Πρόσωπα Mια βράβευση, σαν ρεβάνς

Στα 87 του, ο Έρικ Χόμπσμπομ δεν έχει αλλάξει ιδέες: παραμένει, ίσως και με
κάποια προβοκατόρικη διάθεση, ένας αμετανόητος μαρξιστής ιστορικός.

Έρικ Χόμπσμπομ. Τιμήθηκε με το βραβείο Μπαλζάν για την ευρωπαϊκή ιστορία από το 1900

Την Παρασκευή ο Χόμπσμπομ τιμήθηκε με το φετινό βραβείο Μπαλζάν «για τη λαμπρή
ανάλυση της ταραγμένης Ιστορίας της Ευρώπης του 20ού αιώνα και για την
ικανότητά του να συνδυάζει τη σε βάθος ιστορική έρευνα με σπουδαίο λογοτεχνικό
ταλέντο». Τα βραβεία Μπαλζάν (τέσσερα ετησίως, δύο για θετικές και δύο για
ανθρωπιστικές επιστήμες) απονέμονται από μία επιτροπή προσωπικοτήτων από εννέα
χώρες, οι κατηγορίες αλλάζουν κάθε χρόνο και αυτό που κέρδισε φέτος ο
Χόμπσμπομ ήταν για την «ευρωπαϊκή ιστορία από το 1900». Απονέμονται στη Βέρνη
από το Διεθνές Ίδρυμα Μπαλζάν, που ιδρύθηκε το 1956 από την Άντζελα Λίνα
Μπαλζάν στη μνήμη του πατέρα της, του Εουτζάνιο Μπαλζάν, ενός κορυφαίου Ιταλού
δημοσιογράφου, διευθυντή και μετόχου της «Κορριέρε ντέλλα Σέρα», ο οποίος
πέθανε το 1953 στην Ελβετία, αφού αυτοεξορίστηκε από την Ιταλία τη δεκαετία
του 1930, διαμαρτυρόμενος για την πίεση που ασκούσαν οι φασίστες στον Τύπο.

Ο Χόμπσμπομ δεν κατάφερε να πάει στη Βέρνη για να το παραλάβει εξαιτίας
ξαφνικής αδιαθεσίας, αλλά απάντησε μέσω τηλεδιάσκεψης σε αρκετές ερωτήσεις.
«Για προφανείς λόγους», τόνισε, «η Ιστορία, και ειδικά η ευρωπαϊκή ιστορία από
το 1900, είναι ένα πεδίο που επηρεάσθηκε ιδιαίτερα πολύ από συναισθήματα και
μεροληψίες, σε επίπεδο εθνικό, πολιτικό, θρησκευτικό, ιδεολογικό και πάει
λέγοντας. Ελάχιστοι είναι οι ιστορικοί αυτής της περιόδου – και σίγουρα όχι
εγώ – που θα μπορούσαν να ισχυριστούν ότι διεξήγαγαν τις έρευνές τους για τον
20ό αιώνα sine ira et studio, χωρίς πάθος και προκατάληψη. Ένας ιστορικός του
20ού αιώνα εκτιμά συνεπώς ιδιαίτερα ένα βραβείο που του απονέμεται από μια
επιτροπή στην οποία εκπροσωπούνται τα υψηλότερα επίπεδα της επιστήμης και της
γνώσης εννέα χωρών».

H βράβευση ήταν πράγματι ένα είδος ρεβάνς για τον μεγάλο ιστορικό. Πέρυσι
δέχθηκε σφοδρές επικρίσεις από τον Μάρτιν Έιμις, ο οποίος είχε χαρακτηρίσει
«επαίσχυντη» τη σιωπή του για τον Στάλιν. «Ήμουν πιστό μέλος του
κομμουνιστικού κόμματος για δύο δεκαετίες πριν από το 1956 και ως εκ τούτου
σιώπησα για έναν ορισμένο αριθμό πραγμάτων σχετικά με τα οποία δεν ήταν λογικό
να σιωπήσω», είχε εξηγήσει τότε ο ιστορικός, προσθέτοντας ότι ουδέποτε είχε
θεωρήσει τον εαυτό του σταλινικό. Δεν πήρε όμως τίποτε πίσω, ούτε τότε ούτε
τώρα, από τη θέση που εξέθεσε στην «Εποχή των Άκρων – Ο σύντομος 20ός αιώνας».
Ότι δηλαδή ο ρόλος που διαδραμάτισε η Σοβιετική Ένωση ήταν πολύ θετικός, αφού
υποχρέωσε το καπιταλιστικό σύστημα να αμυνθεί και να εισαγάγει στη Δύση
κοινωνικές μεταρρυθμίσεις τις οποίες ουδέποτε θα είχε αποδεχθεί αν δεν υπήρχε
το αντίπαλον δέος.