TPITH AΠOΨH Mεταρρύθμιση και καθημερινότητα

H καθημερινότητα, όπως σημειολογικά επεκράτησε, δεν είναι άλλο από τα
λειτουργικά στοιχεία και τις εκφάνσεις ενός μεταρρυθμιστικού έργου, όπως αυτά
αξιολογούνται με κριτήριο την εξυπηρέτηση και την ικανοποίηση του πολίτη ως
τελικού αποδέκτη. Αναζητώντας τη «διαλεκτική σχέση» ανάμεσα στις
μεταρρυθμίσεις και την καθημερινότητα, το κρίσιμο ζήτημα για μας που είναι
πάντα επίκαιρο και πολιτικά επώδυνο παραμένει να εξετάσουμε τη μοίρα των
μεταρρυθμίσεων στη χώρα μας. Πρόκειται για το εναγώνιο ερώτημα: γιατί αυτές
αποτυγχάνουν (βλέπε N. Μουζέλη, «Το Βήμα της Κυριακής» 29/6/2003, Γ. Βούλγαρη,
«TA NEA» 19-20/7/2003).

Όσον αφορά το Σύστημα της Υγείας, αυτό έχει δεχθεί έναν μεταρρυθμιστικό
καταιγισμό πάνω από μία εικοσαετία, όπου η προσπάθεια απέβλεπε να συγκροτηθεί
σε ορθολογική βάση η λειτουργία ενός «καλώς οριζόμενου» συστήματος υγείας,
όπως θέλαμε να είναι το ΕΣΥ. Στην όλη πορεία, οι μεταρρυθμίσεις αυτές έμειναν
ένα ατελέσφορο εγχείρημα και αναζητούμε και πάλι τώρα το ερμηνευτικό σχήμα που
θα μας προσδιορίσει «τι πήγε σωστά και τι πήγε λάθος» στην εφαρμογή τους ή
ακόμη και εκεί που επιχειρήθηκαν αλλαγές, γιατί η έκφρασή τους και η πρόσληψή
τους από τον πολίτη στην καθημερινότητά του προχώρησαν με αργό ρυθμό (εργασίες
Μονάδας Σχεδιασμού και Πολιτικής Υγείας, Πανεπιστημίου Πατρών).

Παράδειγμα αποτελούν οι μεταρρυθμιστικές παρεμβάσεις και το έργο των
τελευταίων χρόνων όπου η γενική αίσθηση είναι, όπως τουλάχιστον αυτή
παρουσιάζεται από τα μέσα ενημέρωσης, ότι ελάχιστα έχουν αλλάξει στις
υπηρεσίες υγείας. H αλήθεια, βέβαια, βρίσκεται μάλλον στη μέση. Ο
νοσοκομειακός χάρτης αλλάζει με δημιουργία νέων νοσοκομείων και σημαντικές
βελτιώσεις στην υλικοτεχνική υποδομή πολλών άλλων. Θα ήταν άδικο, επίσης, να
μηδενίζεται μια τεράστια προσπάθεια που γίνεται είτε στα ΠΕΣΥΠ (Περιφερειακά
Συμβούλια Υγείας και Πρόνοιας) ή και στα ίδια τα νοσοκομεία για να τεθεί μια
τάξη στην οργάνωση και να λειτουργήσει μια νέα αντίληψη διοίκησης.

Παρ’ όλα αυτά, παρουσιάζεται πάλι και μάλιστα ως πολιτικό πρόταγμα η
«καθημερινότητα», καθώς οι δείκτες απόδοσης στην πρόσβαση και την ποιότητα των
παρεχομένων υπηρεσιών δεν είναι ορατοί ή δεν έχουν προβληθεί και το
σπουδαιότερο δεν έχουν αγγίξει σε σημαντικό βαθμό τον πολίτη και ανταποκριθεί
στις προσδοκίες του.

Προβάλλεται, επιτακτικά, η ανάγκη να αλλάξουν οι όροι της συζήτησης για την
πολιτική υγείας της χώρας. Ένα πρώτο δείγμα θα ήταν η (χρονική) δέσμευση του
υπουργείου Υγείας και των περιφερειακών διοικήσεων για την υλοποίηση κάποιων,
τριών ή τεσσάρων έστω, προτεραιοτήτων που να αφορούν την αλληλεπίδραση των
υπηρεσιών υγείας με τον πολίτη. Ως τέτοιες θα μπορούσαν να είναι η λειτουργία
των τμημάτων επειγόντων περιστατικών, η αναμόρφωση του τρόπου λειτουργίας των
εξωτερικών ιατρείων, η βελτίωση των υποδομών και κυρίως της διακίνησης των
ασθενών σε συγκεκριμένες υπηρεσίες και ειδικότητες του συστήματος κτλ. H
εξαγγελία των δεσμεύσεων θα πρέπει να συνοδεύεται με τον προσδιορισμό σαφών,
μετρήσιμων δεικτών που θα καθιστούν εφικτή την αξιολόγηση της υλοποίησής τους.
Σε μια τέτοια «σύμβαση του υπουργείου με τους ασθενείς», οι τελευταίοι είναι
σίγουρο ότι θα συνέβαλλαν στην επιτυχία της. H πρόταση της «σύμβασης με τους
ασθενείς» που διατυπώνουμε είναι προγραμματικά εφικτή. Συγκεκριμενοποιεί τις
όψεις και τις περιοχές της «καθημερινότητας» που άμεσα προσλαμβάνει και
αξιολογεί ο ασθενής ως βελτιώσεις του συστήματος υγείας, πρώτο στοιχείο της
«σύμβασης». Το δεύτερο είναι οι «μέθοδοι εργασίας». H πρότασή μας σ’ αυτό
επικεντρώνεται, και μάλιστα με ιδιαίτερη έμφαση, στις «ομάδες κρούσης» (task
forces) που προτείνεται να δημιουργηθούν σε επίπεδο νοσοκομείων και ίσως σε
ορισμένες περιπτώσεις στα αντίστοιχα ΠΕΣΥΠ. Οι ομάδες αυτές θα έχουν
αποκλειστική αποστολή την τεχνική εξειδίκευση, υλοποίηση και παρακολούθηση των
συγκεκριμένων (δύο, τριών) επιλεγμένων έργων, με όλη τη δυνατότητα ταχείας
ρύθμισης των γραφειοκρατικών και διοικητικών εμποδίων και σε αντιστοιχία με τη
φιλοσοφία της «σύμβασης». Έχουμε επικεντρωθεί αρκετά στις ομάδες επιθεώρησης
και ελέγχου με σκοπό να λύσουν τα προβλήματα της διαφθοράς στη Δημόσια
Διοίκηση, ομάδες με ελεγκτικό και κατασταλτικό χαρακτήρα. Ωστόσο, παράλληλα,
χρειάζονται και ομάδες δράσης που θα διαχειρισθούν αποκλειστικά την υλοποίηση
ενός έργου ταχύρρυθμα, υπεύθυνα και με τις αρμόζουσες δεξιότητες, ομάδες από
πρόσωπα όχι ξένα, αλλά από τα ίδια τα στελέχη της αντίστοιχης Δημόσιας
Υπηρεσίας και των νοσοκομείων.

Οι τρεις πυλώνες-κριτήρια που αξιολογούν σήμερα ένα σύστημα υγείας είναι η
πρόσβαση, η ποιότητα των υπηρεσιών και η ικανοποίηση του ασθενούς, δηλαδή «η
ανταποκρισιμότητα» του συστήματος απέναντι στον πολίτη. H ανταποκρισιμότητα
κυριαρχεί σήμερα και οδηγεί τους σχεδιασμούς και τα προγράμματα υγείας σε όλες
τις χώρες. Δεν μας μένει χρόνος να ολιγωρήσουμε.

Ο Άρης Σισσούρας είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πατρών.