TPITH AΠOΨH Tο μέτρο μιας στάσης

Αστυνομικοί εναντίον Σωμάτων Ασφαλείας δίπλα στη Βουλή και μπροστά στα μάτια
βουλευτών. Και μόνον η ιδέα – πόσο μάλλον η εικόνα – πληγώνει τη δημοκρατία
μας. Το μόνο σίγουρο είναι ότι αυτό που συνέβη την Πέμπτη δεν έπρεπε να
συμβεί. Πιο περίπλοκο και εξίσου αναγκαίο είναι να καταλάβουμε γιατί και πώς
συνέβη. Με μέτρο κρίσης όχι μόνο τις νομικές διατάξεις αλλά και τις
γενικότερες επιταγές του δημοκρατικού πολιτεύματος.

Οι αστυνομικοί έχουν το δικαίωμα της διεκδίκησης, της διαμαρτυρίας και της
συνάθροισης με στόχο τη διαμαρτυρία. Δεν εξαιρούνται από το πεδίο του άρθρου
11 του Συντάγματος που ορίζει ότι «οι Έλληνες» (δηλαδή όλοι οι Έλληνες,
ανεξαρτήτως άλλων χαρακτηριστικών ή ιδιοτήτων) «έχουν το δικαίωμα να
συνέρχονται ήσυχα και χωρίς όπλα». Το πολίτευμα και το Σύνταγμα, που τους
καθιστούν υπηρέτες της δημόσιας τάξης, δεν τους θέλουν πολίτες άβουλους ή
υποταγμένους. Τους επιβάλλουν ωστόσο – αυτό είναι το νόημα του λειτουργήματός
τους – όχι μόνο αυτοσυγκράτηση, αλλά και συναίσθηση και τήρηση ορίων σε κάθε
δημόσια εκδήλωσή τους (έτσι εξάλλου δικαιολογείται πώς μια άλλη συνταγματική
διάταξη, εκείνη του άρθρου 23 παρ. 2, είναι δυνατόν να τους απαγορεύει ρητά να
απεργούν).

Τα όρια που σιωπηρά αλλά αναμφίβολα τίθενται για την ενάσκηση των δικαιωμάτων
τους, τους υποχρεώνουν ιδίως σε αποφυγή κατ’ αποτέλεσμα υπονόμευσης του ίδιου
του αγαθού που έχουν ταχθεί να υπερασπίζονται – της δημόσιας τάξης. Έχουν,
συνεπώς, οι αστυνομικοί δικαίωμα διαμαρτυρίας, αλλά όχι με οποιονδήποτε τρόπο.
Δεν τους απαγορεύεται να συναθροισθούν, αλλά οφείλουν να μην παρεκτραπούν. H
ακόμα και φραστική υπέρβαση του μέτρου και η χρήση ή η εμφάνιση όπλων
συνιστούν παραβίαση της συνταγματικής και πολιτειακής τάξης.

Από την άλλη, και η ίδια η Πολιτεία, διά των αρχών της, είναι υποχρεωμένη να
μην αντιμετωπίζει τους αστυνομικούς, έστω και διαμαρτυρόμενους, ως δυνάμει
εχθρούς. H αποστολή άλλων δυνάμεων ασφαλείας για την αναχαίτισή τους, πέρα από
υπερβολική, είναι και θεσμικά αποκρουστέα. Αναιρεί μάλιστα το περιεχόμενο
εκείνου του είδους προσβολής της πολιτειακής εξουσίας που στο ποινικό μας
δίκαιο ονομάζεται «στάση». Γιατί ως τέτοια ορίζεται η με πρόθεση συμμετοχή σε
δημόσια συνάθροιση, σκοπός της οποίας είναι η χρήση βίας κατά δημόσιας αρχής ή
η απειλή βίας για τον εξαναγκασμό της αρχής σε πράξη ή σε παράβαση καθήκοντος.
Είναι φανερό ότι δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις της «στάσης» όταν ο σκοπός
μιας συνάθροισης δεν ήταν η ίδια η αντίσταση στις αρχές, αλλά η όποια
αντιπαράθεση υπήρξε αποτέλεσμα της – αδικαιολόγητης, σε κάθε περίπτωση –
έντασης που δημιουργήθηκε μετά την έναρξη της συνάθροισης και για σκοπούς
ξένους προς την αρχική πρόθεση διαμαρτυρίας. H επίκληση προσέγγισης των ορίων
έστω της «στάσης» κάτω από τέτοιες συνθήκες φανερώνει μια μάλλον αδικαιολόγητα
αμυντική στάση της Πολιτείας.

H έννοια του μέτρου στη δημοκρατία δεν είναι συμπληρωματική των θεσμών αλλά
εγγενώς υποστηρικτική της ουσίας τους. Όταν χάνεται το μέτρο, πάντα την
πληρώνουν οι θεσμοί – και η λειτουργία των θεσμών δεν είναι κομμάτι της
δημοκρατίας, αλλά ο καθρέφτης της. Αυτό δεν πρέπει να το ξεχνούν τα πολιτειακά
όργανα, ιδίως σε μια περίοδο όπως η παρούσα, όπου πολλοί παραπάνω από όσοι θα
έπρεπε θεωρούν ότι δικαιούνται να ζητούν και να πράττουν πολλά περισσότερα από
όσα τους επιτρέπονται. Υποχρέωση της Πολιτείας είναι να τους υποδεικνύει την
υπέρβαση του μέτρου τους, όχι να προσθέτει τη δική της.

Ο δικηγόρος Κώστας B. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού
Δικαίου.