APΘPO Προς τον Πρόεδρο Zισκάρ Nτ’ Eστέν

Κύριε Πρόεδρε!

1. Επιτρέψτε μου, και με την ευκαιρία της αυριανής παρουσίασης που θα
κάνετε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ως Πρόεδρος της Συνέλευσης που επεξεργάστηκε
το Σχέδιο της νέας Συνταγματικής Συνθήκης, να θέσω υπό το φως της ελληνικής
δημοσιότητας στην έμπειρη κρίση σας κάποιες γενικές σκέψεις, αφού με
λεπτομέρειες θα παρουσιάσω με τον συνεισηγητή μου Χιλ Ρόμπλες τη σχετική
έκθεση στις 24 Σεπτεμβρίου, ημέρα που στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο θα γίνει η
σχετική ψηφοφορία.

2. H αξιολόγηση ενός συνταγματικού κειμένου – και το κείμενό σας
πράγματι έχει πολλά στοιχεία συνταγματικής ποιότητας – είναι μια κρίση
σύνθετη. H κρίση αυτή εξαρτάται από τα κριτήρια που επιλέγει κάποιος.
Εξαρτάται δηλαδή από το ποια Ευρώπη οραματιζόμαστε, από τα νοήματα που δίνουμε
στις έννοιες Δημοκρατία, Ελευθερία, Κοινωνική Δικαιοσύνη. Τελικά βέβαια ένα
συνταγματικό κείμενο θα κριθεί απ’ τη δύναμη ενσωμάτωσής του στον ιστορικό
χώρο που καλείται να οργανώσει.

3. Στέκομαι πρώτα στη διαδικασία που εφαρμόσατε ως Προεδρείο της
Συνέλευσης:

α) Είμαι ευτυχής και προσωπικά, που τα εναύσματα που δώσαμε από κοινού
με τον συνάδελφο Inigo Mendez de Vigo το 1997, για την ανάγκη συμπλήρωσης τής
ώς τώρα εφαρμοσμένης διακυβερνητικής (γραφειοκρατικής) μεθόδου με μια πολιτική
διαδικασία επεξεργασίας της αναθεώρησης, εν μέρει, υλοποιήθηκαν.

β) Πιστεύω ότι αν είχε επιλεγεί ο δρόμος της εκλογής του Προεδρείου,
αντί του δρόμου του διορισμού του απ’ το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, ο ρόλος Σας θα
ήταν, γενικότερα, πιο αποδεκτός. Και πάντως επιτρέψτε μου την παρατήρηση, ότι
Συνταγματική Συνέλευση με διορισμένο Προεδρείο έχει μειωμένο κύρος, κάτι που
δεν αφήνει άθικτο και το κύρος του κειμένου που παρήγαγε η Συνέλευση.

γ) Προβληματική μού φαινόταν και η σχέση του Προεδρείου Σας με την
Ολομέλεια της Συνέλευσης. Αυτό προκύπτει κι απ’ το γεγονός ότι οι συσχετισμοί
των πολιτικών δυνάμεων στο διορισμένο Προεδρείο δεν αντιστοιχούσαν προς τους
συσχετισμούς πολιτικών δυνάμεων στην Ολομέλεια της Συνέλευσης, γεγονός όχι
τυχαίο. Πάντως υπήρξαν δυστυχώς στιγμές που το Προεδρείο Σας αυτονομήθηκε,
αγνοώντας, σαφείς πλειοψηφικές τάσεις που διαμορφώνονταν στην Ολομέλεια.

4. Κι έρχομαι τώρα στο ουσιαστικό περιεχόμενο του Σχεδίου Σας:

α) Το κείμενο που προέκυψε, κύριε Πρόεδρε, δεν υπήρξε αυτό που
προσδοκούσαμε, είναι όμως κείμενο ιστορικής σημασίας. Πρώτον διότι προέκυψε –
παρά τις διακυβερνητικές παρεμβάσεις – από σώμα έντονα κοινοβουλευτικό αλλά
και διότι κάνει, έναντι των προηγουμένων Συνθηκών, σημαντικά δημοκρατικά,
δικαιοκρατικά, κοινωνικά, ενοποιητικά και λειτουργικά βήματα. Σημειώνω
ευχαρίστως ότι με τα βήματα αυτά ανταποκριθήκατε, σε μεγάλο βαθμό, σε πάγιες
προτάσεις και αιτήματα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

β) Στο κοινωνικό πακέτο, οφείλω να εξάρω την Επιτροπή Κατηφόρη στην
οποία οφείλεται η έντιμη και θαρραλέα αναφορά της πλήρους απασχόλησης ως ενός
εκ των στόχων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ήταν καιρός η Ευρωπαϊκή Ένωση να πάρει,
έστω και με την μορφή της νομικής ευχής, δημόσια θέση απέναντι στη μεγάλη αυτή
πληγή.

γ) Ιδιαιτέρως με προβληματίζει ο νέος θεσμός του Προέδρου του
Ευρωπαϊκού Συμβουλίου που καταργεί το σύστημα των εκ περιτροπής Προεδριών της
Ευρωπαϊκής Ένωσης από τα κράτη-μέλη. Φοβούμαι ότι με τον νέο αυτό θεσμό
θίγονται ευαίσθητα τρεις κρίσιμες ισορροπίες: η ισορροπία μεταξύ των θεσμικών
οργάνων, η ισορροπία μεταξύ των κρατών, αλλά και η ισορροπία μεταξύ του ρόλου
των κρατών και του ρόλου των Ευρωπαίων πολιτών. Φοβούμαι δηλαδή ότι θίγεται
ζωτικός δυισμός της δημοκρατικής νομιμοποίησης της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως Ένωσης
κρατών όσο και ως Ένωσης λαών.

δ) Ο συμβιβασμός που βρήκατε για τη σύνθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής
(δυο λογιών Επίτροποι, οι μεν με ψήφο, οι άλλοι χωρίς), φοβούμαι ότι θα πείσει
οριστικά πια τους Ευρωπαίους πολίτες ότι τέτοιες περίεργες κατασκευές γίνονται
για να εξασφαλιστεί – κοινώς για να εξαγοραστεί – η ανοχή ορισμένων κρατών
υπέρ άλλων λύσεων σε άλλα θέματα, εδώ υπέρ του θεσμού του Προέδρου του
Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και όχι για λόγους θεσμικής ανάγκης.

5. Τελειώνω, Κύριε Πρόεδρε, με την έκφραση της βεβαιότητάς μου ότι
συμφωνούμε πως ένα κείμενο με συνταγματικές φιλοδοξίες, όπως είναι το δικό
Σας, εξελίσσεται. Είναι, το ίδιο, τμήμα της εξελισσόμενης ιστορίας. H
συνταγματική ιστορία που για πολλούς από μας αρχίζει με τη γαλλική επανάσταση,
και πήρε την πληρέστερη μορφή της με τους κοινωνικούς αγώνες, γράφτηκε με
θυσίες για βάθεμα και κατοχύρωση των βασικών αξιών όπως είναι η Δημοκρατία, η
Ελευθερία και η Κοινωνική Δικαιοσύνη. Έτσι ακριβώς θα γραφτεί και η
συνταγματική ιστορία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

6. Το κείμενό σας πρέπει, παρά τα μειονεκτήματά του, να γίνει δεκτό ως
συμβιβασμός αλλά και ως κατάκτηση έναντι των προηγούμενων Συνθηκών! Όχι όμως
ως ολοκλήρωση μιας διαδικασίας αλλά μόνο ως αφετηρία μιας συνταγματικής
ιστορίας που τώρα μόλις αρχίζει…

Με ιδιαίτερο σεβασμό,

Καθ. Δημήτρης Θ. Τσάτσος

Μέλος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου