Οπωροκηπευτικά: οι δρόμοι της ακρίβειας

Υπερτιμολογήσεις από τους χονδρέμπορους, ψευτοπαραγωγοί, κυκλώματα
παράνομης διακίνησης, αύξηση του κόστους παραγωγής και κακές καιρικές συνθήκες
όλα έχουν συμβάλει για να φτάσουν οι τιμές των οπωροκηπευτικών στα ύψη.

H πρόσφατη εκτόξευση της τιμής της πατάτας στα 0,95 ευρώ το κιλό ήταν η
σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι, με αποτέλεσμα το υπουργείο Ανάπτυξης να
προχωρήσει στην επιβολή ανώτατου περιθωρίου χονδρεμπορικού και λιανεμπορικού
κέρδους για το συγκεκριμένο προϊόν.

Φαύλος κύκλος

Οι καταναλωτές διαμαρτύρονται για τις υψηλές τιμές, οι παραγωγοί καταγγέλλουν
την εκμετάλλευσή τους από τους χονδρέμπορους, οι χονδρέμποροι ρίχνουν τα βάρη
στις λαϊκές αγορές και το υπουργείο Ανάπτυξης προσπαθεί να βρει την άκρη του
κουβαριού των ανατιμήσεων που έχει ξεκινήσει να μπερδεύεται από πέρυσι.

Τα πολλά χέρια που αλλάζει το προϊόν μέχρι να φτάσει στον καταναλωτή, αλλά και
οι υπερτιμολογήσεις που γίνονται στο στάδιο της αγοράς του από τον χονδρέμπορο
επιβαρύνουν την αρχική τιμή που ορίζει ο παραγωγός, με βάση το κόστος
παραγωγής. Έτσι στην αρχική τιμή μπαίνει το κέρδος του ενδιάμεσου που
συγκεντρώνει τις παραγωγές για να τις διαθέσει στους χονδρέμπορους (δεν
υπάρχει πάντα), τα έξοδα συσκευασίας, μεταφοράς, το νόμιμο κέρδος του
χονδρέμπορου (έως 12%), το ΦΠΑ 8%, τα έξοδα φύλαξης, τα ψυκτικά και στη
συνέχεια το νόμιμο κέδρος του λιανοπωλητή, το οποίο κυμαίνεται για τα
περισσότερα προϊόντα από 22% έως και 35%.

Υπερτιμολογήσεις

Οι υπερτιμολογήσεις είναι η πιο «κλασική» μέθοδος που χρησιμοποιείται με σκοπό
την αύξηση των περιθωρίων κέρδους στο στάδιο από τον παραγωγό έως τον
χονδρέμπορο. Στελέχη του υπουργείου χαρακτηρίζουν τη διαδικασία αυτή ως
«νόμιμη παρατυπία», θέλοντας να δείξουν πως είναι ο πιο συνήθης τρόπος για να
μπορούν εν συνεχεία οι έμποροι να παίξουν με τις τιμές.

Οι παραγωγοί υποστηρίζουν ότι αναγκάζονται να «κόβουν» τιμολόγιο για
μεγαλύτερη τιμή από αυτή που πωλούν τα προϊόντα τους και ότι οι ίδιοι δεν
έχουν πολλά περιθώρια να αρνηθούν, διαφορετικά θα δουν το προϊόν τους να μένει
απούλητο. Για παράδειγμα, πρόσφατα στη Λακωνία παραγωγός συμφώνησε να πάρει
στο χέρι 30 λεπτά το κιλό για την ντομάτα, αλλά ο έμπορος έκοψε τιμολόγιο για
60 λεπτά το κιλό, δηλαδή, 100% πάνω. Εδώ μπαίνει το πρώτο λιθαράκι στο κύκλωμα
της κερδοσκοπίας. Το δεύτερο στάδιο στο οποίο αυξάνεται η τιμή ενός προϊόντος
είναι κατά την πώληση από τον χονδρέμπορο προς τον λιανέμπορο. Το υπουργείο
έχει θεσπίσει νόμιμα περιθώρια κέρδους στη χονδρική τα οποία ποικίλουν ανάλογα
με το προϊόν και κυμαίνονται ως εξής: 8% στα κρεμμύδια, πατάτες, 10% στην
ντομάτα, 12% στο μαρούλι, στο λάχανο και στο σπανάκι κ.λπ. Στην πράξη τα
ποσοστά αυτά σπάνια εφαρμόζονται.

Ανταγωνισμός

Από την άλλη πλευρά θα ήταν λογικό τα είδη που πωλούνται στις λαϊκές αγορές
από τους παραγωγούς να έχουν χαμηλότερες τιμές από εκείνες στις οποίες
μεσολαβούν πολλοί ενδιάμεσοι μέχρι να φτάσουν στον τελικό καταναλωτή. Κάτι
όμως που δεν συμβαίνει. Σημαντικός παράγοντας στρέβλωσης της αγοράς θεωρούνται
και οι «ψευτοπαραγωγοί», που είτε αγοράζουν είτε νοικιάζουν άδειες και
παρουσιάζονται ως παραγωγοί στις λαϊκές αγορές, ενώ οι καλλιεργήσιμες εκτάσεις
που έχουν δεν δικαιολογούν τις ποσότητες των προϊόντων που διακινούν καθ’ όλη
τη διάρκεια του χρόνου.

Επιπλέον και το υπουργείο Ανάπτυξης συμφωνεί ότι οι λαϊκές αγορές δεν
λειτουργούν ανταγωνιστικά, όπως θα έπρεπε. «Μετά την έναρξη λειτουργίας του
Παρατηρητηρίου είδαμε ότι τα σούπερ μάρκετ και τα οπωροπωλεία εμφανίζονται σε
κάποια είδη φθηνότερα από τις λαϊκές αγορές, ενώ στις τιμοληψίες που κάνουμε
βλέπουμε ενιαίες τιμές στις λαϊκές αγορές», λέει αρμόδιος υπάλληλος της
Γενικής Γραμματείας Εμπορίου.

ΝΤΟΜΑΤΑ

267% ακριβότερα από το χωράφι στον πάγκο

Οι ντομάτες από 30 λεπτά το κιλό στο χωράφι, να φτάνουν να πωλούνται
στο μανάβικο έως και 1,10 ευρώ, δηλαδή, 267% πάνω! Το παράδειγμα αυτό
επικαλούνται στελέχη του υπουργείου Ανάπτυξης που κάνουν λόγο για
αισχροκερδείς συμπεριφορές και φαινόμενα υπερτιμολογήσεων, σε όλα τα στάδια
διακίνησης των αγροτικών προϊόντων και ειδικότερα στη λιανική, ακόμη και όταν
δεν παρεμβάλλεται η χονδρική πώληση.

Μιλούν, επίσης, για τη «μαφία του τελάρου» που χρόνια τώρα μπορεί και δρα
ανεξέλεγκτα. «Τι σημαίνει αυτό; Ότι ο κάθε παραγωγός μπορεί σήμερα να κάνει
τον χονδρέμπορο και να υπερτιμολογεί χωρίς εμείς να μπορούμε να ελέγξουμε αν
αυτό που μας δηλώνει είναι αλήθεια, αφού δεν υπάρχουν καταγεγραμμένα
στοιχεία», λένε χαρακτηριστικά. Κάτι που το υπουργείο επιχειρεί να διορθώσει
μέσω του νομοσχεδίου που επιβάλλει τη δημιουργία χονδρεμπορικού μητρώου.
Επίσης, στην αγορά και στις υπηρεσίες του υπουργείου είναι κοινό μυστικό για
όλους ότι 2-3 χονδρέμποροι ελέγχουν κάθε παραγωγική περιοχή της Ελλάδας και
ότι «ο κάθε νομός είναι μοιρασμένος σε ζώνες επιρροής. Τρεις χονδρέμποροι
νέμονται τη διακίνηση της ντομάτας στην Αργολίδα, τέσσερις στο Ηράκλειο και
στο Λασίθι, ενώ το ίδιο συμβαίνει και αλλού».

Σήμερα, μετά τη μείωση του μεριδίου της αγοράς των οπωροκηπευτικών που
διακινούνται μέσω των κεντρικών αγορών οι μεγαλύτερες ποσότητες, που φθάνουν
και το 80% του κλάδου, ακολουθούν άλλα κανάλια διανομής και ουσιαστικά μη
οργανωμένα δίκτυα, γεγονός το οποίο καθιστά ακόμη δυσκολότερο τον έλεγχο των
υπερτιμολογήσεων.

ΠΑΤΑΤΑ

114% ακριβότερα από το χωράφι στον καταναλωτή

Ένας αγρότης πούλησε τη σοδειά πατάτας προς 35 λεπτά το κιλό, αλλά το
τιμολόγιο που έκοψε στον ενδιάμεσο ήταν για 45 λεπτά το κιλό (28,5%
υψηλότερα). Αυτός με τη σειρά του πούλησε σε χονδρέμπορο της λαχαναγοράς
έναντι 55 λεπτών το κιλό (22,2% υψηλότερα). Ο χονδρέμπορος υπολογίζοντας το
δικό του κέρδος πούλησε σε μανάβη της Βαρβακείου προς 60 λεπτά το κιλό (9%
ακριβότερα). Και τελικά ο καταναλωτής αγόρασε τις πατάτες προς 75 λεπτά το
κιλό (συν 25%). Δηλαδή, η τιμή της πατάτας αυξήθηκε στη διαδρομή από το χωράφι
στον πάγκο κατά 114%.

Σε άλλη περίπτωση η οποία έχει καταγραφεί από τα συνεργεία ελέγχου του
υπουργείου Ανάπτυξης, ο χονδρέμπορος που είχε κόψει τιμολόγια στην ντομάτα για
60 λεπτά το κιλό αντί για 30 λεπτά, που την είχε αγοράσει από τον παραγωγό
(100% ακριβότερα), την πούλησε στη χονδρική το λιγότερο 90 λεπτά το κιλό στον
λιανέμπορο (50% ακριβότερα). Υπάρχουν μάλιστα και περιπτώσεις όπου βάζουν και
δεύτερο «καπέλο» και η τιμή ανεβαίνει και άλλο. Έτσι, η τιμή από 30 λεπτά το
κιλό, με τα αλλεπάλληλα «καπέλα» φτάνει στη λαϊκή ή στο μανάβικο έως και 1,10
ευρώ (267% ακριβότερα). Το ίδιο συμβαίνει με πολλά προϊόντα. Συνεργεία του
υπουργείου είχαν εντοπίσει έμπορο της Κεντρικής Αγοράς του Ρέντη, ο οποίος
αγόραζε ροδάκινα για 0,7 ευρώ το κιλό και τα πουλούσε έναντι 2 ευρώ το κιλό,
δηλαδή με κέρδος 186% (έναντι 10% που είναι το νόμιμο). Σε μια άλλη πάλι
περίπτωση το κέρδος του συγκεκριμένου εμπόρου έφτανε στο 200% ή και στο 300%.

Το τρίτο στάδιο στο οποίο αυξάνεται η τιμή είναι κατά τη πώληση από τον
λιανέμπορο στον καταναλωτή. Τα νόμιμα περιθώρια κέρδους εδώ, ανάλογα με το
σημείο πώλησης (λαϊκή ή μανάβικο) διαμορφώνονται ως εξής: 22%-25% για
ντομάτες, μελιτζάνες και καρότα, 32%-35% για κολοκύθια, σπανάκι, ραδίκια και
βερίκοκα, 27%-30%, μπανάνες, από 23% έως και 25% για τις πατάτες κ.ό.κ. Και
εδώ τα ποσοστά συχνά καταστρατηγούνται.

Το λαθρεμπόριο και… οι «πατάτες Αιγύπτου»

Το λαθρεμπόριο είναι επίσης μια ακόμη πλευρά στο κύκλωμα της διακίνησης
των οπωροκηπευτικών. Ο «λαθρέμπορος» επισκέπτεται τον παραγωγό και αγοράζει σε
λίγο υψηλότερες από το κανονικό τιμές τα προϊόντα του. Όπως καταγγέλλουν
χονδρέμποροι «έχουν τη δυνατότητα να αγοράζουν πιο ακριβά, γιατί δεν κόβουν
παραστατικά και πουλάνε χωρίς παραστατικά». Το κύκλωμα είναι καλά οργανωμένο
και τα σημεία της πώλησης, τα οποία σχεδόν κάθε βράδυ «μετακινούνται», γρήγορα
γίνονται γνωστά στους ενδιαφερομένους που συνήθως είναι ψευτοπαραγωγοί και
διακινούν και εκείνοι με τη σειρά τους τα προϊόντα χωρίς παραστατικά
αυξάνοντας εις βάρος του καταναλωτή τις τιμές των προϊόντων.

Σε άλλες πάλι περιπτώσεις έχουν εντοπιστεί χονδρέμποροι που βαφτίζουν ως
ελληνικά προϊόντα προϊόντα εισαγωγής από Αίγυπτο ή Τουρκία, αποκομίζοντας
κέρδη από τις διαφορές τιμών που υπάρχουν εξαπατώντας με τον τρόπο αυτό
έμπορους και καταναλωτές.