Aποχαιρετισμός στον Mαρσέλ Mαρσό

Ευνοηθήκαμε φέτος το καλοκαίρι, ανάμεσα σε άλλες παραστάσεις του Ηρωδείου, να
θαυμάσουμε για τελευταία φορά τον «μίμο» Μαρσέλ Μαρσό. Αποχαιρετιστήρια
παράσταση, κάτω από την Ακρόπολη, ενός καλλιτέχνη, που με τη δυναμική τής
έκφρασης του προσώπου και της κίνησης του σώματος υπηρέτησε με ανεπανάληπτο
τρόπο στο μάκρος μιας καριέρας εξήντα χρόνων το θέατρο.

Δεν είναι από τους καλλιτέχνες ο Μαρσέλ Μαρσό που, ενώ οι ίδιοι αποχωρούν από
το θέατρο, εμείς ταυτόχρονα αποχαιρετούμε τα νιάτα μας. H αποχώρησή του,
ωστόσο, επαναφέρει το προαιώνιο τραύμα της ανθρώπινης ύπαρξης, αν τελικά δεν
είχε εφευρεθεί ο λόγος, μήπως τα προβλήματα που ταλανίζουν την ανθρωπότητα
ήταν λιγότερα ή ακόμη και ανύπαρκτα.

Βλέποντας τον Μαρσέλ Μαρσό στη σκηνή του Ηρωδείου με τις διαυγείς και
αποπνευματοποιημένες κινήσεις του προσώπου και του σώματος, δικαιολογημένα
αναρωτιόταν κανείς πόσο εντελέστερη θα μπορούσε να έχει υπάρξει η επικοινωνία,
αν γινόταν μονάχα με όσα το πρόσωπο και το σώμα μπορούν να δηλώσουν.

Καθώς θα ήταν πολύ λιγότερα από όσα ο λόγος μπορεί να καλύψει, αυτόματα και η
δέσμευση προς ό,τι εκφράζεται αποκλειστικά με το σώμα θα ήταν πολύ ισχυρότερη.

Ωστόσο, αν θελήσαμε να αποχαιρετήσουμε από τη γωνιά αυτή τον Μαρσέλ Μαρσό,
έστω και αν ο ίδιος δεν πρόκειται να αντιληφθεί τον χαιρετισμό μας (άλλωστε η
σχέση με τους καλλιτέχνες είναι πάντα ένας μονόδρομος, αφορά το κοινό πολύ
περισσότερο από ό,τι τους ίδιους), είναι και για έναν ακόμη λόγο. Με την
αποχαιρετιστήρια παράσταση του Ηρωδείου τον περασμένο Ιούλιο, ο Μαρσό μάς
κοινώνησε με το μεγαλείο της θεατρικής τέχνης.

Στο τέλος καθενός από τα επεισόδια που καταρτίζανε το πρόγραμμά του και ενώ
βαθύ σκοτάδι κάλυπτε τη σκηνή, το ασκημένο μάτι του θεατή των πρώτων σειρών
παρατηρούσε κάτι το σχεδόν τρομερό:

Ο ευκίνητος, ιπτάμενος σχεδόν Μαρσέλ Μαρσό της «Δημιουργίας του κόσμου», του
«Κατασκευαστή μασκών» και των άλλων κομματιών ήταν ένας δύσκολα μετακινούμενος
ηλικιωμένος κύριος (δεν ταιριάζει η λέξη γέρος) που χρειαζόταν την βοήθεια
συνοδού για να βγει από τη σκηνή και να επιστρέψει σε αυτήν.

Επρόκειτο περί θαύματος;

Βεβαιότατα. Αναμφισβήτητα η ακατάπαυστη εργασία εξήντα χρόνων και ο σπαραγμός
στη μελλοντική ανάμνηση μιας τέχνης που, ενώ υπήρξε αποκλειστική, δεν θα
ασκηθεί ποτέ ξανά πια, έχουν το μερίδιό τους. Δεν θυμάμαι ποιος έχει πει πως
«όταν κάποιος θέλει κάτι πάρα πολύ, όλες οι δυνάμεις της φύσης συνεργάζονται
για να τον βοηθήσουν».

Ήταν τόση η μαγεία εκείνο το βράδυ στο Ηρώδειο, ώστε η μόνιμη, ευγενέστατη και
σχεδόν με σκυμμένο κεφάλι εκφορά του Μαρσέλ Μαρσό στα παρασκήνια προς όλους
τους επισκέπτες του, «Είστε πολύ ευγενείς», να κάνει τον καθένα να αισθάνεται
πως απευθυνόταν αποκλειστικά προς τον ίδιο.

Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «Λέξη».