Διαστάσεις Ο πειρασμός της Eυρώπης

Δικαιοσύνη. Δημοκρατία. Ατομική ελευθερία. Κοσμικότητα. Ανεκτικότητα.
Έλλογη σκέψη. Αυτά είναι, κατά τον Τσβετάν Τοντόρωφ, τα βασικά συστατικά του
ευρωπαϊκού μοντέλου. Που αποτελεί και τη μόνη μας ελπίδα.

Ζαν-Μπατίστ Ουντρύ: «Αλληγορία της Ευρώπης» (1722)

Ο Βούλγαρος φιλόσοφος διαφωνεί με τον όρο «νεοσυντηρητικός». Σε αντίθεση με
τους συντηρητικούς, που θέλουν να διατηρήσουν την ισορροπία στον κόσμο, αυτοί
που κυβερνούν σήμερα την Αμερική θέλουν να τη διαταράξουν και να επιβάλουν
παντού την ελευθερία με τη δύναμη των όπλων. Το σχέδιό τους μοιάζει
περισσότερο με το όραμα της διαρκούς επανάστασης που πρέσβευε ο Τρότσκυ, ο
οποίος ήθελε να επιβάλει ένα μοντέλο οικουμενικής ευτυχίας μέσω της βίας. Ο
όρος που τους ταιριάζει καλύτερα, έτσι, είναι «νεοφονταμενταλιστές». Ο
Γούλφοβιτς και η παρέα του θέλουν να επιβάλουν στον υπόλοιπο κόσμο το απόλυτο
Καλό, που δεν αποτελείται από έναν Θεό αλλά από τις αξίες της φιλελεύθερης
δημοκρατίας.

Γι’ αυτόν ακριβώς τον «πειρασμό του Καλού» μιλούσε ο Τοντόρωφ στο προηγούμενο
βιβλίο του: έναν πειρασμό που δεν θα μπορούσε να είναι ευρωπαϊκός λόγω των
σημαδιακών εμπειριών που είχε η ήπειρός μας τον περασμένο αιώνα, έναν πειρασμό
που οδηγεί σε έναν κόσμο όλο και πιο επικίνδυνο. Το νέο του βιβλίο, που
κυκλοφόρησε πριν από λίγο καιρό στο Παρίσι, είναι πιο πολιτικό. Λέγεται «H νέα
παγκόσμια αταξία» (εκδ. Laffont). Και ουσιαστικά προτείνει τον μοναδικό τρόπο
που υπάρχει για να αντιμετωπίσουμε και να αμυνθούμε απέναντι σε αυτή την
αταξία: τη μετατροπή της Ευρώπης σε μια υπολογίσιμη στρατιωτική δύναμη. Μια
δύναμη ήπια, όμως, που όχι μόνο δεν θα μπλέκει η ίδια σε ιμπεριαλιστικές
περιπέτειες, αλλά θα αποτρέπει και τις Ηνωμένες Πολιτείες από τους πειρασμούς
που συμβάλλουν στην ανασφάλεια και την αστάθεια. Μια δύναμη με εσωτερική
συνοχή, που δεν θα μπορεί κατά συνέπεια να περιλαμβάνει τη Ρωσία, αφού κάτι
τέτοιο θα την καθιστούσε ακυβέρνητη.

Σε μια τέτοια δύναμη, λέει ο 64χρονος φιλόσοφος σε συνέντευξή του στην
Κοριέρε, ο πιο αντιπροσωπευτικός θεσμός είναι το Κοινοβούλιο, που θα
έπρεπε να εκλέγεται σε μια βάση αναλογικότητας (ας πούμε, ένας βουλευτής ανά
ένα εκατομμύριο κατοίκους) και να εκλέγει με τη σειρά του τον πρόεδρο της
Ευρώπης. Όσο για τα εθνικά κράτη, πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι δεν
ανταποκρίνονται πλέον στις απαιτήσεις του σύγχρονου κόσμου, ούτε από την άποψη
της εξωτερικής πολιτικής ούτε από την άποψη της άμυνας ή της ασφάλειας.
Άλλωστε, κυριάρχησαν στην πολιτική σκηνή για μια σχετικά μικρή περίοδο: αρκεί
να σκεφτούμε την Ιταλία. Υπάρχουν βέβαια πράγματα που δεν μπορούμε να
εγκαταλείψουμε, όπως η διαχείριση του πολιτισμού, τα σχολεία, οι φυλακές, η
υγεία.

Ο Τοντόρωφ έχει δύο ακόμη προτάσεις. Να υιοθετηθεί η αγγλική ως γλώσσα
οικουμενικής επικοινωνίας. Και να καθιερωθεί μια ευρωπαϊκή γιορτή, η 8η Μαΐου
για παράδειγμα, η ημέρα που τελείωσε ο B’ Παγκόσμιος Πόλεμος. Έχει και η
Ευρώπη ανάγκη από σύμβολα.