Ήξερε πολλά και θα έπρεπε να πεθάνει…

Περίληψη

Ύστερα από το ανώνυμο σημείωμα που της έστειλε ο αυτόκλητος προστάτης της,
ο Χέρμαν, στο Καζίνο της Ρώμης, η Τερέσα Αλμένδρος παίρνει το αεροπλάνο για το
Ισραήλ. Εκεί, έλεγε το σημείωμα, θα συναντούσε τον Χοακίμ, τον σύντροφο του
χαμένου πατέρα της. Ο Χοακίμ, που κάποτε εκπαίδευε Παλαιστίνιους, κρυβόταν σε
ένα ψυχιατρείο και καμωνόταν τον τρελό. Μόνον έτσι κατάφερε να ξεφύγει από την
ένοπλη δράση. Τα παράτησε όταν συνειδητοποίησε, όπως της είπε, ότι ο τύραννος
και ο επαναστάτης είναι το ίδιο φανατισμένοι, έτοιμοι να θυσιάσουν άλλους. Ο
Χοακίμ είχε πράγματι συναντήσει τον πατέρα της και της το είπε. Δεν
ξανασυνεργάστηκε όμως μαζί του. Τα λόγια του προβλημάτισαν πολύ την Τερέσα,
που κατάλαβε ότι από εδώ και πέρα, επειδή της είχε αποκαλύψει πολλά, ο Χοακίμ,
όπως και η Καλυψώ, κινδύνευε να πεθάνει.

Όταν ο υπάλληλος στον έλεγχο διαβατηρίων την ρώτησε ποιoς ήταν ο σκοπός της
επίσκεψής της στο Ισραήλ, και ύστερα από στιγμιαία παύση πρόσθεσε «Business or
Pleasure?», αυτή απάντησε λακωνικά «Pleasure», και σαν παίκτης σε τηλεοπτικό
παιχνίδι με πλούσια δώρα που διάλεξε τη σωστή απάντηση, κέρδισε μια μαύρη
σφραγίδα στο διαβατήριο. Μονάχα αργότερα, καθώς το ταξί την οδηγούσε στον
προορισμό της – μια ξερή διεύθυνση σημειωμένη στο χαρτάκι που κρατούσε στο
χέρι της – βρήκε τον χρόνο να αναλογιστεί πόσο μακριά από την αλήθεια ήταν
ετούτη η απάντηση. (…) Και όλα αυτά γιατί;

Για να κερδίσει τον αγαπημένο της και τον πατέρα που ποτέ δεν γνώρισε. Όταν ο
πρόεδρος Σαλαβέρι την ώθησε σ’ αυτή την περιπέτεια, αισθάνθηκε για μια στιγμή
σαν τη μαγεμένη πριγκίπισσα του παραμυθιού. Απ’ αυτό όμως το παραμύθι πολύ
λίγα απόμεναν τώρα, εκτός από το σημείωμα μες στο φάκελο, που είχε έρθει στα
χέρια της μόλις το προηγούμενο βράδυ στο τραπέζι του καζίνου, χιλιάδες μίλια
μακριά από εδώ, σε μιαν άλλη ήπειρο. Ένα τόσο δα κομματάκι χαρτί με κάτι
ορνιθοσκαλίσματα που μετά βίας διαβάζονταν: «Θέλεις να μάθεις περισσότερα για
τον πατέρα σου;» και από κάτω ένα όνομα, Χοακίμ, και μια διεύθυνση στο Ισραήλ.
Ή μήπως τα κάνει όλα αυτά απλώς προκειμένου να κερδίσει τον Χουάν Μαρίνο, τον
άνδρα των ονείρων της, τον σύντροφο της ζωής της, που μόνο και μόνο επειδή
στάθηκε αδύναμος και ανήμπορος να ορθώσει το ανάστημά του απέναντι στον πατέρα
του, αυτή αναγκάστηκε να ριχτεί σε τούτο, το ευθύς εξαρχής, αλλοπρόσαλλο
ταξίδι. Ένα ταξίδι, που συνεχιζόταν τώρα μέσα σ’ αυτό το ταξί δίχως
κλιματισμό, μες στην πνιγηρή υγρασία της Μέσης Ανατολής. (…) Ξάφνου, όλο
αυτό το ταξίδι τής φάνηκε τόσο αυθαίρετο, τόσο παράλογο.

«Τι γυρεύεις αλήθεια στα μέρη μας;», ζήτησε να μάθει όλο περιέργεια ο οδηγός.

«Ήρθα για να συναντήσω κάποιον», είπε η Τερέσα.

«Τρελός;» ζήτησε διευκρινίσεις ο ταξιτζής.

«Γιατί το λέτε αυτό;» ζάρωσε η Τερέσα στο πίσω κάθισμα.

«Επειδή η διεύθυνση που μου έδωσες» – ο οδηγός έδειξε το χαρτάκι που κρατούσε
ακόμα στο χέρι της – «είναι η διεύθυνση ενός ψυχιατρείου».

Το Ίδρυμα με το όνομα «Γκλάντις Φάινμαν» για όσους πάσχουν από ψυχικές
διαταραχές δεν διέθετε ιδιαίτερη αίθουσα επισκεπτών. «Κανείς δεν έρχεται να
μας επισκεφθεί, ούτως ή άλλως», παρατήρησε ο Χοακίμ με ένα θλιμμένο χαμόγελο
που φαινόταν πέρα για πέρα λογικό. Κάθησαν και οι δύο λίγο παράμερα στο
υποτυπώδες καθιστικό όπου βρισκόταν αναμμένη η τηλεόραση (…) «Εσύ είσαι
λοιπόν η κόρη του Ούγο;». «Περίεργο», ο Χοακίμ τής χάιδεψε τα μαλλιά με
απρόσμενη τρυφερότητα, «όλες αυτές τις δεκαετίες που αφιέρωσα ψυχή και σώμα
στο να αλλάξω αυτόν τον σάπιο κόσμο, να τον κάνω καλύτερο, τόσες πολλές ιδέες,
τόσα σχέδια, προγράμματα, ιδεολογίες, τόσος ανταρτοπόλεμος, και να μην περάσει
ούτε μια φορά από τη σκέψη μου απλώς να φέρω στον κόσμο κάτι το όμορφο, όχι
επανάσταση, όχι κοινωνική δικαιοσύνη. Απλώς ένα πλάσμα με τεράστια μάτια,
που…».

«Χρειάζομαι τη βοήθειά σου», τον έκοψε η Τερέσα, «γι’ αυτό έκανα όλον αυτό τον
δρόμο ως εδώ». «Βοήθεια;», γέλασε ο Χοακίμ, «έπρεπε να το είχα μαντέψει ότι σε
έστειλε ο Ούγο. Δεν υπάρχει πρόβλημα, ο επαναστάτης παραμένει πάντα
επαναστάτης». Άδραξε μια πετσέτα που ήταν ριγμένη στη ράχη μιας από τις
καρέκλες και την άπλωσε στον πήχυ του σαν σερβιτόρος έτοιμος να πάρει
παραγγελία: «Σε τι μπορούμε να σας εξυπηρετήσουμε, δεσποινίς μου; Επίθεση σε
κάποια στρατιωτική βάση; Κατασκευή εκρηκτικού μηχανισμού; Απαγωγή δημοσίων
προσώπων ή μήπως, για ορεκτικό, να αρκεστούμε να σκαρώσουμε ένα περισπούδαστο
άρθρο γύρω από τα γραπτά του Μάο Τσε-Τουγκ;».

«Κανένας δεν με έστειλε», είπε η Τερέσα, χαμηλόφωνα (…). «Ψάχνω τον πατέρα
μου. Ήρθα εδώ, επειδή ήλπιζα πως εσύ θα μπορούσες να με βοηθήσεις».

(…) Τότε ο Χοακίμ τής διηγήθηκε τις περιπέτειές του. Πως ύστερα από τις
πρώτες επιτυχίες της επανάστασης απογοητεύτηκε και όταν ο κλοιός των ανθρώπων
του Σαλαβέρι πήρε να σφίγγει ολόγυρά του, αποφάσισε να φύγει. Στο Ισραήλ είχε
έρθει στις αρχές της δεκαετίας του ’70 για να ταχθεί στο πλευρό του
ριζοσπαστικού κομμουνιστικού κόμματος, που θεωρούσε την τότε σοσιαλιστική
κυβέρνηση υπερβολικά υλιστική και συντηρητική. Ύστερα από τέσσερις μήνες
παραμονής στην Ιερουσαλήμ, γνώρισε τη Νάντια, μια Παλαιστίνια που τον έκανε να
δει τη σκοτεινή πλευρά του Ισραήλ, του Ισραήλ μετά τον πόλεμο του ’67.

H επίσκεψή του στα κατεχόμενα παλαιστινιακά χωριά φούντωσε πάλι την παλιά του
θέρμη και εντάχθηκε στην Οργάνωση για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης, όπου
εκπαίδευε νέους στα όπλα. Οι ντόπιοι τον φώναζαν «Τσε», υπήρχαν μάλιστα
κάποιοι που διέδωσαν την αλλόκοτη φήμη πως ήταν πράγματι ο Τσε Γκεβάρα και πως
οι ειδήσεις, που ήθελαν τον μεγάλο αγωνιστή νεκρό, δεν ήταν παρά άλλο ένα
τέχνασμα της σατανικής φασιστο-καπιταλιστικής προπαγάνδας. Μετακινιόταν
αδιάκοπα, έτσι που οι άνδρες της Μοσάντ και των λοιπών ισραηλινών υπηρεσιών
ασφαλείας έχασαν τελικά τα ίχνη του. Δεν άργησε να εγκαταλείψει τη Νάντια για
χάρη άλλων γυναικών. Ήταν εξαιρετικά δύσκολο να διατηρήσει μια σταθερή σχέση
κάτω από τέτοιες συνθήκες. Και εκτός αυτού η θέση του στους κόλπους της
επαναστατικής κοινότητας έμοιαζε με αυτή ενός αστέρα του ροκ, και όπως οι
αστέρες του ροκ, έτσι και αυτός δυσκολευόταν να πει όχι στους πειρασμούς που
του παρουσιάζονταν.

Περιπλανήθηκε σε όλη τη Μέση Ανατολή, συνάντησε όλους τους μεγάλους, από τον
Αραφάτ ως το βασιλιά Χουσεΐν. Για μια εβδομάδα μοιραζόταν το ίδιο διαμέρισμα
στη Βηρυτό με τον θρυλικό τρομοκράτη Κάρλος. Ο ίδιος αυτοπροσώπως δεν είχε
πάρει ποτέ μέρος σε καμία ενέργεια, εκτός από εκείνη τη μοναδική φορά. Ήταν
ένα τυφλό χτύπημα ρουτίνας, τίποτα το εξαιρετικό, απ’ αυτά που πυροβολείς κι
όποιον πάρει ο Χάρος, πράγματα πολύ διαδεδομένα τη δεκαετία του ’70. Όταν όμως
αντίκρυσε τα πτώματα των Ισραηλινών, μια γυναίκα χοντρή και ωστόσο όμορφη
μέχρι δακρύων, ένα δεκάχρονο κοριτσάκι με ανοιχτόχρωμο χνούδι στα σταράτα του
μάγουλα, έναν γέροντα με πρόσωπο χαρακωμένο από τις ρυτίδες, άσπρο, λερωμένο
καπελάκι στο κεφάλι και έναν αριθμό χαραγμένο στο μπράτσο, όλοι τους τόσο
σιωπηλοί και άψυχοι, όλοι τους τόσο μοναδικοί… «Περίεργο», είπε ο Χοακίμ,
«μονάχα εκείνη τη στιγμή καθώς στεκόμουν πάνω από τα άψυχα κορμιά, κατάλαβα
για πρώτη φορά στη ζωή μου, με τον πλέον διαπεραστικό τρόπο, πως παρ’ όλα αυτά
υπάρχει Θεός. Θεός που φροντίζει να πλάσει τον καθένα από εμάς διαφορετικό και
ανεπανάληπτο, πραγματικό χειροτέχνημα. Και ο Θεός είναι τόσο απασχολημένος με
την παραμικρή λεπτομέρεια, που δεν του μένει μήτε λεπτό να ασχοληθεί με άλλα
θέματα πιο επουσιώδη, όπως δικαιοσύνη, ισότητα, ανθρώπινη οδύνη. Δύο ημέρες
μετά απ’ αυτό τον συνέλαβαν οι δυνάμεις ασφαλείας του Ισραήλ. Ο Χοακίμ είχε
παραμείνει στο ίδιο κατάλυμα μεγαλύτερο διάστημα από όσο έπρεπε – από μια
άποψη αυτό φαίνεται σαν καθαρή αμέλεια, όμως ο Χοακίμ επιζητούσε να τον
συλλάβουν. Αναγκάστηκε να περάσει δεκάδες εξετάσεις, προκειμένου να
διαπιστωθεί αν είχε σώας τας φρένας. Τελικά, σε όλες απέτυχε.

(…) Με τον Ούγο είχε συναντηθεί για τελευταία φορά πριν από επτά χρόνια. Ο
παλιός του σύντροφος είχε έρθεί στο ίδρυμα να τον επισκεφθεί μεταμφιεσμένος σε
νοσηλευτή. Είχε αναλάβει μια μυστική αποστολή, επιβεβλημένη, υψίστης και
αποφασιστικής σημασίας, όπως πάντα, και για να την φέρει εις πέρας χρειαζόταν
απαραίτητα τον Χοακίμ.

O Χοακίμ δεν φλεγόταν ιδιαίτερα να βοηθήσει. Εξήγησε στον Ούγο ότι οι
αποφάσεις για τις οποίες επωμίζονταν την ευθύνη, ήταν αποφάσεις που μήτε οι
θεοί δεν επιτρεπόταν να πάρουν: να σκοτώνουν και να φυλακίζουν στο όνομα της
ελευθερίας και της δικαιοσύνης. «Κοίταξε εμάς, κοίταξε και τον Σαλαβέρι», είπε
στον Ούγο, «δεν διαφέρουμε και τόσο πολύ μεταξύ μας. Δεν υπάρχει ουσιαστική
διαφορά ανάμεσα στον επαναστάτη και τον τύραννο. Είναι και οι δύο τους
φανατισμένοι, είναι και οι δύο έτοιμοι να θυσιάσουν άλλους, είναι και οι δύο
πεπεισμένοι πως η απόλυτη αλήθεια είναι με το μέρος τους. Δείξε μου έστω και
ένα μέρος όπου η επανάσταση ωφέλησε τους ανθρώπους μακροπρόθεσμα, όπου το
καθεστώς της δεν εξαχρειώθηκε, δεν σάπισε πιο γρήγορα και από ένα μήλο, όπου
δεν χύθηκε το αίμα αθώων στον βωμό κάποιας ουτοπικής, παράλογης ιδεολογίας. Ο
Ούγο δεν πίστευε στ’ αυτιά του. Στεκόταν απέναντι στον Χοακίμ με βουρκωμένα
μάτια. «Τι σου έκαναν», ψέλλισε. «Τι σου έκαναν», ψιθύρισε μες στο αυτί του
Χοακίμ. Και ο Χοακίμ, βλέποντας για πρώτη φορά στη ζωή του τον Ούγο
δακρυσμένο, δεν άντεξε, τον λυπήθηκε, και επέστρεψε στη γνώριμή του τακτική:
καμώθηκε τον τρελό. Από τότε δεν τον ξανάδε (…).

Έτγκαρ Κέρετ

Ποιος είναι

Είναι ο γνωστότερος και δημοφιλέστερος συγγραφέας της νέας γενιάς λογοτεχνών
του Ισραήλ. Γεννήθηκε στο Τελ Αβίβ το 1967 από γονείς που ήρθαν από την
Πολωνία.

Σπούδασε σκηνοθεσία κινηματογράφου. Από τις πρώτες του κιόλας συλλογές
διηγημάτων έγινε γνωστός έξω από τα σύνορα της χώρας του, ενώ το βιβλίο του
«Missing Kissinger» θεωρείται ένα από τα καλύτερα 50 βιβλία που γράφτηκαν ποτέ
στην εβραϊκή γλώσσα. Μια συλλογή από τα καλύτερα διηγήματά του ετοιμάζεται να
κυκλοφορήσει στην Ελλάδα με τίτλο «Ο οδηγός που ήθελε να γίνει Θεός», σε
μετάφραση Μάγκι Κοέν.

LINKS

Οι αναγνώστες που θέλουν να διαβάσουν ολόκληρα τα κεφάλαια του μυθιστορήματος,
μπορούν να απευθυνθούν στις διευθύνσεις www.cultural-olympiad.gr και www.globalnovel.gr.