Tην πλήρωσε μόνο ο καπετάνιος

Έναν χρόνο μετά το ναυάγιό του, το δεξαμενόπλοιο «Prestige» εξακολουθεί να
ρυπαίνει τις ιβηρικές ακτές. Πού βρίσκονται οι υπεύθυνοι; Παντού και πουθενά.
Εκτός από τον καπετάνιο, ένοχος κανείς. Εφοπλιστές, ασφαλιστές, ναυλωτές,
επιθεωρητές, τραπεζικοί εξαφανίστηκαν μέσα στον μυστηριώδη λαβύρινθο της
παγκόσμιας εμπορικής ναυτιλίας.

Είχε κατασκευαστεί στην Ιαπωνία το 1976. Διέθετε Έλληνα καπετάνιο,
Φιλιππινέζους και Ρουμάνους για πλήρωμα και είχε ναυλωθεί από μία ρωσική
εταιρεία με έδρα την Ελβετία. Έφερε σημαία Μπαχάμες, παλαιότερα ωστόσο ήταν
νηολογημένο επί 26 χρόνια στον Παναμά, παρ’ όλο που ανήκε σε λιβεριανή
εταιρεία η οποία ήταν ιδιοκτησία μιας ελληνικής εφοπλιστικής οικογένειας. H
τραγωδία που άρχισε να εκτυλίσσεται ανοιχτά των ακτών της Γαλικίας στις 19
Νοεμβρίου του 2002 έχει τις ρίζες της στις επισκευαστικές εργασίες που είχαν
πραγματοποιηθεί σε ένα κινεζικό ναυπηγείο και είχαν επιθεωρηθεί από τον
εκπρόσωπο στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα μιας τεξανής εταιρείας.

Το μπέρδεμα

Αυτό ήταν το «Prestige», προϊόν ενός ασύλληπτου μπερδέματος το οποίο είναι
ωστόσο χαρακτηριστικό της εμπορικής ναυτιλίας. Αυτή η κοσμοπολίτικη αλυσίδα
παραγωγής, η πιο ολοκληρωμένη μορφή της παγκοσμιοποίησης, αποτελεί έναν
ξεχωριστό κόσμο, τον οποίο βρίσκει κανείς πίσω από κάθε πετρελαιοκηλίδα.
Ακολουθώντας τα «ίχνη» του Prestige, αποκαλύπτονται, σε κάθε στάδιο,
δυσλειτουργίες.

Στα ίχνη του ναυαγίου

Ναυάγιο «Πρεστίζ». Ένα χρόνο μετά εξακολουθεί να ρυπαίνει τις ιβηρικές ακτές

1. ΛΟΝΔΙΝΟ Πρωτεύουσα της ναυτιλιακής ασφάλισης

Όλοι οι δρόμοι της εμπορικής ναυτιλίας οδηγούν στο Λονδίνο – οι περισσότεροι
στους Lloyds, στο πρώτο παγκόσμιο χρηματιστήριο ναυτιλιακών ασφαλίσεων. Όταν
ναυαγεί ένα δεξαμενόπλοιο, ο λογαριασμός είναι βαρύς. Ακούγοντας το όνομα
«Prestige», ο Τζούλιαν Μπρέι, υπεύθυνος της Lloyd’s Register of Shipping, μίας
από τις παλαιότερες εταιρείες επιθεωρήσεων στον κόσμο, σπεύδει να επισημάνει
πως «το 80% των ατυχημάτων οφείλεται στον ανθρώπινο παράγοντα, μόνο το 20%
οφείλεται σε κατασκευαστικά λάθη ή στη φθορά». Παράλληλα, δείχνει ως υπεύθυνες
για τα περισσότερα δυστυχήματα τις δεκάδες σκοτεινές εταιρείες επιθεωρήσεων
που έχουν ιδρύσει οι σημαίες ευκαιρίας. «Είναι η περίπτωση του Παναμά», λέει.
Διάνα! Επί 25 συναπτά έτη, και προτού αποκτήσει σημαία Μπαχάμες, το «Prestige»
ήταν νηολογημένο σε αυτήν ακριβώς τη μικρή Δημοκρατία της Κεντρικής Αμερικής.

2. ΠΑΝΑΜΑΣ Πρώτη σημαία ευκαιρίας

Ο Παναμάς διαθέτει τον μεγαλύτερο εμπορικό στόλο – περισσότερα από 6.000
πλοία. H νηολόγηση τού αποφέρει κάθε χρόνο 60 εκατομμύρια δολάρια. Βασικό
«δέλεαρ» το χαμηλό κόστος: 6.500 δολάρια για κάθε νέο δεξαμενόπλοιο και ένα
ετήσιο τέλος ανάλογα με τη χωρητικότητα. Οι αρχές της χώρας υποστηρίζουν πως η
σημαία της είναι «καθ’ όλα αξιοσέβαστη». Κι εντούτοις, το όνομα του Παναμά
συμπεριλαμβάνεται σε όλες τις μαύρες λίστες. Και όσον αφορά τις συνθήκες
εργασίες και τις αμοιβές των πληρωμάτων και όσον αφορά την κατάσταση των
πλοίων. «Λυπάμαι, ο φάκελος του “Prestige” χάθηκε έπειτα από την αίτηση
διαγραφής του», λέει, χωρίς να πείθει, ο Λουίς Πέρεζ Σαλαμέρο, υποδιοικητής
της Ναυτιλιακής Αρχής του Παναμά. Να προσέφεραν άραγε οι Μπαχάμες στον Έλληνα
εφοπλιστή του τάνκερ πιο ευνοϊκές συνθήκες για να αλλάξει σημαία; Στην
πραγματικότητα, μαθαίνουμε, πίσω από τη μεταφορά βρίσκονται οι στενοί δεσμοί
που έχουν αναπτυχθεί ανάμεσα στις αρχές του Νασάου και τα ρωσικά
πετρελαιοφόρα.

3. ΓΕΝΕΥΗ Παράδεισος των ναυλωτών

Στη Γενεύη, έδρα των ενεργειακών επιχειρήσεων της πρώην ΕΣΣΔ, η σιωπή είναι
χρυσός. Άσκοπο να αναζητήσει κανείς την Crown Resources. H ρωσική εταιρεία που
είχε ναυλώσει το «Prestige» πωλήθηκε μυστικά, δύο μήνες μετά το ναυάγιο, από
τον ρωσικό όμιλο Alpha. Σύνηθες. Οι εταιρείες μεσιτείας υδρογονανθράκων
εμφανίζονται και εξαφανίζονται χωρίς να αφήνουν ίχνη. Λίγες εβδομάδες πριν από
την καταστροφή, η Crown Resources αγνοούσε ακόμα και την ύπαρξη του
«Prestige». Ο Ρώσος trader είχε απλώς αναθέσει στον μεσίτη του, τον Στέφαν
Γκιζ, από τη λονδρέζικη εταιρεία Petriam, να του βρει ένα πλοίο. Δεδομένου του
μικρού προϋπολογισμού, ο Γκιζ «ξετρύπωσε» ένα παλιό τάνκερ έναντι 13.000
δολαρίων την ημέρα για ένα ταξίδι δύο μηνών από τη Ρίγα της Λετονίας στη
Σιγκαπούρη. H ιδιοκτήτρια εταιρεία, η λιβεριανή Mare Shipping Inc, έτριβε τα
χέρια της. Ήταν μια περίοδος ισχνών αγελάδων για την εμπορική ναυτιλία. H Mare
Shipping Inc ελέγχεται από την εφοπλιστική οικογένεια Κούλουθρου, η οποία
κατοικεί στην Αθήνα.

4. ΑΘΗΝΑ H φαμίλια των εφοπλιστών

«Οι πελάτες μου δεν έχουν τίποτε να δηλώσουν», επιμένει ο Στίβεν Άσκινς,
δικηγόρος της οικογένειας Κούλουθρου. Εξοργισμένοι με την εικόνα της
εφοπλιστικής φαμίλιας που δόθηκε προς τα έξω, οι ιδιοκτήτες του «Prestige»
πούλησαν στις αρχές του έτους τα υπόλοιπα τάνκερ τους σε «λονδρέζικα
συμφέροντα». Τους μένουν μόνο μερικά πλοία μεταφοράς μεταλλευμάτων.
Απαλλαγμένοι από τα τάνκερ-σκουπίδια, προστατευμένοι από τα αδιάκριτα βλέμματα
χάρη σε μία εταιρεία holding, αυτοί οι βιομήχανοι της θάλασσας μπορούν να
κοιμούνται ήσυχοι στο Μαρούσι.

Οι δουλειές των Ελλήνων εφοπλιστών πάνε καλά – το επιβεβαιώνει το ρεκόρ των
παραγγελιών για καινούργια πλοία σε κορεατικά, ιαπωνικά και κινεζικά
ναυπηγεία. «H εμπορική ναυτιλία είναι μια ανδρική, ανεξάρτητη, εγωιστική
δραστηριότητα που ταιριάζει με τη νοοτροπία μας», λέει ο Αλέξανδρος Γουλιέμος,
καθηγητής Ναυτιλιακής Οικονομίας στο Πανεπιστήμιο του Πειραιά. Το πορτρέτο
αυτό ταιριάζει απόλυτα στον αυτοδημιούργητο Σπύρο Ράμη, ιδιοκτήτη της
εταιρείας Rangers Marine, η οποία διαθέτει έναν στόλο έξι μονοπύθμενων
πετρελαιοφόρων ηλικίας άνω των είκοσι ετών που μετακινούνται μεταξύ Εγγύς
Ανατολής και Κεντρικής Αμερικής. Το 2007, όταν θα τεθεί σε εφαρμογή η
απαγόρευση των μονοπύθμενων που αποφάσισε η E.E., η Rangers Marine θα
περιοριστεί – προαναγγέλλει ο ιδιοκτήτης της – στις χώρες του Τρίτου Κόσμου.

H προοπτική να εμφανιστεί η επόμενη πετρελαιοκηλίδα μακριά από την Ευρώπη,
στις ακτές της Αφρικής, είναι ελάχιστα παρήγορη.

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Κίττυ Ξενάκη