H επιστήμη χάνει το κύρος της

Με τις ανακαλύψεις της, η επιστήμη παρέτεινε τη ζωή, νίκησε ασθένειες και
προσέφερε νέες ελευθερίες. Παραμέρισε ημίθεους και δαίμονες και αποκάλυψε ένα
σύμπαν πιο περίπλοκο και φοβερό από οτιδήποτε μπόρεσε να χωρέσει η ανθρώπινη φαντασία.

Στον νέο παράξενο παράδεισο που έχει δημιουργήσει η επιστήμη, όμως, υπάρχουν
νέα προβλήματα και νέες απορίες μπροστά στις μελλοντικές προκλήσεις από τις
ασθένειες, τη ρύπανση, την ενέργεια, τη διατροφή, το νερό και την αστυφιλία.
Το κοινό φαίνεται να ανέχεται ολοένα και λιγότερο τα μεγαλειώδη τεχνικά
επιτεύγματα και να φοβάται τις συνέπειες από την ανεξέλεγκτη επιστήμη σε
χώρους όπως η γενετική μηχανική και η πυρηνική ενέργεια. H επιστήμη έχει
προκαλέσει μια βαθύτερη ανησυχία, διαταράσσοντας παραδοσιακές πεποιθήσεις. H
δυσαρέσκεια είναι μετρήσιμη, όπως προκύπτει από πρόσφατες δημοσκοπήσεις.
Σύμφωνα με έρευνα που έγινε τον περασμένο μήνα από το Ινστιτούτο Χάρις, το
ποσοστό των Αμερικανών που πιστεύουν ότι «οι επιστήμονες διαθέτουν πολύ μεγάλο
κύρος» μειώθηκε κατά εννέα ποσοστιαίες μονάδες τα τελευταία 25 χρόνια, από το
66% στο 57%. Μια άλλη έρευνα του ίδιου ινστιτούτου διαπιστώνει ότι οι
περισσότεροι Αμερικανοί πιστεύουν στα θαύματα, ενώ οι μισοί πιστεύουν στα
φαντάσματα και το ένα τρίτο στην αστρολογία – κάτι που δείχνει ότι απέχουν
πολύ από τον επιστημονικό ορθολογισμό. «Είναι προφανές ότι υπάρχει κάτι σαν
εθνικός διχασμός γύρω από αυτά τα πράγματα», λέει ο Όουεν Γκίνγκριτς,
ιστορικός της Αστρονομίας. Την ώρα που ο κόσμος βαδίζει σε έναν αιώνα που
άρχισε με φονταμενταλιστικές συγκρούσεις στις πετρελαιοπαραγωγούς χώρες, με
ένα διχαστικό πολιτικό κλίμα στις ΗΠΑ και στο εξωτερικό και με ακόμη πιο
περίπλοκες προκλήσεις σε επιστημονικά πιστεύω όπως η δαρβινική θεωρία της
εξέλιξης των ειδών, προβάλλει ένα ερώτημα που δείχνει ασυμβίβαστο με πολλούς
αιώνες δυτικής σκέψης: H επιστήμη έχει σημασία; Ενδιαφέρονται ακόμη οι
άνθρωποι γι’ αυτήν;

Ασφαλώς, για πάρα πολύ καιρό, η επιστήμη είχε σημασία. Οι πρόοδοι στη
διατροφή, τη δημόσια υγεία και την ιατρική συνετέλεσαν στην αύξηση του
προσδόκιμου ζωής τον περασμένο αιώνα από τα 50 στα 80 χρόνια. Από το 1950 έως
το 1990, ο παγκόσμιος πληθυσμός υπερδιπλασιάστηκε και σήμερα ξεπερνάει τα 6
δισεκατομμύρια. H βιολογία ανακάλυψε τη δομή του DNA, έκανε «μωρά του σωλήνα»
και θεράπευσε ασθένειες. H αποκωδικοποίηση του ανθρώπινου γονιδιώματος δίνει
ελπίδες για νέες θεραπείες του καρκίνου και άλλων ασθενειών. Οι πρόοδοι στη
φυσική έφεραν την ψηφιακή ηλεκτρονική και την επιστήμη των υποατομικών
σωματιδίων. H αμερικανική πυραυλική επιστήμη κέρδισε την κούρσα του
Διαστήματος, έστειλε άνθρωπο στο φεγγάρι, εξερεύνησε μακρινούς πλανήτες και
εγκατέστησε στον ουρανό εκατοντάδες δορυφόρους.

Οι αντίπαλοι του Δαρβίνου

Μαζί με τα σπουδαία γεννήθηκαν άλλα τόσα σπουδαία προβλήματα: όξινη
βροχή, τοξίνες στο περιβάλλον, η χημική καταστροφή στο Μποπάλ, τα πυρηνικά
απόβλητα, η παγκόσμια υπερθέρμανση, η τρύπα του όζοντος, οι φόβοι για τα
μεταλλαγμένα τρόφιμα. Παρά την άνθηση των επιστημών της ζωής, ο καρκίνος
εξακολουθεί να ρίχνει τη σκιά του και η ανάπτυξη της βιοτεχνολογίας και των
μεταλλαγμένων οργανισμών ξαναθέτει τις ανησυχίες για το τι σημαίνει να είσαι
άνθρωπος. Περίπου τα δύο τρίτα των Αμερικανών πιστεύουν ότι και οι άλλες
θεωρίες, πέρα από τη θεωρία του Δαρβίνου, για την εξέλιξη θα πρέπει να
διδάσκονται στα σχολεία.

Ο «νους του Θεού»

H οργανωμένη αντίθεση στην επικρατούσα δαρβινική θεωρία επανέρχεται δριμύτερη
ύστερα από 25 χρόνια. Οι αντίπαλοι του Δαρβίνου υιοθετούν τώρα τη θεωρία του
«νοήμονος σχεδιαστή», η οποία πρεσβεύει ότι ήταν αδύνατον να προκύψει ο
άνθρωπος από καθαρά τυχαίες φυσικές διεργασίες. Μετά τον Αϊνστάιν, που
χρησιμοποιούσε συχνά θρησκευτική και φιλοσοφική γλώσσα για να εξηγήσει τις
ανακαλύψεις του, ο κοσμολόγος Στίβεν Χόκινγκ λέει ότι η ανακάλυψη μιας
καλύτερης θεωρίας της βαρύτητας θα ήταν σαν να κοιτάζαμε «στον νου του Θεού».
Κάποιοι επισημαίνουν από τώρα ότι αν το κοινό εξακολουθήσει να αντιμετωπίζει
με απάθεια την επιστήμη, μπορεί να έρθει μια εποχή που οι επιστήμονες θα
εργάζονται ερήμην του για τα στενά συμφέροντά τους, επιβάλλοντας κάτι σαν
δικτατορία των εργαστηρίων.

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Ρούσσος Βρανάς