Zητούν ελληνικούς Γκρέκο για διεθνείς εκθέσεις

«H Κοίμηση της Θεοτόκου» (χαρακτηριστική για τη μείξη βυζαντινών και δυτικών στοιχείων), που ζητούν από την Ελλάδα Νέα Υόρκη και Λονδίνο, ανακαλύφθηκε το 1983 από τον Γ. Μαστορόπουλο στη Σύρο και σήμερα βρίσκεται στον ναό της Κοιμήσεως στην Ερμούπολη

Δέκα είναι τα γνωστά έργα του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου – του μεγάλου ζωγράφου
του 16ου αιώνα, γνωστού ως Ελ Γκρέκο – που βρίσκονται στην Ελλάδα. Λίγα για τη
χώρα που γέννησε τον σπουδαίο καλλιτέχνη, ενώ στην Ιταλία, όπου μαθήτευσε,
αλλά και στην Ισπανία, όπου έζησε τη χρυσή εποχή της καριέρας του, υπάρχουν
αναρίθμητα. Ωστόσο, αν και λίγα, είναι ιδιαιτέρως σημαντικά, όπως
αποδεικνύεται, καθώς τρία εξ αυτών θεωρούνται έργα-κλειδιά της καλλιτεχνικής
πορείας του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου και ζητήθηκαν από το Μητροπολιτικό Μουσείο
της Νέας Υόρκης και την Εθνική Πινακοθήκη του Λονδίνου, προκειμένου να
παρουσιαστούν στη μεγάλη αναδρομική έκθεση «El Greco», που εγκαινιάζεται στη
Νέα Υόρκη στις 7 Οκτωβρίου (έως τις 11 Ιανουαρίου 2004) και θα συνεχίσει το
ταξίδι της στο Λονδίνο από 11 Φεβρουαρίου έως 23 Μαΐου.

«H Κοίμηση της Θεοτόκου», που χρονολογείται πριν από το 1567 και
βρίσκεται σήμερα στον ναό της Κοιμήσεως της Σύρου, ζωγραφισμένη με αυγοτέμπερα
σε ξύλο, θεωρείται ένα από τα κορυφαία έργα, όπως αναφέρεται στην ιστοσελίδα
της Εθνικής Πινακοθήκης του Λονδίνου. Πρόκειται για το μοναδικό έργο του Ελ
Γκρέκο που φιλοτεχνήθηκε προτού ο καλλιτέχνης φύγει για την Ιταλία και φέρει
ολόκληρη την υπογραφή του.

«Άποψη του Όρους Σινά», που αγοράστηκε το 1990 σε δημοπρασία του Οίκου Sotheby’s από το Ίδρυμα Μαρίας και Ανδρέα Καλοκαιρινού για το Ιστορικό Μουσείο Ηρακλείου, όπου και βρίσκεται

Ιδιαιτέρως σημαντικά είναι όμως και τα άλλα δύο έργα που έχουν ζητηθεί από την
Ελλάδα. H «Άποψη του Όρους Σινά και της Μονής Αγίας Αικατερίνης»
(χρονολογείται περίπου το 1570), που βρίσκεται στο Ιστορικό Μουσείο Κρήτης,
και «Ο Ευαγγελιστής Λουκάς ζωγραφίζει την Παναγία Βρεφοκρατούσα», που φέρει
την υπογραφή «χειρ Δομηνίκου» (πριν από το 1567) και ανήκει στο Μουσείο
Μπενάκη.

«Μπορεί να μην είναι πολλά, αλλά είναι σημαντικά τα έργα του Θεοτοκόπουλου που
βρίσκονται στην Ελλάδα», επισημαίνει στα «NEA» ο καθηγητής Ιστορίας της Τέχνης
του Πανεπιστημίου Αθηνών, Νίκος Ζίας. «Τα περισσότερα – με εξαίρεση εκείνα που
βρίσκονται στην Εθνική Πινακοθήκη – ανήκουν στην πολύ πρώιμη καλλιτεχνική του
περίοδο, πριν ακόμη φύγει για την Ιταλία».

«Ας μην ξεχνάμε πως όταν ο Θεοτοκόπουλος έφυγε από την Κρήτη ήταν ήδη ένας
επώνυμος, ολοκληρωμένος και ακριβοπληρωμένος ζωγράφος», επισημαίνει ο κριτικός
Τέχνης, Χάρης Καμπουρίδης. «Πρέπει να εκμεταλλευόμαστε τις ευκαιρίες να
προβάλλουμε και τη βυζαντινή διάσταση του έργου του, διότι έχει ενσωματωθεί
στον ιταλικό του μανιερισμό και τις εξαϋλωμένες μορφές του».

«H ταφή του Χριστού» (1568-70), αγοράστηκε το 2000 από την Εθνική Πινακοθήκη έναντι 240 εκατ. δρχ.

Παραμένει άγνωστο, ωστόσο, αν τα τρία έργα του Ελ Γκρέκο θα ταξιδέψουν
στις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Βρετανία, καθώς το Κεντρικό Αρχαιολογικό
Συμβούλιο ανέστειλε για μία εβδομάδα την έκδοση γνωμοδότησης, βάσει της οποίας
θα εγκρινόταν ο δανεισμός των έργων.

Τα βήματα της εικαστικής δημιουργίας του καλλιτέχνη θα έχουν την ευκαιρία να
ακολουθήσουν πρώτοι οι επισκέπτες του Μητροπολιτικού Μουσείου, καθώς στις 7
Οκτωβρίου θα ανοίξει τις πύλες της η έκθεση «El Greco» (έως τις 11 Ιανουαρίου
2004). Σε ειδικό εκθεσιακό χώρο του δευτέρου ορόφου θα φιλοξενηθούν περίπου 70
χαρακτηριστικά έργα του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου, από την εποχή που
φιλοτεχνούσε βυζαντινές εικόνες στην Κρήτη, ενδεικτικά της στάσης του στη Ρώμη
και από τη χρυσή εποχή του στην Ισπανία. Φορητές εικόνες, μεγάλης κλίμακας
ζωγραφικές δημιουργίες, δείγματα της δουλειάς του ως γλύπτη, σπάνια έργα με
μυθολογικά θέματα και ορισμένα πορτρέτα, που διακρίνονται για την βαθιά
ψυχολογική τους δύναμη.

«Ό,τι κυκλοφορεί στην αγορά δεν είναι… φιλέτο»

Τα γνωστά έργα του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου που βρίσκονται στην Ελλάδα είναι
«H προσκύνηση των μάγων», του Μουσείου Μπενάκη, που φέρει υπογραφή «χειρ
Δομηνίκου», επίσης από τα πρώιμα έργα, και «Ο Άγιος Πέτρος», «H ταφή του
Χριστού», η περίφημη «Συναυλία των Αγγέλων» (πρόκειται για το άνω τμήμα
μεγάλης σύνθεσης με θέμα τον Ευαγγελισμό, το μεγαλύτερο τμήμα της οποίας
βρίσκεται στη Μαδρίτη), όπως και ο επιζωγραφισμένος «Εσταυρωμένος με την
Παναγιά» και ο «Χριστός αίρων το σταυρό», όλα από την Εθνική Πινακοθήκη, αλλά
και το «Πάθος του Χριστού» της συλλογής Βελιμέζη, που αποδίδεται στον ζωγράφο.

Λιγοστά για τον καλλιτέχνη που αποθεώθηκε τον 20ό αιώνα και φαίνεται να
τυγχάνει ιδιαίτερης εκτίμησης και στον 21ο; Ίσως, αλλά «τα έργα του
Θεοτοκόπουλου δεν έχουμε τις οικονομικές δυνατότητες να τα αποκτήσουμε, αλλά
δεν είναι και διαθέσιμα», εξηγεί ο Χάρης Καμπουρίδης. «Τόσο οι συλλέκτες όσο
και τα μουσεία δεν πουλάνε τα έργα του. Ό,τι κυκλοφορεί στην αγορά είναι
κατώτερης ποιότητας ή αμφισβητούμενο και σίγουρα δεν ανήκει στο “φιλέτο” του
Ελ Γκρέκο».