Tο νόημα του όρου «επιτροπικώς»

O Αρχιεπίσκοπος Αθηνών Χρυσόστομος Παπαδόπουλος, ο οποίος πρωτοστάτησε στη
διευθέτηση του θέματος των λεγομένων «Νέων Χωρών», απευθυνόμενος προς την
Ιεραρχία τον Ιανουάριο του 1928, σχετικώς και με τον όρο «επιτροπικώς» έλεγε
τα εξής άξια ιδιαίτερης προσοχής: «Απολύτως σύμφωνος προς τας απαιτήσεις
ταύτας (των ιερών Κανόνων) θα ήτο η διακοπή παντός δεσμού των εν λόγω
Μητροπόλεων προς το Οικουμενικόν Πατριαρχείον». Και επειδή θεωρούσε τη λύση
που δόθηκε ως λύση οικονομίας, έλεγε: «Πρόκειται περί έργου μάλλον οικονομίας,
χάριν του Πατριαρχείου χωρίς εκ τοιαύτης οικονομίας να πάσχη τι το αυτοκέφαλον
της Εκκλησίας της Ελλάδος».

Και προσέθετε ότι ήταν ωφέλιμη και για την Εκκλησία της Ελλάδος, γιατί δεν
εισήγαγε «αποτόμως και απεριορίστως την Ιεραρχίαν των N. Χωρών εις τον
διοικητικόν οργανισμόν της Αυτοκεφάλου Εκκλησίας».¹

Και μόνο απ’ αυτά τα λόγια αντιλαμβάνεται ο καθένας ποια δυσχέρεια υπάρχει ως
προς την έννοια τού επιτροπικώς. Και πάντως δεν μπορεί να σημαίνει μόνο το
προσωρινώς, γιατί αν ήταν μόνο αυτό μπορούσε να χρησιμοποιήσει η Πατριαρχική
Πράξη του 1928 αυτήν τη λέξη, όπως τη χρησιμοποιεί και σε άλλο σημείο της,
όταν μιλάει για την τακτοποίηση προσφύγων αρχιερέων (Όρος E’).

Στο θέμα όμως του επιτροπικώς, η Πράξη ορίζει συγκεκριμένως: «Αποφασίσαμεν
Συνοδικώς, όπως… η διοίκησις εν τοις επί μέρους των Επαρχιών τούτων
διεξάγηται εφεξής επιτροπικώς υπό της πεφιλημένης Αγιωτάτης Αδελφής Εκκλησίας
της Ελλάδος, προφρόνως αποδεξαμένης, συναινούσης και κυρούσης και της Εντίμου
Ελληνικής Πολιτείας, όπως κατά την παράκλησιν της Μητρός Εκκλησίας αναλάβην
την εντολήν ταύτην».

Άρα πρέπει να λάβουμε σοβαρώς υπ’ όψη όσα έλεγε ο Χρυσόστομος Παπαδόπουλος,
και συνεπώς είναι προφανές ότι το «επιτροπικώς» περικλείει και άλλα νοήματα,
εκτός του προσωρινώς και είναι επιβεβλημένο να «κάτσουμε να τα βρούμε».

Οφείλει δε η διακρίβωση του νοήματος κατόπιν των ανωτέρω διαπιστώσεων να γίνει
σύμφωνα με τη σύγχρονη αντικειμενική μέθοδο ερμηνείας των κανόνων και των
νόμων, η οποία παίρνει το προβάδισμα σε μια «παράλληλη πορεία με τη
συνταγματική και τη δημοκρατική αρχή».²

H μέθοδος αυτή με δύο λόγια συνίσταται στην κατά γράμμα ερμηνεία του νόμου,
στο νόημα που δίνει αυτό το κείμενο σύμφωνα και με το γνωστό κοινώς νόημα των
λέξεων, και όχι στο νόημα που τυχόν ήθελε να δώσει κάποιος μεμονωμένος
νομοθέτης, έστω και ο εισηγητής. Και αυτό, γιατί το νόημα δεν το δίνει μόνο ο
εισηγητής του νόμου, αλλά και όλοι εκείνοι που εψήφισαν τον νόμο και ο λαός
που δέχθηκε αυτόν τον νόμο.³

Το νόημα, λοιπόν, και εδώ της λέξεως επιτροπικώς πρέπει να αναζητηθεί κατά τη
γνώμη μας:

α) Στην Αγία Γραφή, η οποία ήταν και είναι γνωστή και σεβαστή στους
εκκλησιαστικούς παράγοντες και η οποία χρησιμοποιεί τη σχετική λέξη και εικόνα
διοικήσεως – επιτροπείας (Γαλ. 4, 1 2). Και

β) Στο αντίστοιχο κεφάλαιο του Οικογενειακού Δικαίου, αφού μάλιστα
μιλάμε περί αδελφών Εκκλησιών ή περί μητρός και θυγατρός Εκκλησίας.

Κατόπιν τούτων θα πρέπει να αφήσουμε τα «κατ’ οικονομίαν» γενόμενα και να
επανέλθουμε στην κανονική τάξη με βάση τους εξής κανόνες:

α) Τον 34ο αποστολικό που θεσπίζει «Τους επισκόπους εκάστου έθνους
ειδέναι χρη τον εν αυτοίς πρώτον, και ηγείσθαι αυτόν ως κεφαλήν», και να
υπογραμμίσουμε, ότι: 1) Δεν λέει τους μισούς, αλλά λέει όλους τους επισκόπους
εκάστου έθνους, 2) ορίζει τους επισκόπους του καθενός έθνους, και όχι μερικών
εθνών. Και

β) Τους 14ο-15ο της Πρωτοδευτέρας, οι οποίοι υποδεικνύουν, ότι: 1) Οι
νεώτεροι «Πατριάρχες», οι αρχιεπίσκοποι, οι μητροπολίτες οφείλουν να
μνημονεύουν τον οικείο Πατριάρχη, στον οποίο ανήκουν, 2) οι επίσκοποι οφείλουν
να μνημονεύουν και τον οικείο Πατριάρχη και τον οικείο Μητροπολίτη, τον πρώτο
του έθνους, στο οποίο ανήκουν.

1 Πρβλ. Μητροπολίτου Ναυπάκτου και Αγ. Βλασίου Ιεροθέου, Οικουμενικό
Πατριαρχείο και Εκκλησία της Ελλάδος, σελ. 233-234.

2. Κ. Eng isch – Μεταφρ. Δ. Σπινέλλη, Εισαγωγή στη νομική σκέψη, Έκδ.
Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, Αθήνα 1981, σελ. 111.

3. Πρβλ. G. Radbruch – Κ. Zweigert στον Π. Μπούμη, Κανονικόν Δίκαιον,
Αθήνα 2000, σελ. 76-77.