AΦIEPΩMA Mικρασιατική καταστροφή Άρπαζαν τις καλλονές από τους γονιούς τους

Δυτικά παράλια, Περιφέρεια Μαγνησίας, Μαγνησία

H Μαγνησία η «προς Σιπύλω», σε διάκριση από τη Μαγνησία την «προς Μαιάνδρω»,
βρίσκεται στις B υπώρειες του Σιπύλου και στην αριστερή όχθη του Έρμου
ποταμού. Οι Τούρκοι ονομάζουν την πόλη Manissa. Πρόκειται για αρχαία πόλη,
αποικία, πιθανόν, των Ελλήνων της Θεσσαλικής Μαγνησίας. Από τις αρχές του ΙΔ’
αι. έπεσε στα χέρια των Τούρκων. Σύμφωνα με το διοικητικό σύστημα της
Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, ήταν η έδρα του Σαντζακιού του Σαρουχάν, ενώ
ταυτόχρονα υπήρξε έδρα της Μητρόπολης Εφέσου, που ενάλλασσε με το Κορδελιό. H
Μαγνησία η «προς Σιπύλω» ήταν για τον ελληνικό κόσμο της περιοχής μεγάλο
κέντρο. Αριθμούσε 60.000 κατοίκους (από τους οποίους Έλληνες 12.000, Αρμένιοι
– Εβραίοι 6.000 και Τούρκοι 42.000) και απείχε 33 χλμ. BA της Σμύρνης, 62 A
της Περγάμου, 102 NA των Κυδωνιών (Αϊβαλιού) και 34 από το Κορδελιό, που για
μισό χρόνο μοιραζόταν την έδρα του μητροπολίτη. Στην περίοδο της ελληνικής
Κατοχής (1919-1922) υπήρξε έδρα σώματος στρατού και είχε υπαχθεί, όπως και όλη
η Αιολίδα, στη «διοικουμένη ζώνη».

Έπιασε φωτιά σαν από χέρι μαγικό

(Μαρτυρία Ζωής Τικμόγλου – αποσπάσματα)

Αγιασμός την 1η του νέου έτους σε προκεχωρημένο τμήμα του στρατού. Δύο άδειες κάσες πυρομαχικών χρησιμοποιούνται ως βάθρο, απ’ όπου ο ιερωμένος ευλογεί τους στρατιώτες (“Χρονικό μικρασιατικού πολέμου 1919-1922”)

O πατέρας μας, θες από τις κινήσεις του στρατού, θες από κάτι μισές κουβέντες
των φίλων του αξιωματικών, υποπτεύουνταν πως τα πράματα δεν πάνε καθόλου καλά
στο μέτωπο. Λογαριάζαμε να φύγουμε, μα δεν ανησυχούσαμε γι’ αυτό· είχαμε τρία
αδέρφια σιδηροδρομικούς και έτσι ό,τι ώρα θέλαμε, θα φεύγαμε. Στείλαμε όλο το
ρουχισμό μας και των συγγενών μας ακόμα, με σκοπό να φύγουμε, αν χρειάζουνταν,
αργότερα. Όσο περνούσαν οι μέρες τόσο τα πράματα σκούραιναν. Τα τραίνα
κατέβαιναν από το Αφιόν-Καραχισάρ καταφορτωμένα τραυματίες στρατιώτες· όσο
ήταν γεμάτα μέσα, άλλο τόσο ήταν φορτωμένα και στη σκεπή. Έφτανε ο κόσμος και
περπατηχτός, πληγωμένος, κουρασμένος, φαρμακωμένος, που άφηνε το βιός του,
πολλές φορές τους δικούς του, γιατί πολλών δε γέμιζε το κεφάλι και δε θέλαν να
φύγουν κι έμεναν στο έλεος του Θεού.

Μέρα με τη μέρα όλο από το κακό στο χειρότερο. Τη νύχτα τέτοια κίνηση
ακούγονταν, που, όσο να ήθελες, δεν μπορούσες να ησυχάσεις. Θαρρείς, βραδιές –
βραδιές πως και η ίδια η φύση έκλαιε για την πρωτάκουστη αυτή Καταστροφή.

Είκοσι τρεις με είκοσι τέσσερις Αυγούστου έπιασε φωτιά· ποιος την έβαλε; Πώς
να εξακριβώσεις; Έπιασε, λες, σαν από χέρι μαγικό, από όλες τις μεριές και
φούντωσε. Ποιος μαχαλάς δεν καίγουνταν! Κι ακούγονταν σπαραχτικές φωνές, αλλού
στα τούρκικα κι αλλού ελληνικά: «Βοήθεια! καιγούμαστε». Αλίμονο, ποιος να τους
βοηθήσει!

Μια γυναίκα, που είχαμε χουζμετιάρα*, έλεγε πως Έλληνες στρατιώτες τής είπαν:
«Φύγετε, Καλλιόπη, γιατί θα ανάψει φωτιά και θα καείτε». Δεν ξέρω ποιος έβαλε
τη φωτιά στη Μαγνησιά, οι Τούρκοι ή οι Έλληνες, που οπισθοχωρούσαν.

Με σφιγμένη πια καρδιά, αμίλητοι, βουρκωμένοι, μπήκαμε στο τραίνο – θα ‘ταν
πια το τελευταίο – και φύγαμε. Πήγαμε στη Σμύρνη και από ‘κεί στο Κορδελιό
στις Φραγκοκαλόγριες και βρήκαμε προστασία, γιατί ο μεγάλος μου αδερφός
σπούδασε στη Γαλλία γιατρός και ήταν γνωστός. Αυτές μας νοιάστηκαν και για
χαρτιά, και αργότερα μπαρκάραμε εύκολα.

H οπισθοχώρηση του στρατού έγινε την εποχή του αμπελιού. Όλος ο αγροτικός
κόσμος ήταν στα αμπέλια. Εργατιά και αφεντάδες και οι προύχοντες μέναν με τις
οικογένειές τους στα τσιφλίκια, στους κουλάδες. Πολλοί είχαν όμορφες
θυγατέρες, καλλονές· όσο και να φυλάγουνταν, έρχουνταν μια περίσταση που
πέφταν στο μάτι των Τούρκων. Όσο και να κλάψαν, όσο και να θρήνησαν, δεν
κατάφερναν τίποτα· μια ή δυο γλύτωσαν με κατεργαριές και δωροδοκίες. Οι
γονείς, οι συγγενείς, έκαναν προσπάθειες μεγάλες να τις πάρουν πίσω, μα σε
κείνη την κατάσταση, που ήταν κιόλα ο τόπος, το καλό ήταν να μην τις είχαν
πάρει από την αρχή. Σαν πήγαν να μεσολαβήσουν Τούρκοι στους Τούρκους και να
παρακαλέσουν να πάρουν πίσω τα κορίτσια, η απάντηση που δώσαν ήταν: «Δεν
υπάρχουν πια κορίτσια».

Ύστερα που μπήκε και ο άτακτος στρατός, το κακό απόγινε.

……………

Όσοι ήμασταν στο Κορδελιό πιάσαμε βαποράκι, πληρώσαμε 80 παγκανότες το άτομο
και βγήκαμε στη Σμύρνη, από ‘κεί μπήκαμε στο καράβι. Εκεί ήταν που χάθηκαν
οικογένειες. Μέσα στη σύγχυση πώς να μη χάσει η μάνα το παιδί και το παιδί τη
μάνα; Άλλος ήταν στο κατάστρωμα, άλλος εδώ, άλλος εκεί, άλλος στο αμπάρι· πού
να συναντηθούνε;

* Βοηθός