «Αμόρε» έχει την ιστορία του, αλλά η ιστορία του Γκέοργκ Μπίχνερ και
του έργου του «Ο θάνατος του Δαντόν» είναι ασφαλώς μεγαλύτερη. Και όταν ένας
σκηνοθέτης (ο Albreecht Hirche της ομώνυμης παράστασης), «ξεκοιλιάζει» με το
«ανέβασμά» του ένα έργο, μια και δεν υπάρχει πνευματική αστυνομία (και καλώς
δεν υπάρχει), εναπόκειται στους θεατές να καταγγείλουν το «έγκλημα».

Αλλά να πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά. Ποσώς θα μας ενδιέφερε αν ό,τι
συμβαίνει στο «Αμόρε» με το έργο του Μπίχνερ, ήταν θέμα αποκλειστικά θεατρικής
τάξης. H βάναυση όμως επέμβαση του σκηνοθέτη στο έργο το μεταβάλλει σε θέμα
ηθικής τάξης, άρα αφορά τον καθένα μας. Πιο συγκεκριμένα η ανηθικότητα
έγκειται στο γεγονός ότι ένα πνεύμα (στην περίπτωσή μας ο Γκέοργκ Μπίχνερ) που
«υπέγραψε» με το έργο του ένα κοινωνικό συμβόλαιο με την ανθρωπότητα,
υφίσταται μια μεταχείριση που αν την είχε προβλέψει, πιθανόν να ήταν ο
εφιάλτης του.

Ποια είναι η μεταχείριση αυτή; Λόγω σκηνοθεσίας και προσθηκών ν’ αναρωτιέται
κανείς κατά τη διάρκεια του μαγικού πρωτότυπου λόγου του δημιουργού, πώς είναι
δυνατόν να υπογράφει ο ίδιος παράταιρα προς τη δομή και το πνεύμα του έργου
του «κομμάτια». (Αποκλείεται ο Μπίχνερ ν’ αναφερόταν στον Ζακ Μπρελ, γιατί ο
γνωστός Γάλλος τραγουδοποιός θα γεννηθεί ενενήντα – για την ακρίβεια ενενήντα
τρία – χρόνια μετά τον θάνατο του Μπίχνερ).

Θ’ αντιτείνουν ότι χρειάζεται να ρίχνει κανείς μια καινούργια ματιά
(σκηνοθετική) σε καταξιωμένα θεατρικά έργα. Θα συμφωνούσε κανείς με την άποψη
αυτή, αν δεν διατυπωνόταν «εκ του πονηρού». Αν, δηλαδή, ο κάθε σκηνοθέτης δεν
αισθανόταν πως όσο περισσότερο «ασελγήσει» σ’ ένα κείμενο γνωστό τόσο
περισσότερες ικανότητες θ’ αποδείξει. Γιατί αν για τις ικανότητες αυτές είχε
πρώτιστα βεβαιωθεί ο ίδιος, ή θα επέλεγε ένα σπουδαίο αλλά εντελώς άγνωστο
έργο, ή θα το έγραφε ο ίδιος εξαρχής.

Περίπτωση όμως που ακυρώνει την προοπτική του σκανδάλου, αλλά και αποδείχνει
ότι το γνωστό έργο επιλέγεται ως όχημα για να θαυμάσουμε μια μεγαλοφυΐα που,
με τίμιους όρους, ή θα μπορούσε ν’ αμφισβητηθεί ή να θεωρηθεί ανύπαρκτη.

Αναρωτιέται πραγματικά κανείς τι τους έφταιξε ο Μπίχνερ, που είχε την ατυχία
να πεθάνει σε ηλικία είκοσι τεσσάρων μόλις χρόνων, έχοντας, ωστόσο,
προικοδοτήσει την ανθρωπότητα με τρία αριστουργήματα και γιατί να μη σεβαστεί
κανείς τη νομιμοποιημένη, από πλευράς του σκηνοθέτη, αίσθηση αυθαιρεσίας ώστε
υιοθετώντας την ν’ αντιδράσει κατά τη διάρκεια της παράστασης μ’ έναν ανάλογο
τρόπο.

Αφού ο σκηνοθέτης τη σχέση του με το έργο τη θεωρεί συμβατική ώστε να το
γυρίζει ανάποδα, γιατί και ο θεατής να μην υιοθετήσει μιαν άλλη σχέση με την
παράσταση, πέραν της καθιερωμένης, δηλαδή να καταπίνει ό,τι του σερβίρεται και
να μην πετάξει στη σκηνή ό,τι βρεθεί δίπλα του ή μπροστά του.

Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «Λέξη».