Yπόθεση των ισχυρών το παγκόσμιο εμπόριο

Από τις 10 έως τις 14 Σεπτεμβρίου οι υπουργοί Εμπορίου από όλο τον κόσμο θα
συναντηθούν για να συνεχίσουν τις συνομιλίες περί του υποτιθέμενου γύρου
ανάπτυξης στο εμπόριο. Στην προηγούμενη συνάντησή τους στην Ντόχα, τον
Νοέμβριο του 2001, οι υπουργοί διόρθωσαν κάποιες ανισότητες του προηγούμενου
γύρου συνομιλιών, που είχε γίνει στην Ουρουγουάη. Εκείνος ο γύρος συνομιλιών
υποτίθεται ότι θα αποκαθιστούσε τέτοιου είδους ανισότητες.

Θα μπορούσε κανείς να σκεφτεί ότι οι αναπτυσσόμενες χώρες θα προσδοκούσαν τη
συνάντηση σαν μια ευκαιρία να επιτευχθεί η δημιουργία ενός πιο δίκαιου
παγκόσμιου συστήματος εμπορίου. Αντίθετα, όμως, πολλοί πιστεύουν ότι εκείνο
που έχει συμβεί στο παρελθόν, θα ξανασυμβεί και τώρα: Μυστικές
διαπραγματεύσεις, πιέσεις και βάναυση επίδειξη οικονομικής δύναμης από τις ΗΠΑ
και την Ευρώπη, με στόχο να εξασφαλιστεί ότι θα προστατευθούν τα συμφέροντα
των πλουσίων.

H δημοκρατία των ισχυρών

O John Stiglitz είναι Κάτοχος του βραβείου Νόμπελ Οικονομίας 2001, καθηγητής Οικονομικών στο αμερικανικό Πανεπιστήμιο Κολούμπια, πρώην επικεφαλής οικονομικών συμβούλων του προέδρου Κλίντον, πρώην αντιπρόεδρος της Παγκόσμιας Τράπεζας και συγγραφέας του βιβλίου «Globalization and its Discontents».

Παρά το γεγονός ότι έχει υπάρξει πρόοδος στο να γίνουν οι διαπραγματεύσεις πιο
ανοικτές και διαφανείς, οι προσπάθειες για να επιτευχθεί κάτι περισσότερο από
αυτό έχουν βρει αντίσταση και υπάρχει λόγος που έχει συμβεί αυτό: οι όχι και
τόσο ισορροπημένες διαδικασίες που ακολουθούνται, συμβάλλουν στο να μην
υπάρχει ισορροπημένο αποτέλεσμα. H ειρωνεία είναι ότι ο Παγκόσμιος Οργανισμός
Εμπορίου, στον οποίο κάθε χώρα έχει μια ψήφο, μπορεί να φαίνεται πιο
δημοκρατικός από το ΔΝΤ – για παράδειγμα – όπου μια μόνο χώρα, οι ΗΠΑ, έχει το
δικαίωμα του βέτο. Κι όμως, η πολιτική που ακολουθείται και βασίζεται στην
εξουσία της οικονομικής δύναμης, έχει εξασφαλίσει ότι τα συμφέροντα των
ανεπτυγμένων χωρών θα επικρατούν.

Μία μικρή λίστα

Αυτή είναι μια μικρή λίστα για να δούμε, αν οι συνομιλίες στο Κανκούν θα
αποτελέσουν μια κίνηση προς την κατεύθυνση ενός πραγματικού γύρου ανάπτυξης:

* Γεωργία. Οι περισσότεροι άνθρωποι στον αναπτυσσόμενο κόσμο ζουν σε
αγροτικές κοινωνίες, γι’ αυτό το ελεύθερο και δίκαιο εμπόριο έχει σημασία στη
γεωργία. Το θέμα, μεταξύ άλλων, είναι να μειώνονται οι επιχορηγήσεις που
ενθαρρύνουν την παραγωγή σε πλούσιες χώρες βλάπτοντας ταυτόχρονα τους γεωργούς
στις φτωχές χώρες. Οι αριθμοί μιλούν μόνοι τους: Οι επιχορηγήσεις σε
ανεπτυγμένες χώρες ξεπερνούν το συνολικό εισόδημα των χωρών της Αφρικής γύρω
από τη Σαχάρα. Οι αμερικανικές επιχορηγήσεις αξίας 4 δισεκατομμυρίων δολαρίων
στην κλωστοϋφαντουργία, οι οποίες δίνονται σε 25.000 ευκατάστατους αγρότες,
φέρνουν δυστυχία σε 10 εκατομμύρια Αφρικανούς αγρότες.

* Φάρμακα και πνευματικά δικαιώματα. Οι ρυθμίσεις που αφορούν
πνευματικά δικαιώματα και σχετίζονται με την ανάπτυξη φαρμάκων, οι οποίες
υιοθετήθηκαν στον προηγούμενο γύρο των συνομιλιών για το εμπόριο, στέρησαν από
εκατομμύρια ανθρώπους στον αναπτυσσόμενο κόσμο πρόσβαση σε φάρμακα που θα
έσωζαν ζωές. Οι ρυθμίσεις αυτές, που προωθήθηκαν από φαρμακευτικές εταιρείες,
τελικά λειτούργησαν εις βάρος της επιστημονικής προόδου. Οι αναπτυσσόμενες
χώρες ανησυχούν ακόμη και για τη βιο-πειρατεία, μετά το γεγονός ότι δυτικές
εταιρείες παίρνουν πατέντες για παραδοσιακά τους φάρμακα και τρόφιμα.

* Κλωστοϋφαντουργία. Οι συνομιλίες στην Ουρουγουάη κατέληξαν στην
απόφαση να καταργηθούν τα όρια για την παραγωγή μέχρι το 2004, δίνοντας στις
αναπτυσσόμενες χώρες περισσότερες ευκαιρίες στο εμπόριο. Όμως, πολλές από τις
χώρες αυτές ανησυχούν ότι οι περιορισμοί, τελικά, θα παραμείνουν, είτε μέσω
υποτιθέμενων «δικλίδων ασφαλείας», όπως είναι η δικαιολογία να μη χαθούν
δουλειές, είτε μέσω υψηλών δασμών στην εισαγωγή των προϊόντων αυτών από τις
ανεπτυγμένες χώρες.

* Μία πιο ισορροπημένη ατζέντα απελευθέρωσης. Καθώς ο τομέας των
υπηρεσιών συνεχώς αναπτύσσεται στις ανεπτυγμένες χώρες, η προσοχή έχει στραφεί
στην απελευθέρωση του εμπορίου στις υπηρεσίες αυτές. Μια πιο ισορροπημένη
ατζέντα θα βοηθούσε στις προσπάθειες για τον καλύτερο καταμερισμό του
εργατικού δυναμικού και ιδιαίτερα των ανειδίκευτων εργατών.

* Ανταγωνισμός. Όλοι θέλουν «δίκαιο ανταγωνισμό». Όμως, οι
αναπτυσσόμενες χώρες ανησυχούν μήπως οι προσπάθειες να υπάρχει πιο ελεύθερος
ανταγωνισμός δυσκολέψουν την κατάσταση για εκείνες. Ανησυχούν ότι, τελικά, θα
υποστηριχθούν οι μεγάλες βιομηχανίες.

Μεγαλύτερες ανισότητες

Υπάρχει πραγματικός κίνδυνος, όχι μόνο να μην εξομαλυνθούν οι ανισότητες που
δημιουργήθηκαν από προηγούμενες συναντήσεις, αλλά και να δημιουργηθούν ακόμη
μεγαλύτερες. Ένα παράδειγμα είναι οι πιέσεις να φιλελευθεροποιηθούν οι
κεφαλαιαγορές και να γίνουν πιο προσβάσιμες σε κερδοσκοπικά κεφάλαια. Και ενώ
το ΔΝΤ αναγνωρίζει τώρα ότι τέτοιου είδους φιλελευθεροποίηση μπορεί να
προκαλέσει ανισότητες χωρίς ανάπτυξη, ο ΠΟΕ πιέζει προς την κατεύθυνση της
υιοθέτησης τέτοιων μεταρρυθμίσεων. Ενδεχόμενη αποτυχία στο Κανκούν θα
επιβεβαίωνε τους φόβους εκείνων που δεν ήθελαν έναν νέο γύρο εμπορικών
συνομιλιών. Και δεν χρειάζεται να πούμε, ότι μια τέτοια αποτυχία θα δώσει
επιπλέον κίνητρα σε όσους αντιτίθενται στην παγκοσμιοποίηση, σε ολόκληρο τον
κόσμο.

©Project Syndicate, Αύγουστος 2003

Επιμέλεια διεθνών οικονομικών θεμάτων: Γ. Κανελλόπουλος