Στοίχημα ζωής για τον πλανήτη

Ας υποθέσουμε ότι την επόμενη δεκαετία οι προβλέψεις των ειδικών για την
παγκόσμια άνοδο της θερμοκρασίας αποδειχθούν αληθινές. Ο καιρός τρελαίνεται,
το περιβάλλον καταστρέφεται, η ζωή αλλάζει σε όλο τον πλανήτη. Και τότε τι
κάνουμε;

Οι επιστήμονες ελπίζουν ότι θα μπορούν τουλάχιστον να μειώσουν την άνοδο της
θερμοκρασίας και τελικά να τη σταματήσουν. Αυτό όμως θα απαιτούσε ριζικές
αλλαγές στα παγκόσμια ενεργειακά συστήματα, με κυριότερη την εγκατάλειψη των
φυσικών καυσίμων, όπως ο άνθρακας, το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο και την
αντικατάστασή τους με άλλες εναλλακτικές μορφές, πολλές από τις οποίες ακόμα
δεν έχουν εφευρεθεί.

Διαφορετικές προσεγγίσεις. Το πρόβλημα όμως είναι ότι επιστήμονες,
περιβαλλοντολόγοι και εκπρόσωποι της βιομηχανίας ενέργειας δεν συμφωνούν ποιες
είναι οι καλύτερες μέθοδοι για να γίνει αυτό. Μερικοί προτιμούν τις
παραδοσιακές ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, τον ήλιο και τον άνεμο. Άλλοι
πιστεύουν ότι τα φυσικά καύσιμα θα συνεχίσουν να χρησιμοποιούνται, με την
προϋπόθεση ότι το διοξείδιο του άνθρακα θα αιχμαλωτίζεται και θα αποθηκεύεται
κάτω από το έδαφος. H βιομηχανία πυρηνικής ενέργειας ελπίζει ότι οι
περιστάσεις θα βοηθήσουν στην αναβίωσή της.

Σε πρόσφατο άρθρο τους στην επιστημονική επιθεώρηση «Science», ο δρ Μάρτιν
Χόφερτ, καθηγητής Φυσικής στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης, μαζί με 17
συναδέλφους του, εξετάζοντας εναλλακτικές λύσεις για τα καύσιμα, κατέληξαν στο
συμπέρασμα ότι «όλα παρουσιάζουν σοβαρές ατέλειες στην ικανότητά τους να
σταθεροποιήσουν το παγκόσμιο κλίμα».

Νέο… Σχέδιο Μανχάταν. Οι ίδιοι πιστεύουν ότι το ενεργειακό πρόβλημα
μπορεί να λυθεί με νέες τεχνολογίες ή δραματική βελτίωση αυτών που ήδη
υπάρχουν. Αλλά χρειάζεται ένα ερευνητικό ενεργειακό πρόγραμμα αντίστοιχης
έκτασης με το Σχέδιο Μανχάταν, που κατασκεύασε την ατομική βόμβα στον Δεύτερο
Παγκόσμιο Πόλεμο ή το Απόλλων που έστειλε τους Αμερικανούς στο Φεγγάρι.

«Και μάλιστα χρειαζόμαστε έξι ή επτά τέτοια προγράμματα να λειτουργούν
παράλληλα. Πρέπει να επενδύσουμε αρκετές εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια τα
επόμενα 10 ή 15 χρόνια», λέει ο δρ Χόφερτ.

Αλλά όλοι συμφωνούν ότι για να υπάρχει έστω και η παραμικρή ελπίδα επιτυχίας,
η έρευνα πρέπει να αρχίσει τώρα. Χρειάζονται αρκετές δεκαετίες για να
αναπτυχθεί μία νέα τεχνολογία, να βελτιωθεί η επιστήμη που την στηρίζει, να
δοκιμαστούν πιλοτικά προγράμματα και μετά να αρχίσει η εμπορική της
εκμετάλλευση.

Οι συγγραφείς του άρθρου επισημαίνουν ότι η λύση δεν βρίσκεται σε μία
ενεργειακή πηγή, αλλά ότι θα χρειαστεί ένα ετερογενές μείγμα από πολλές. Και
τονίζουν ότι είναι επιτακτική η ανάγκη εντατικής έρευνας πάνω σε ριζοσπαστικές
ιδέες, όπως είναι οι τεράστιες ηλιακές συστοιχίες σε τροχιά γύρω από τη Γη που
θα συγκεντρώνουν το ηλιακό φως και θα στέλνουν την ενέργεια με ακτίνες στον
πλανήτη μας. «Πολλές προσπάθειες θα αποτύχουν και για να συνεχίσουμε το έργο
μας θα χρειαστεί ισχυρή αρχηγική καθοδήγηση. H σταθεροποίηση του κλίματος δεν
είναι εύκολη», γράφουν στο άρθρο.

Αύξηση διοξειδίου του άνθρακα. H καρδιά του προβλήματος είναι το
διοξείδιο του άνθρακα, το κύριο υποπροϊόν της καύσης ορυκτών καυσίμων. Όταν η
ατμόσφαιρα είναι πλούσια σε διοξείδιο του άνθρακα η θερμότητα παγιδεύεται,
προκαλώντας το φαινόμενο του θερμοκηπίου. Οι περισσότεροι επιστήμονες
πιστεύουν ότι τα δισεκατομμύρια τόνων διοξειδίου του άνθρακα, που
απελευθερώθηκαν στην ατμόσφαιρα από την αρχή της βιομηχανικής επανάστασης,
ευθύνονται εν μέρει για την άνοδο της παγκόσμιας θερμοκρασίας κατά μισό με ένα
βαθμό τον περασμένο αιώνα.

Οι συγκεντρώσεις του διοξειδίου του άνθρακα είναι 30% υψηλότερες τώρα από ό,τι
πριν από την εκβιομηχάνιση. Οι αλλαγές στον τρόπο ζωής στα αναπτυσσόμενα κράτη
αυξάνουν τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα και αναμένεται να αυξήσει τον
ρυθμό ανόδου της θερμοκρασίας. Χωρίς περιορισμούς, το διοξείδιο του άνθρακα θα
φτάσει σε επίπεδα διπλάσια σε 50 χρόνια – πάντα σε σχέση με την προβιομηχανική
εποχή – και ίσως τετραπλάσια στο τέλος του αιώνα. Αυτό σημαίνει ότι μέχρι το
2100 οι θερμοκρασίες θα αυξάνονταν δύο με πέντε βαθμούς Κελσίου, σύμφωνα με
υπολογιστικά μοντέλα.

Ιλιγγιώδη μεγέθη. Καθώς το διοξείδιο του άνθρακα είναι άχρωμο, άοσμο
και διαλύεται αμέσως στον αέρα, λίγοι καταλαβαίνουν πόσο πολύ εκλύεται από
καμινάδες και σωλήνες. Ένα αυτοκίνητο, για παράδειγμα, παράγει 50 με 100
τόνους διοξειδίου του άνθρακα στη διάρκεια «ζωής» του.

Οι ΗΠΑ παράγουν με διαφορά το περισσότερο από κάθε άλλη χώρα. Κάθε Αμερικανός,
κατά μέσο όρο, παράγει 20.000 κιλά το χρόνο, διπλάσια από έναν Ευρωπαίο ή
Γιαπωνέζο. Ακόμα κι αν σταματήσουν όλες οι εκπομπές, τα επίπεδα του διοξειδίου
στην ατμόσφαιρα θα παραμείνουν υψηλά για αιώνες, καθώς η Γη απορροφά αργά την
περισσευούμενη ποσότητα.

Σταγόνα στον ωκεανό οι ανανεώσιμες πηγές

Σήμερα η παγκόσμια κατανάλωση ενέργειας ανά δευτερόλεπτο φτάνει τα 12
τρισεκατομμύρια βατ, αρκετά για να ανάψουν 120 δισεκατομμύρια λάμπες των 100
βατ. Το 85% προέρχεται από ορυκτά καύσιμα. Το υπόλοιπο 15% προέρχεται από
πυρηνική και υδροηλεκτρική ενέργεια. Οι ανανεώσιμες πηγές, ο άνεμος και ο
ήλιος, για πολλούς η ελπίδα του μέλλοντος, προσθέτουν λιγότερο από 2%. Οι
επιστήμονες λένε ότι μέχρι το τέλος του αιώνα, τουλάχιστον τα τρία τέταρτα των
πηγών ενέργειας πρέπει να είναι απαλλαγμένα από εκπομπές διοξειδίου του
άνθρακα. Καμία υπάρχουσα τεχνολογία δεν πληροί τις προϋποθέσεις. Και το κόστος
για τις φουτουριστικές τεχνολογίες είναι ακόμα απαγορευτικό. Ανάμεσα στις
λύσεις που προτείνονται συνδυαστικά είναι η βελτίωση της μόνωσης των
κατοικιών, της απόδοσης των κλιματιστικών και των αυτοκινήτων, η εξάπλωση της
πυρηνικής ενέργειας, αφού πρώτα λυθούν σημαντικά προβλήματα, η απομόνωση του
διοξειδίου του άνθρακα πριν δραπετεύσει στην ατμόσφαιρα και η αποθήκευσή του
στο υπέδαφος κ.ά.

Στέφανος Κρίκκης, Εύη Ελευθεριάδου