Η Eυρώπη ψήφισε ανάκαμψη

H πλειοψηφία των 15 υπουργών Οικονομικών της E.E., με καθοριστική την ψήφο
της Ελλάδος, απέρριψε χθες την πρόταση της Κομισιόν και δεν επέβαλε κυρώσεις
στη Γερμανία και στη Γαλλία για παραβίαση των όρων του Συμφώνου Σταθερότητας.

«Πηγαδάκια» πριν από τη συνεδρίαση του Ecofin στις Βρυξέλλες. Ο Γερμανός υπουργός Οικονομίας Χανς Άιχελ (στο κέντρο) συνομιλεί με τους υπουργούς Οικονομίας του Βελγίου κ. Ντιντιέ Ρέιντερς (δεξιά) και του Λουξεμβούργου κ. Ζαν Κλοντ Γιούγκερ. Τόσο η Γαλλία όσο και το Βέλγιο τάχθηκαν «εναντίον» της πρότασης της Κομισιόν

H πολιτική λογική και η ανάγκη ανάκαμψης της ευρωπαϊκής οικονομίας υπερίσχυσαν
χθες στις αποφάσεις του Συμβουλίου Υπουργών Οικονομικών στις Βρυξέλλες, με
αποτέλεσμα να μη γίνουν δεκτές οι εισηγήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την
επιβολή κυρώσεων στη Γερμανία και τη Γαλλία, με βάση τις επιταγές του Συμφώνου
Σταθερότητας.

Όταν πριν από μία εβδομάδα ο επίτροπος Πέδρο Σόλμπες τόνιζε σε άρθρο του ότι η
E.E. ετοιμάζεται να αντιμετωπίσει την κρισιμότερη απόφασή της από γεννήσεως
της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης, δεν θα μπορούσε να φανταστεί ότι θα
επιβεβαιωνόταν 100%. Μετά τη χθεσινή απόφαση των 15 υπουργών Οικονομικών της
E.E. να απορρίψουν τις εισηγήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την απαρέγκλιτη
εφαρμογή των αυστηρών κανόνων δημοσιονομικής πειθαρχίας στη Γερμανία και στη
Γαλλία – που παρουσιάζουν ελλείμματα στους προϋπολογισμούς τους πάνω από το 3%
του ΑΕΠ τους – ικανοποιώντας πλήρως το αίτημα των δύο χωρών για πιο χαλαρή
δημοσιονομική πολιτική, το Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης βρίσκεται
κυριολεκτικά στον αέρα.

Το κύρος της Κομισιόν

H Ευρώπη έζησε χθες μία κλασική στιγμή όπου ο ρεαλισμός και η πολιτική λογική
– στην προκειμένη περίπτωση η ανάγκη της ευρωπαϊκής οικονομίας να ανακάμψει
γρήγορα, προκειμένου να πετύχει τους μακροπρόθεσμους οικονομικούς και
πολιτικούς στόχους της – υπερισχύουν των κοινών κανόνων και αρχών ενός
άκαμπτου συμφώνου που επιτάσσει δημοσιονομική λιτότητα, με στόχο τη βελτίωση
των ελλειμμάτων των προϋπολογισμών.

Ωστόσο, η από κάθε άποψη ιστορική συνεδρίαση αφήνει πίσω της μία Ευρωπαϊκή
Επιτροπή με μειωμένο κύρος να αμφισβητεί τη νομιμότητα των τετελεσμένων, ένα
Συμβούλιο Υπουργών βαθύτατα διχασμένο ως προς την πολιτική σκοπιμότητα και τις
συνέπειες των χθεσινών αποφάσεων και το θεσμικό πλαίσιο του ενιαίου νομίσματος
να διέρχεται τη σοβαρότερη κρίση στη σύντομη ιστορία του.

Αντί συστάσεων

Έπειτα από μία 9ωρη σύσκεψη που έληξε τα ξημερώματα της Δευτέρας, οι υπουργοί
Οικονομικών της ευρωζώνης αποφάσισαν να «θέσουν προς στιγμήν σε εκκρεμότητα»
τη διαδικασία πειθαρχικών κυρώσεων εις βάρος των δύο χωρών που πρότεινε η
Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατ’ εφαρμογή του Συμφώνου Σταθερότητας. Στη θέση των
συστάσεων της Επιτροπής υιοθέτησαν ένα κείμενο πολιτικών συμπερασμάτων, στο
οποίο ενσωμάτωσαν επιλεκτικά ορισμένες από τις προτάσεις της Επιτροπής (όπως
την ανά εξάμηνο υποβολή έκθεσης προόδου από τις δύο χώρες), αφαιρώντας της επί
της ουσίας την πρωτοβουλία στην τήρηση του Συμφώνου.

Εκπτώσεις σε στόχους

Στο κείμενο των συμπερασμάτων, το οποίο επικυρώθηκε στην επίσης δραματική
συνεδρίαση του Συμβουλίου Υπουργών Οικονομικών της E.E. χθες στις Βρυξέλλες,
ενώ διατηρείται ως τελικός στόχος η μείωση των ελλειμμάτων των δύο χωρών κάτω
από το 3% του ΑΕΠ τους το 2005, γίνονται εκπτώσεις από τους ενδιάμεσους
στόχους που είχε θέσει η Επιτροπή. Έτσι, από το 1% του ΑΕΠ που ζητούσε η
Επιτροπή να είναι η μείωση του γαλλικού ελλείμματος το 2004, το Συμβούλιο
Υπουργών έθεσε τον στόχο του 0,77% (δηλαδή μία πρόσθετη οικονομία 1 δισ. ευρώ)
και 0,65% το 2005. Από τη Γερμανία ζήτησε να μειώσει το διαρθρωτικό έλλειμμά
της κατά 0,6% του ΑΕΠ της το 2004, τη στιγμή που η Επιτροπή είχε θέσει ως
στόχο μείωσης το 0,8% και 0,5% το 2005, εφόσον επιβεβαιωθούν οι σημερινές
προβλέψεις για ρυθμούς αύξησης της γερμανικής οικονομίας κατά 1,6% και 1,8%,
αντίστοιχα.

Προσφυγή στο Δικαστήριο

Οι αντιδράσεις των υπόλοιπων αρμόδιων θεσμικών οργάνων της E.E. απέναντι σ’
αυτή τη θεσμική εκτροπή ήταν θυελλώδεις. Εξ ονόματος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής
ο Πέδρο Σόλμπες εξέφρασε τη βαθύτατη θλίψη για μία απόφαση που όπως είπε
«στερείται νομικής βάσης». «Το Συμβούλιο – πρόσθεσε ο επίτροπος – δεν
ακολούθησε το πνεύμα και τους κανόνες της Συνθήκης και του Συμφώνου
Σταθερότητας και δεν αιτιολόγησε επαρκώς την απόφασή του». Παράλληλα,
επιφυλάχθηκε να απαντήσει για το πώς θα αντιδράσει η Επιτροπή χωρίς να
αποκλείει και προσφυγή στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο. Από την πλευρά της η
Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα σε ανακοίνωσή της έκανε λόγο για «σοβαρούς
κινδύνους που εγκυμονεί» η εξέλιξη αυτή.

TI ΔΗΛΩΣΑΝ ΟΙ ΠΟΛΙΤΙΚΟΙ ΓΙΑ ΤΟ ΣΥΜΦΩΝΟ

«Ακρωτηριασμένο» για τους μεν, ζωντανό αλλά «στο ψυγείο» για τους δε

Μετά τις αντιδράσεις που υπήρξαν, το Συμβούλιο Υπουργών, που στις δύο
κρίσιμες ψηφοφορίες ήταν εντελώς διχασμένο, απάντησε ομόφωνα – περισσότερο για
τα μάτια του κόσμου – με μία δήλωση στην οποία «υπενθυμίζει τον κεντρικό ρόλο
του Συμφώνου Σταθερότητας» και επιβεβαιώνει την «αποφασιστικότητά του να
εφαρμόσει τις διατάξεις του εξασφαλίζοντας την ίση μεταχείριση των χωρών-μελών
και τον ρόλο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής». Σε επίπεδο κυβερνήσεων οι αντιδράσεις
ποικίλλουν, αντανακλώντας τη θέση που πήραν τα κράτη-μέλη κατά την ψηφοφορία.
Ο Γερμανός καγκελάριος Γκ. Σρέντερ χαρακτήρισε την απόφαση «λογική», ενώ
αντίθετα ο Ισπανός ομόλογός του μίλησε για μια «κακή μέρα για την Ευρώπη». Ο
Ιταλός προεδρεύων του χθεσινού Συμβουλίου, Τζούλιο Τρεμόντι, επαναλάμβανε
μονότονα ότι η απόφαση ήταν ευθυγραμμισμένη με το πνεύμα και το γράμμα του
Συμφώνου Σταθερότητας. Για τον Ολλανδό ομόλογό του, Χέριτ Ζαλμ, «το Σύμφωνο
δεν πέθανε αλλά μπήκε στο ψυγείο», ενώ ο Σουηδός Γκούναρ Λουντ έκανε λόγο για
«σοβαρό ακρωτηριασμό του». H πιο ενδιαφέρουσα τοποθέτηση ήταν αυτή του
επικεφαλής της γαλλικής οικονομίας, Φρανσίς Μερ, ο οποίος τόνισε ότι «η
Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν διαθέτει το μονοπώλιο της σκέψης», για να παραδεχθεί
λίγο αργότερα ότι «η χθεσινή απόφαση δεν θα μπορούσε να είχε ληφθεί εάν είχαν
τεθεί σε ισχύ οι διατάξεις της νέας Συνθήκης της E.E.».

ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΤΩΝ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ

Στον αέρα το Σύμφωνο

H πρώτη, εμφανής, συνέπεια της χθεσινής απόφασης αφορά την εγκυρότητα
του Συμφώνου Σταθερότητας. Πολλές χώρες κατηγορούσαν χθες τις δύο μεγάλες
χώρες ότι κατορθώνουν να ακυρώνουν κατά βούληση τις αποφάσεις που σχετίζονται
με την εφαρμογή του, όταν δεν συμβαίνει το ίδιο και με τις ίδιες. Ο επικεφαλής
της γαλλικής Οικονομίας, Φρανσίς Μερ, παραδέχθηκε χθες ότι η Πορτογαλία, η
οποία έτυχε να αντιμετωπίσει πρώτη τις ομόφωνες συστάσεις της Επιτροπής και
του Συμβουλίου υπουργών, πλήρωσε τη συμμόρφωσή της με παρατεταμένη ύφεση της
οικονομίας της. «Αν τότε είχα φανεί πιο έξυπνος», είπε, «θα είχα προτείνει πιο
λογικές διατυπώσεις για την Πορτογαλία».

Αντίστροφη συνέπεια

H δεύτερη συνέπεια, που αφορά πιο άμεσα την Ελλάδα, έχει να κάνει με την τροπή
που φαίνεται να παίρνει η χθεσινή «πολιτική ερμηνεία» του Συμφώνου
Σταθερότητας. Για πρώτη φορά στα συμπεράσματα του Συμβουλίου η δέσμευση των
χωρών να επαναφέρουν τα ελλείμματά τους κάτω από το 3% του ΑΕΠ τους συνδέεται
με τις προοπτικές ανάπτυξης των οικονομιών τους. Με άλλα λόγια, σύμφωνα με τη
νέα λογική, γίνεται αποδεκτό ότι η παρατεταμένη ύφεση ή η στασιμότητα δεν
επιτρέπει σημαντικές οικονομίες (δηλαδή επιτρέπει πιο χαλαρή δημοσιονομική
πολιτική). Αντιστρέφοντας το επιχείρημα, αυτό σημαίνει επίσης ότι οι χώρες που
γνωρίζουν υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης, όπως η Ελλάδα, θα πρέπει να προχωρούν πιο
γρήγορα στη μείωση των διαρθρωτικών ελλειμμάτων τους. Αυτό φάνηκε και στην
απόπειρα που έκαναν τα κράτη-μέλη να προωθήσουν μία κοινή δήλωση Συμβουλίου –
Επιτροπής που να νομιμοποιεί εκ των υστέρων τις αποφάσεις και να θέτει το νέο
πλαίσιο εφαρμογής του Συμφώνου Σταθερότητας. Παρόλο που η όλη προσπάθεια έπεσε
στο κενό λόγω της άρνησης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να συναινέσει, είναι
χαρακτηριστικό ότι το κείμενο που εμφάνισε η προεδρία συνέδεε την αυστηρότητα
του Συμφώνου με τους υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης και το ύψος του δημόσιου
χρέους.

Βαθύ ρήγμα

H τρίτη και σοβαρότερη συνέπεια αφορά, όπως και στην περίπτωση του Ιράκ, το
βαθύ ρήγμα που δημιουργείται μεταξύ των χωρών-μελών στον τρόπο με τον οποίο
αντιλαμβάνονται την «ισότιμη» θέση τους μέσα στην E.E. Τη στιγμή που
διεξάγεται η διαπραγμάτευση για τις διατάξεις του νέου ευρωπαϊκού Συντάγματος,
πολλά κράτη-μέλη – και όχι μόνον η Ισπανία, η Ολλανδία, η Αυστρία και η
Φινλανδία που μειοψήφησαν – αμφιβάλλουν αν αυτές θα έχουν την ίδια ισχύ για
όλους όταν η χώρα που επέβαλε το Σύμφωνο Σταθερότητας έρχεται λίγα χρόνια
αργότερα να το ανατρέψει.