Διαστάσεις H εξέγερση του Nορίλσκ

«Από το 1929 ως το 1953, δεκαοκτώ εκατομμύρια Ρώσοι πέρασαν από τα
γκουλάγκ». Αν Απλμπάουμ, από το βιβλίο της «Γκουλάγκ» (εκδ. Doubleday).

Λεβ Νέτο: «Αν δεν γνωρίζεις την ιστορία, δεν μπορείς να κτίσεις το μέλλον»

Στις 5 Μαρτίου του 1953 πεθαίνει ο Στάλιν. H Σοβιετική Ένωση παθαίνει σοκ, το
ραδιόφωνο της Μόσχας διακόπτει το πρόγραμμά του για να μεταδώσει κλασική
μουσική, η τηλεόραση δείχνει νοικοκυρές με κόκκινα τα μάτια από το κλάμα. Όλοι
είναι συγκλονισμένοι ή κάνουν πως είναι συγκλονισμένοι. Όλοι, εκτός από τους
κρατουμένους στα γκουλάγκ. Αυτοί δεν μπορούν να κρύψουν τον ενθουσιασμό τους:
ο διάβολος είναι νεκρός. Ελπίζουν βέβαια πως θα έλθουν καλύτερες μέρες. Αλλά
υπολογίζουν χωρίς τον Μπέρια: προκειμένου να κρατήσει τον έλεγχο της
κατάστασης, ο μισητός στρατάρχης εντείνει την καταστολή.

Στις 25 Μαΐου ξεσπά εξέγερση στο γκουλάγκ του Νορίλσκ, στην ανατολική Σιβηρία.
Οι κρατούμενοι της 5ης μονάδας κάθονται μπροστά στον κοιτώνα τους, μια ομάδα
γυναικών περνάει πίσω από τα συρματοπλέγματα, ένας κρατούμενος αρχίζει να λέει
ένα ουκρανικό τραγούδι, οι υπόλοιποι ακολουθούν. Ο αρχηγός της φρουράς δίνει
εντολή στους άνδρες του να ανοίξουν πυρ. Τέσσερις κρατούμενοι χάνουν τη ζωή
τους. H εξέγερση γενικεύεται. Τις επόμενες ημέρες το στρατόπεδο γεμίζει
συνθήματα, οι κρατούμενοι γράφουν προκηρύξεις και τις μοιράζουν με τον τρόπο
που έμαθαν από τους Τσετσένους: δένουν τα χαρτιά σ’ ένα χαρταετό, του περνούν
ένα φυτίλι από βαμβάκι και το ανάβουν. Με τον τρόπο αυτό, η διαμαρτυρία τους
φτάνει και στα πιο απομακρυσμένα χωριά. «Αν είχα λίγο περισσότερες
πληροφορίες, θα έγραφα ένα άρθρο. Αλλά δεν υπήρχε τίποτα», θα πει αργότερα ο
Σολζενίτσιν. H εξέγερση των γκουλάγκ θα παραμείνει ταμπού.

Ανάμεσα στους κρατουμένους του Νορίλσκ είναι ο Λεβ Νέτο. Όχι ο διάσημος
ποδοσφαιριστής που ήταν για δέκα χρόνια αρχηγός της Σπαρτάκ, εκείνον τον
έλεγαν Ιγκόρ. Ο Λεβ ήταν ο άσημος αδελφός του. Για την ακρίβεια, μέχρι το 1956
δεν υπήρχε καν. Είχε συλληφθεί το 1946 για κατασκοπεία, και τρία χρόνια
αργότερα μεταφέρθηκε με τρένο στο Νορίλσκ. Μέσα σ’ εκείνο το τρένο έγινε μέλος
του Δημοκρατικού Κόμματος της Ρωσίας και ορκίστηκε να παλέψει μέχρι το τέλος
της ζωής του εναντίον του εγκληματικού συστήματος. Εκείνη τη δέσμευση μάλιστα
την υπέγραψε με το αίμα του. «Μπορεί να συνέτριψαν την εξέγερσή μας», λέει
σήμερα στη Φιγκαρό, «αλλά οι νικητές ήμασταν εμείς». Μπορεί το
καλοκαίρι του 1953 να εκτελέστηκαν στο Νορίλσκ από 500 ως 2.000 κρατούμενοι,
αλλά τα επόμενα χρόνια ξεπήδησαν σε όλη τη χώρα αντιστασιακά κινήματα και
διαφωνούντες.

Σε λίγες ημέρες, ο Λεβ Νέτο θα επιστρέψει στον τόπο της εξορίας του για να
παραστεί στην αποκάλυψη ενός μνημείου της εξέγερσης. Είναι υποχρεωμένος να
πάει, δεν ανέχεται τους νοσταλγούς του παρελθόντος που βρίσκονται σήμερα στην
εξουσία, δεν μπορεί να επιτρέψει στον Πούτιν να αμφισβητεί και να υποβαθμίζει
τον αριθμό των νεκρών στα σοβιετικά στρατόπεδα. Αν δεν γνωρίζεις την ιστορία,
λέει, δεν μπορείς να κτίσεις το μέλλον.