Aπό το Iόνιο ξεκινούν οι νέες έρευνες για πετρέλαιο

Σε έναν νέο γύρο παραχωρήσεων αδειών για έρευνα και εξόρυξη κοιτασμάτων
πετρελαίου, με προτεραιότητα στο Ιόνιο Πέλαγος, στο οποίο παλαιότερες
γεωτρήσεις είχαν δείξει ότι υπάρχουν ευνοϊκές συνθήκες για ανακάλυψη
κοιτασμάτων, ετοιμάζεται να προχωρήσει το Ελληνικό Δημόσιο, μέσω των Ελληνικών
Πετρελαίων. Το εγχείρημα αυτό, εφόσον στεφθεί από επιτυχία, αναμένεται ότι θα
συμβάλει και στην κάλυψη μέρους των αναγκών της χώρας σε πετρέλαιο, που
σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία φτάνουν τα 463.000 βαρέλια ημερησίως. Στο
παρελθόν είχαν γίνει και άλλες προσπάθειες ανεύρεσης κοιτασμάτων σε διάφορες
περιοχές της χώρας, όμως απέβησαν άκαρπες, με εξαίρεση το κοίτασμα του Πρίνου,
στη Θάσο, το οποίο δίνει 5.000 βαρέλια ημερησίως – μόλις το 1% των ετησίων
αναγκών μας – και, ούτως ή άλλως, τελειώνει.

Τώρα, το Δημόσιο ετοιμάζεται να προχωρήσει σε ένα δεύτερο εγχείρημα, το οποίο,
πάντως, παρουσιάζει αρκετές δυσκολίες, αφού οι ξένες εταιρείες έρευνας και
εκμετάλλευσης πετρελαίου έχουν πλέον τη δυνατότητα να επενδύσουν σε χώρες με
πλούσια κοιτάσματα, οι οποίες άνοιξαν τις πόρτες τους για έρευνα κατά την
τελευταία δεκαετία (π.χ. Ρωσία, πρώην Σοβιετικές Δημοκρατίες, Κίνα, Βιετνάμ,
Λιβύη κ.ά). Πρόκειται για κολοσσούς όπως οι Shell, Exxon Mobil, ΒΡ και
Repsoil. Με αυτές αλλά και με εταιρείες μεσαίου μεγέθους γίνονται ή εξετάζεται
να γίνουν επαφές, αλλά μέχρι στιγμής δεν είναι γνωστό αν θα ανταποκριθούν σε
τυχόν κάλεσμα του Ελληνικού Δημοσίου.

Γιατί στο Ιόνιο

Το νέο εγχείρημα στηρίζεται στο γεγονός ότι παλαιότερα στο Ιόνιο είχε
ανακαλυφθεί πετρέλαιο. Τέτοιο παράδειγμα είχαμε στη θαλάσσια περιοχή του
Κατακόλου, σε βάθος 200 μέτρων, στην οποία κατά την περίοδο 1981 – 1982 είχαν
γίνει τρεις γεωτρήσεις και είχαν δείξει ότι υπάρχει κοίτασμα που, κάτω από
ορισμένες προϋποθέσεις (π.χ. τρόπος άντλησης που θα μειώσει τα έξοδα της
θαλάσσιας εξόρυξης), θα μπορούσε να είναι εκμεταλλεύσιμο. Αυτός, άλλωστε,
είναι και ένας λόγος για τον οποίο τα Ελληνικά Πετρέλαια εκτιμούν ότι σε έναν
δεύτερο γύρο παραχωρήσεων η περιοχή του Ιονίου θα «κεντρίσει» το ενδιαφέρον
ξένων εταιρειών. Ο άλλος, εξίσου σημαντικός, λόγος είναι ότι το Ιόνιο Πέλαγος
είναι μία περιοχή με σαφώς καθορισμένα τα όρια της οικονομικής εκμετάλλευσης.
Σύμφωνα με τη διεθνή σύμβαση της θάλασσας, μία χώρα μπορεί να καθορίσει τα
όρια αυτά σε απόσταση 200 ναυτικών μιλίων από τις ακτές της. Τα όρια αυτά
έχουν καθοριστεί μόνο με την Ιταλία, καθώς στο Αιγαίο υπάρχει το πρόβλημα της
υφαλοκρηπίδας με την Τουρκία.

Υπέρ και κατά

Άνθρωποι που γνωρίζουν καλά τον τομέα της έρευνας υδρογονανθράκων, αλλά και το
ιστορικό των μέχρι τώρα ερευνών, επισημαίνουν ότι η Ελλάδα είναι μια από τις
πιο δύσκολες γεωλογικά περιοχές στον κόσμο, γεγονός που εξουδετερώνει, εν
μέρει, κάποια προτερήματα της χώρας, όπως η ύπαρξη λιμενικών υποδομών και το
σταθερό πολιτικό περιβάλλον σε σχέση με άλλες χώρες (όπως, για παράδειγμα, η
Λιβύη). Στελέχη των ΕΛΠΕ επισημαίνουν επίσης ότι η έρευνα υδρογονανθράκων
είναι μια πολύπλοκη, εξαιρετικά δαπανηρή και χρονοβόρα διαδικασία, κατά την
οποία όλα τα στοιχεία πρέπει να συμφωνούν, ώστε να υπάρχει ελπίδα για ανεύρεση
πετρελαίου.

Δεν είναι τυχαίο ότι οι εταιρείες που δραστηριοποιούνται στον χώρο της έρευνας
και εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων κάνουν γεωτρήσεις σε πολλά και διαφορετικά
σημεία του κόσμου, προκειμένου να περιορίσουν το ρίσκο. Ενδεικτικό είναι ότι,
κατά τον πρώτο διεθνή γύρο παραχωρήσεων (1997 – 2002), οι κοινοπραξίες που
πήραν τις άδειες δαπάνησαν, μόνο για έρευνα, το ποσό των 83 εκατομμυρίων ευρώ,
για να αποχωρήσουν, στο τέλος, άπρακτες.

Οι κρίσιμοι παράγοντες

Τα ίδια στελέχη επισημαίνουν, όμως, ότι η εκμεταλλευσιμότητα ενός κοιτάσματος,
ειδικά σε μια δύσκολη γεωλογικά χώρα σαν την Ελλάδα, δεν εξαρτάται μόνο από
την ποσότητα των αποθεμάτων, αλλά και από άλλους παράγοντες, όπως είναι το
βάθος του κοιτάσματος, η ποιότητα του πετρώματος, οι ευκολίες εγκατάστασης
γεωτρύπανου, οι δυνατότητες μεταφοράς και, φυσικά, η διεθνής τιμή του
πετρελαίου. Για παράδειγμα, έχουν καταγραφεί περιπτώσεις που ένα κοίτασμα
μόλις 10 εκατομμυρίων βαρελιών ήταν εκμεταλλεύσιμο, ενώ ένα άλλο 50
εκατομμυρίων βαρελιών, αλλά σε δύσκολες γεωλογικά συνθήκες, δεν ήταν. Οι
διαδικασίες για να γίνουν γεωτρήσεις στον ελληνικό χώρο περιλαμβάνουν άδεια
παραχωρήσεων, γεωλογικές και γεωφυσικές έρευνες, επιλογή της θέσης γεώτρησης,
σχεδιασμό και κατασκευή του εργοταξίου, γεώτρηση, εκτίμηση και περιβαλλοντικές
εργασίες.

Από το 1903

H ιστορία των ερευνών για πετρέλαιο στον ελλαδικό χώρο ξεκινά, στις αρχές του
περασμένου αιώνα, πάλι από το Ιόνιο. Το 1903 η εταιρεία London Oil Development
παίρνει άδεια για χερσαίες έρευνες στη Ζάκυνθο και ύστερα από δύο ανεπιτυχείς
γεωτρήσεις παραιτείται του δικαιώματος. Ακολουθεί μια χρονική περίοδος χωρίς
εκδήλωση ενδιαφέροντος για έρευνες στην Ελλάδα, μέχρι το 1938, οπότε ο
Ελληνοαμερικανός Chellis αρχίζει έρευνες στη ΒΔ Πελοπόννησο. Την ίδια περίοδο
στην περιοχή Ταύρης Φερών της Δυτ. Θράκης εκτελούνται τρεις γεωτρήσεις από την
εταιρεία Delman. Από τις ενδείξεις προκύπτει ότι υπάρχει κοίτασμα, αλλά οι
έρευνες διακόπτονται λόγω του επερχόμενου πολέμου.

Μετά τον πόλεμο η ερευνητική δραστηριότητα ξαναρχίζει, για να ενταθεί το 1960,
οπότε το υπουργείο Βιομηχανίας μαζί με το τότε Ινστιτούτο Γεωλογίας και
Ερευνών Υπεδάφους (ΙΓΕΥ) και με σύμβουλο το Γαλλικό Ινστιτούτο Πετρελαίων
(IFP) ξεκινούν συστηματικές έρευνες σε ολόκληρη τη χερσαία Ελλάδα και
ειδικότερα στην Ήπειρο, τα Ιόνια, την Κεντρική Μακεδονία και την Ευρυτανία.
Παράλληλα, μεγάλες εταιρείες όπως οι ΒΡ, ESSO, RAP-ILIOS και SAFOR παίρνουν
άδειες για γεωτρήσεις σε άλλες περιοχές, όπως η Πελοπόννησος, τα Δωδεκάνησα, η
Θράκη και η Αιτωλοακαρνανία.

72 γεωτρήσεις

Όσον αφορά τα ΕΛΠΕ – από την ίδρυσή τους ως ΔΕΠ-EKY το 1975 έως και σήμερα –
έχουν εκτελέσει συνολικά 72 γεωτρήσεις στον ελλαδικό χώρο. Επίσης, έχουν γίνει
συνολικά σε 40.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα σεισμικές έρευνες, εκ των οποίων στα
8.840 από συνεργεία των ΕΛΠΕ και στα 22.000 από ξένες εταιρείες.

Και ο Δυτικός Πατραϊκός στις υποψήφιες περιοχές

Το γεγονός ότι μέχρι σήμερα δεν έχουν γίνει γεωτρήσεις στον Δυτικό Πατραϊκό
Κόλπο κατατάσσει την περιοχή ανάμεσα στις πρώτες υποψήφιες να συμπεριληφθούν
στον δεύτερο διεθνή γύρο παραχωρήσεων, που θα προκηρύξει το Ελληνικό Δημόσιο.
Οι έρευνες είχαν αρχίσει στην περιοχή αυτή το 1997, αλλά οι γεωτρήσεις δεν
προχώρησαν, λόγω αποχώρησης της κοινοπραξίας που είχε αναλάβει το εγχείρημα.

Το 1996 η ελληνική κυβέρνηση παραχώρησε διάφορες περιοχές της Δυτικής Ελλάδας
για έρευνα υδρογονανθράκων, κατά τη διάρκεια του πρώτου διεθνούς γύρου
παραχωρήσεων αδειών, με τη μέθοδο των συμβάσεων μίσθωσης διάρκειας 6 ετών. Από
τις έξι περιοχές που περιελήφθησαν στην προκήρυξη, δόθηκε τελικά άδεια για
έρευνες σε τέσσερις. Επρόκειτο για τρεις χερσαίες περιοχές – στα Ιωάννινα, τη
Βορειοδυτική Πελοπόννησο και την Αιτωλοακαρνανία – και μία θαλάσσια στον
Δυτικό Πατραϊκό Κόλπο. Οι άλλες δύο περιοχές που δεν πήραν άδειες ήταν οι
Παξοί, Πάργα και Κατάκολο. Ειδικότερα, έρευνες έγιναν στις εξής περιοχές:

1. Ιωάννινα: H άδεια κατακυρώθηκε στην κοινοπραξία Enterprise Oil (M.
Βρετανία) – Union Texas (ΗΠΑ), MOL (Ουγγαρία) και ΕΛΠΕ, με διαχειριστή την
Enterprise Oil. Η άδεια προέβλεπε έρευνες σε μια περιοχή 4.092 τετραγωνικών
χιλιομέτρων, που ξεκίνησαν τον Ιούλιο του 1997 και ολοκληρώθηκαν τον Ιούνιο
του 2002, χωρίς αποτέλεσμα. Υποχρέωση της κοινοπραξίας ήταν να επενδύσει κατ’
ελάχιστον 20 εκατομμύρια δολάρια (σε γεωλογικές και σεισμικές έρευνες και σε
γεωτρήσεις), αλλά η επένδυση έφτασε τελικά στα 38 εκατ. ευρώ. Συνολικά
εκτελέστηκαν 400 χιλιόμετρα σεισμικών ερευνών και μια γεώτρηση σε βάθος 4.000
μέτρων. Οι αρχικές εκτιμήσεις για εκμεταλλεύσιμα κοιτάσματα δεν επαληθεύτηκαν.

2. Βορειοδυτική Πελοπόννησος: H ίδια κοινοπραξία εκτέλεσε έρευνες σε
μια έκταση 2.027 τετραγωνικών χιλιομέτρων, από τον Ιούλιο του 1997 μέχρι τον
Ιούλιο του 2002. H τελική δαπάνη υπερέβη τη συμβατική υποχρέωση των 17 εκατ.
δολαρίων. Έγιναν σεισμικές έρευνες σε 356 χιλιόμετρα και δύο γεωτρήσεις, 1.700
και 2.375 μέτρων αντίστοιχα, χωρίς επιτυχία.

3 . Αιτωλοακαρνανία: Οι έρευνες έγιναν σε έκταση 3.870 τετραγωνικών
χιλιομέτρων, από την κοινοπραξία Triton

(ΗΠΑ) και ΕΛΠΕ, από τον Σεπτέμβριο του ’97 έως τον Σεπτέμβριο του 2000.
Διαχειριστής ήταν η Triton. Εκτελέστηκαν δύο γεωτρήσεις, από 1.500 μέτρα βάθος
η καθεμιάα, και 216 χιλιόμετρα σεισμικών ερευνών, ενώ επενδύθηκαν 17,5 εκατ.
δολάρια, έναντι συμβατικής υποχρέωσης για 13,5 εκατ. δολάρια. Τα αποτελέσματα
ήταν ανάλογα με αυτά των προηγούμενων περιπτώσεων.

4. Δυτικός Πατραϊκός Κόλπος: H ίδια κοινοπραξία άρχισε τις έρευνες τον
Σεπτέμβριο του ’97 σε μια έκταση 2.100 τετραγωνικών χιλιομέτρων. Όμως, η
Triton αποχώρησε τον Σεπτέμβριο του 2000, χωρίς να προχωρήσει σε γεώτρηση, ενώ
μέχρι εκείνη τη στιγμή είχε επενδύσει 6,7 εκατ. δολάρια, έναντι συμβατικής
υποχρέωσης 13, 5 εκατ. δολαρίων. Γι’ αυτόν τον λόγο κατέβαλε τη διαφορά στα
ΕΛΠΕ, ως αποζημίωση. Οι λόγοι της αποχώρησης αποδίδονται στην αλλαγή
στρατηγικής της εταιρείας Amerada Hess, που εξαγόρασε την περίοδο εκείνη την
Triton, σε συνδυασμό με κάποια κοιτάσματα πετρελαίου που είχαν ανακαλυφθεί από
την ίδια την εταιρεία την περίοδο εκείνη στη Δυτική Αφρική.

Στερεύουν τα κοιτάσματα του Πρίνου

Οι έρευνες για πετρέλαιο στον ελληνικό θαλάσσιο χώρο άρχισαν το 1969, με
άδειες που δόθηκαν σε ξένες εταιρείες όπως οι Texaco, Chevron, C & Κ
Petroleum, ADA Oil, ΑΝ-CAR Oil και η αμερικανική Oceanic.

Το 1970 παραχωρείται στην Oceanic το δικαίωμα να κάνει έρευνες σε έκταση 8.500
τετραγωνικών χιλιομέτρων, που καλύπτει όλο το Θρακικό Πέλαγος μέχρι τα σύνορα
με την Τουρκία.

Έπειτα από τις προκαταρκτικές μελέτες, η περιοχή εκμετάλλευσης περιορίστηκε
στα 1.700 τετραγωνικά χιλιόμετρα και οι έρευνες οδήγησαν, στα τέλη του 1973,
στην ανακάλυψη των πρώτων εκμεταλλεύσιμων κοιτασμάτων στη θαλάσσια περιοχή
δυτικά της Θάσου. Πρόκειται για τα γνωστά κοιτάσματα του Πρίνου και της Νότιας
Καβάλας. Από τότε οι έρευνες εστιάσθηκαν στην «περιοχή περιορισμένης
εκμετάλλευσης Πρίνου και Νότιας Καβάλας» όπως ονομάστηκε, με συνολική έκταση
141 τετραγωνικών χιλιομέτρων. Όλη σχεδόν η υπόλοιπη περιοχή, έκτασης 1.559
τετραγωνικών χιλιομέτρων, βρίσκεται εντός του ορίου των έξι ναυτικών μιλίων
από την Τουρκία, γι’ αυτό και οι έρευνες έχουν «παγώσει» από το 1973.

18 γεωτρήσεις

Το 1975, μετά την επιτυχή ανακάλυψη των κοιτασμάτων του Πρίνου, ιδρύεται η
Δημόσια Επιχείρηση Πετρελαίου, με σκοπό την ανάπτυξη της βιομηχανίας
πετρελαίου στην Ελλάδα. Για την εκμετάλλευση των κοιτασμάτων, η Oceanic
συστήνει από κοινού με τις εταιρείες White Shield, Wintershall και Hellenic
Oil την κοινοπραξία Northern Agean Petroleum Company (NAPC), η οποία από τότε
μέχρι σήμερα έχει κάνει συνολικά 18 γεωτρήσεις. H σύνθεση της κοινοπραξίας
αλλάζει το 1988 και τη θέση της Oceanic παίρνει η καναδική Denison.

Το 1999 η NAPC αποχωρεί από την περιοχή, η οποία παραχωρείται εν συνεχεία από
το υπουργείο Ανάπτυξης στην κοινοπραξία Kavala Oil (την αποτελούν κατά 67% η
Ευρωτεχνική και κατά 33% ο συνεταιρισμός των εργαζομένων), η οποία την
εκμεταλλεύεται μέχρι και σήμερα.

Το 13% της κατανάλωσης

Συνολικά ο Πρίνος, από το 1981 μέχρι σήμερα, έχει δώσει 110 εκατομμύρια
βαρέλια πετρέλαιο, ενώ κατά την τριετία 1983-1985 έφθασε να δίνει 26.000
βαρέλια ημερησίως και να καλύπτει το 13% της κατανάλωσης της χώρας, η οποία
τότε ήταν μόλις 200.000 βαρέλια την ημέρα. Όλη αυτή την περίοδο η άντληση από
το κοίτασμα του Πρίνου ήταν της τάξεως των 9,5 εκατ. βαρελιών τον χρόνο.

Σήμερα το κοίτασμα του Πρίνου δίνει μόλις 5.000 βαρέλια ημερησίως, τα οποία
και απορροφούν τα ΕΛΠΕ. Πρόκειται για χαμηλής ποιότητας πετρέλαιο, λόγω της
υψηλής περιεκτικότητάς του σε θείο, γι’ αυτό και η τιμή του είναι περίπου τρία
δολάρια φθηνότερη από εκείνη του Brent.

Πάντως, όλες οι ενδείξεις συνηγορούν στην εκτίμηση ότι οι ποσότητες
τελειώνουν. Άλλωστε, βάσει των γεωλογικών ερευνών που είχαν γίνει, οι αρχικές
εκτιμήσεις ήταν για 60 εκατ. βαρέλια και μέχρι σήμερα έχουν ήδη αντληθεί 110
εκατ. βαρέλια.

Τα Ελληνικά Πετρέλαια θα δώσουν τις άδειες

T ο δικαίωμα αναζήτησης, έρευνας και εκμετάλλευσης των υδρογονανθράκων που
υπάρχουν στις χερσαίες και υποθαλάσσιες περιοχές της χώρας ανήκει αποκλειστικά
στο Ελληνικό Δημόσιο. Όμως, όπως ορίζει ο Νόμος 2289/95 βάσει του οποίου έγινε
και ο πρώτος διεθνής γύρος προκηρύξεων το Δημόσιο μπορεί να παραχωρήσει την
άσκηση των δικαιωμάτων αυτών απευθείας στη ΔΕΠ – EKY (τα σημερινά Ελληνικά
Πετρέλαια).

Επί της ουσίας λοιπόν, από την ψήφιση του νόμου μέχρι και σήμερα, την ευθύνη
για τη διενέργεια των διαγωνισμών και την αξιολόγηση των αιτήσεων άδειας
αναζήτησης την έχουν, για λογαριασμό του Δημοσίου, τα ΕΛΠΕ. Επειδή όμως όταν
συντάχθηκε ο νόμος τα ΕΛΠΕ δεν υπήρχαν με τη σημερινή τους μορφή και δεν ήταν
εισηγμένα στο Χρηματιστήριο, το υπουργείο Ανάπτυξης εξετάζει την ανάθεση της
ευθύνης για τη διενέργεια των διαγωνισμών και την αδειοδότηση σε κάποιον άλλον
φορέα, είτε ανεξάρτητη Αρχή είτε Διεύθυνση του υπουργείου.

Ξεχωριστές συμβάσεις

H διάρκεια της σύμβασης, τα δικαιώματα εκμετάλλευσης (royalties) που θα
καταβάλλει ο μισθωτής της περιοχής στο Ελληνικό Δημόσιο, οι όροι εκμετάλλευσης
του κοιτάσματος και ο τρόπος διάθεσής του, ορίζονται όλα ρητώς στις συμβάσεις
που υπογράφονται για κάθε περιοχή ξεχωριστά.

Όσον αφορά τον τρόπο διάθεσης του πετρελαίου, σε περίπτωση που οι έρευνες
στεφθούν με επιτυχία η κοινοπραξία έχει το δικαίωμα να το διαθέσει ελεύθερα
στην ελληνική ή την ξένη αγορά, χωρίς να δεσμεύεται να το πωλήσει στο Ελληνικό
Δημόσιο.

Θα πρέπει να σημειωθεί ότι στα Ελληνικά Πετρέλαια, με βάση παλαιότερα
προεδρικά διατάγματα, έχουν παραχωρηθεί αρκετές περιοχές της Ελλάδας προς
έρευνα. Ωστόσο, ακόμη και αυτές τις περιοχές για να τις συνεκμεταλλευτούν τα
ΕΛΠΕ από κοινού με ξένες εταιρείες θα πρέπει να προκηρύξουν διεθνή διαγωνισμό,
βάσει του Νόμου 2289/95.