KΩΣTAΣ MΠAΛAΦAΣ «H εικόνα πρέπει να μεταφέρει συγκίνηση»

«Είχαν μια μεγαλοσύνη οι γυναίκες της Ηπείρου. Οι άνδρες έλειπαν στα ξένα. Αυτές είναι που ανδρώθηκαν και δημιούργησαν τις αρετές της φυλής: τους εύανδρους Ηπειρώτες», λέει στα «NEA» ο Κώστας Μπαλάφας (εδώ η φωτογραφία του που κοσμεί το εξώφυλλο του λευκώματος «Ήπειρος»)

Αφού φωτογράφισε τους αντάρτες της Εθνικής Αντίστασης και τους καλόγερους στα
Μετέωρα, τον ρου του Αχελώου, ο Κώστας Μπαλάφας αφιερώνει το κορυφαίο έργο του
– ένα λεύκωμα με 300 φωτογραφίες του – στη γενέθλια γη και τους ανθρώπους της,
την Ήπειρο.

Σαν το μαύρο διαμάντι, που ανακλά το φως, σαν ασημοκαπνισμένα εικονίσματα
λάμπουν οι μεγάλες μαυρόασπρες φωτογραφίες του στο λεύκωμα «Ήπειρος». Οι
οξείες γραμμές των βουνών, οι μαλακές καμπύλες στις ράχες των άσπρων κοπαδιών,
οι βαθιές χαρακιές στα πρόσωπα και τα ροζιασμένα χέρια, τα τρυφερά πρόσωπα των
παιδιών δέχονται κι ανακλούν το φως, γράφοντας σελίδα – σελίδα το πορτρέτο της
Ηπείρου.

«Ξεκίνησα να φωτογραφίζω τις ομορφιές της φύσης. Πήρα μέρος στην Αντίσταση, το
’40-’44, είδα τα προβλήματα του λαού, είδα και τον κόσμο της βιοπάλης. Με
συγκίνησε και θέλησα κάτι να κάνω. Πώς να φωτογραφίσω έπειτα από αυτό
ηλιοβασιλέματα και βαρκούλες;», λέει τώρα ο 83χρονος Κώστας Μπαλάφας, που έχει
καταξιωθεί ως ένας από τους σημαντικότερους πρωτοπόρους φωτογράφους της
μεταπολεμικής Ελλάδας, αλλά αισθάνεται πως δεν έχει ακόμα ξοφλήσει το χρέος
του προς τους ανθρώπους του μόχθου, ιδιαίτερα τις γυναίκες, που κράτησαν αυτό
τον τόπο και τις αξίες του με ιδρώτα και πολύ αίμα.

Ο φωτογραφίες του τραβήχτηκαν στο διάστημα 1940-1970. «Τι σημασία έχει
πότε έγιναν οι φωτογραφίες», λέει ο ίδιος. «Το σημαντικό είναι αν η εικόνα
μεταφέρει συγκίνηση. Με κατηγόρησαν – οι πλεγματικοί φωτογράφοι – ότι
φωτογράφισα τη φτώχεια και την αθλιότητα. Ήταν ξένοι προς τη ζωή. H ευτυχία
και η χαρά είναι μια ανάσα δροσιάς στη διάρκεια του καλοκαιριού. Δεν έχει
διάρκεια».

Το λεύκωμα παρακολουθεί τον κύκλο της ζωής στα βουνά. Τους βοσκούς με τα
κοπάδια, τις μάνες με τα παιδιά και τα μανάρια, τους ηλικιωμένους, τον μόχθο,
την αγορά, όπου καταλήγουν κάποια στιγμή τα πρόσωπα για να ανταλλάξουν τα
προϊόντά τους και κλείνει με τις γιορτές και τις τελετές.

«Καταγράφουν», όπως λέει ο ίδιος, «μια εποχή που χάθηκε με την αλλαγή του
τρόπου ζωής και τις επιδράσεις του πολιτισμού». Είχε κι αυτή την ομορφιά της.

Το ανεκπλήρωτο χρέος και το αρχείο

«Δεν είναι το τι προσέφερα φωτογραφίζοντας τον κόσμο της παράδοσης που
χάνεται που έχει σημασία. Αυτό ήταν περισσότερο η εκπλήρωση ενός χρέους
απέναντι σ’ αυτούς τους ανθρώπους του μόχθου, της βιοπάλης, της
καρτερικότητας, που κράτησαν αυτό τον τόπο. Τους μίλησα, τους γνώρισα, τους
αγάπησα και έτσι μόνο μου άνοιξαν την ψυχή τους. Τους χρωστώ την ευθύνη που
μου ανέθεσαν.

Ο βραχνάς μου είναι τι δεν μπόρεσα να κάνω γι’ αυτούς. Την έκθεση της
Εθνικής Αντίστασης δεν βρίσκεται ένας μεγάλος οργανισμός να την πάρει; Ένα
μεγάλο πρόβλημα είναι να μη φθάσει στο Γιουσουρούμ. H αντίσταση έχει μια
μεγαλοσύνη.

Έχει κοινά στοιχεία με το 1821. Όμως την καπηλεύτηκαν όλοι οι πολιτικοί και
άφησαν απ’ έξω τον λαό».

INFO

Κώστας Μπαλάφας, «Ήπειρος». Πρόλογος: Άγγελος Δεληβορριάς. Εκδόσεις Ποταμός.
Σελ. 320. Τιμή: 60 ευρώ.