ΓNΩMH H ειρηνευτική διαδικασία δολοφονήθηκε

H ειρηνευτική διαδικασία στη Μέση Ανατολή έχει τελειώσει. Δεν πέθανε,
δολοφονήθηκε. Ο Μαχμούντ Αμπάς υπονομεύθηκε ως πρωθυπουργός των Παλαιστινίων
και παρόμοια τύχη περιμένει τον διάδοχό του. Το Ισραήλ συνεχίζει να κοροϊδεύει
τον Αμερικανό προστάτη του, κατασκευάζοντας παράνομους οικισμούς,
περιφρονώντας ωμά τον «οδικό χάρτη». Ο Αμερικανός πρόεδρος έχει περιοριστεί σε
ανδρείκελο εγγαστρίμυθου, απαγγέλλοντας τη γραμμή της ισραηλινής κυβέρνησης:
«Για όλα φταίει ο Αραφάτ». Οι Ισραηλινοί περιμένουν καταθλιπτικά τον επόμενο
βομβιστή. Οι Παλαιστίνιοι Άραβες, μαντρωμένοι σε συρρικνωμένα Μπαντουστάν
(εδάφη που κατά το απαρτχάιντ προορίζονταν για τους μαύρους Νοτιοαφρικανούς),
πορεύονται με τις ελεημοσύνες τής E.E. Τι πρέπει να γίνει;

Φιλοδοξίες. Στην ανατολή του 20ού αιώνα, στη δύση των ηπειρωτικών
αυτοκρατοριών, οι υποτελείς λαοί της Ευρώπης ονειρεύτηκαν να σχηματίσουν «τα
κράτη έθνη», εδαφικές πατρίδες όπου οι Πολωνοί, οι Τσέχοι, οι Σέρβοι, οι
Αρμένιοι και άλλοι θα μπορούσαν να ζήσουν ελεύθερα, κυρίαρχοι της μοίρας τους.
Όταν οι αυτοκρατορίες των Αψβούργων και των Ρομανόφ κατέρρευσαν, ύστερα από
τον A’ Παγκόσμιο Πόλεμο, οι ηγέτες τους άδραξαν την ευκαιρία. Οι φιλοδοξίες
ενός εθνικιστικού κινήματος, όμως, του Σιωνισμού, διαψεύσθηκαν. Το όνειρο μιας
εβραϊκής εθνικής εστίας στη μέση της ξεπερασμένης τουρκικής αυτοκρατορίας
έπρεπε να περιμένει την υποχώρηση της αυτοκρατορικής Βρετανίας: μια διαδικασία
που χρειάστηκε άλλες τρεις δεκαετίες και έναν δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο. Έτσι,
μόλις το 1948 ιδρύθηκε εβραϊκό κράτος στην πρώην οθωμανική Παλαιστίνη.

H ιδέα. Το πρόβλημα με το Ισραήλ, εν συντομία, δεν είναι, όπως λέγεται
συχνά, ότι είναι ένας ευρωπαϊκός θύλακος στον αραβικό κόσμο, αλλά ότι ήρθε
πολύ αργά. Εισήγαγε ένα αποσχιστικό σχέδιο χαρακτηριστικό του 19ου αιώνα σε
έναν κόσμο που είχε προχωρήσει. Έναν κόσμο ατομικών δικαιωμάτων, ανοιχτών
συνόρων και διεθνούς δικαίου. Αυτή καθαυτή η ιδέα ενός εβραϊκού κράτους – όπου
οι Εβραίοι και η θρησκεία τους έχουν αποκλειστικά προνόμια έναντι των μη
Εβραίων – έχει τις ρίζες της σε άλλο χρόνο και τόπο. Το Ισραήλ, με λίγα λόγια,
είναι ένας αναχρονισμός.

Ζωτικής σημασίας όμως, το Ισραήλ, είναι αρκετά διαφορετικό από τα προηγούμενα
ανασφαλή, αμυντικά μικροκράτη που γεννήθηκαν με την κατάρρευση των
αυτοκρατοριών: είναι δημοκρατία.

Αυτό που οι σώφρονες Ισραηλινοί φοβούνται πολύ περισσότερο από τη Χαμάς είναι
η σταθερή ανάδειξη μιας αραβικής πλειοψηφίας στο «Ευρύτερο Ισραήλ», και πάνω
απ’ όλα, η αποσάθρωση της πολιτικής κουλτούρας και της πολιτικής ηθικής της
κοινωνίας τους. Αν δεν αλλάξει κάτι, το Ισραήλ σε λίγα χρόνια δεν θα είναι
εβραϊκό ούτε δημοκρατικό.

Φιλελεύθεροι Ισραηλινοί και μετριοπαθείς Παλαιστίνιοι επί δύο δεκαετίες
επιμένουν ότι η μόνη ελπίδα είναι να διαλύσει το Ισραήλ σχεδόν όλους τους
οικισμούς και να επιστρέψει στα σύνορα του ’67, με αντάλλαγμα, πραγματική
αραβική αναγνώριση αυτών των συνόρων και σταθερό παλαιστινιακό κράτος χωρίς
τρομοκράτες, χρηματοδοτούμενο (και περιορισμένο) από δυτικές και διεθνείς
υπηρεσίες. Υποπτεύομαι ότι αργήσαμε γι’ αυτό. Υπάρχουν πολλοί οικισμοί…
πολλοί από τους εποίκους θα προτιμούσαν να πεθάνουν ή να σκοτώσουν, παρά να
φύγουν.

Ήρθε η ώρα να σκεφτούμε το αδιανόητο. H λύση των δύο κρατών, ο πυρήνας της
διαδικασίας του Όσλο και του παρόντος «οδικού χάρτη», πιθανόν να έχει ήδη
καταδικαστεί. Με κάθε χρόνο που περνά, αναβάλλουμε μια αναπόφευκτη, πιο σκληρή
επιλογή, που μόνο η άκρα δεξιά και η άκρα αριστερά έχουν παραδεχτεί μέχρι
τώρα, για τους δικούς τους λόγους. H πραγματική εναλλακτική λύση που
αντιμετωπίζει η Μέση Ανατολή στα χρόνια που έρχονται θα είναι ανάμεσα σε ένα
εθνικά «εκκαθαρισμένο» Ευρύτερο Ισραήλ και ένα ενιαίο, ολοκληρωμένο δι-εθνικό
κράτος Ισραηλινών και Παλαιστινίων. Έτσι βλέπουν την επιλογή οι
σκληροπυρηνικοί στην κυβέρνηση Σαρόν και αυτός είναι ο λόγος που προσδοκούν τη
μετακίνηση των Αράβων ως αναπόδραστο όρο για την επιβίωση ενός εβραϊκού
κράτους. Αν όμως δεν υπήρχε χώρος στον κόσμο σήμερα για ένα «εβραϊκό κράτος»;
Αν η διεθνική λύση δεν ήταν μόνο όλο και πιθανότερη αλλά ένα πραγματικά
επιθυμητό αποτέλεσμα; Δεν είναι και τόσο παράδοξη σκέψη. Οι περισσότεροι από
τους αναγνώστες αυτού του θέματος ζουν σε πλουραλιστικά κράτη, που εδώ και
καιρό έγιναν πολυεθνικά και πολυπολιτισμικά. Το ίδιο το Ισραήλ είναι μια
πολυπολιτισμική κοινωνία σε όλα εκτός από το όνομα. Το να μετατραπεί το Ισραήλ
σε δι-εθνικό κράτος δεν θα ήταν εύκολο, όχι όμως και τόσο ανέφικτο όσο
ακούγεται: H διαδικασία έχει ήδη ξεκινήσει ντε φάκτο. Θα προκαλούσε όμως πολύ
μικρότερη αναταραχή στους περισσότερους Εβραίους και Άραβες απ’ ό,τι οι
θρησκευτικοί και εθνικιστές εχθροί του θα ισχυριστούν.

Τα προβλήματα. Σε κάθε περίπτωση, κανείς δεν έχει κάποια καλύτερη ιδέα:
όποιος υποθέτει πραγματικά ότι ο υπό κατασκευήν αμφιλεγόμενος «θωρακισμένος»
φράκτης θα λύσει το πρόβλημα, έχασε τα τελευταία 50 χρόνια. Ένα δι-εθνικό
κράτος στη Μέση Ανατολή θα χρειαζόταν χρόνια διεθνούς υποστήριξης και μια
γενναία και αδιάκοπα δεσμευμένη αμερικανική ηγεσία. Θα απαιτούσε την ανάδειξη
μιας νέας πολιτικής τάξης μεταξύ Εβραίων και Αράβων. Οι εναλλακτικές λύσεις
όμως είναι πολύ, πολύ χειρότερες.

Ο Τόνι Τζουντ είναι διευθυντής του Ινστιτούτου Remarque στο Πανεπιστήμιο
της Νέας Υόρκης