AΛAN TIΟYPINΓK Aπό τη γραφομηχανή στον… ηλεκτρικό εγκέφαλο
Ενημερώσου πρώτα από ΤΑ ΝΕΑ
9 λεπτά  |
 |
Μικρός ο Άλαν είχε ονειρευθεί να γίνει εφευρέτης γραφομηχανών. Ωστόσο η
γραφομηχανή διαθέτει και ένα επιπλέον χαρακτηριστικό που είναι θεμελιώδες για
τη λειτουργία της. Το σημείο της δακτυλογράφησης μπορεί να κινείται ως προς τη
σελίδα. H πράξη της δακτυλογράφησης είναι ανεξάρτητη από τη θέση του σημείου
αυτού πάνω στη σελίδα. Ο Άλαν ενσωμάτωσε και αυτή την ιδέα στην εικόνα του για
τη γενικότερη μηχανή. Αυτή θα έπρεπε να διαθέτει εσωτερικές «διαμορφώσεις» και
μια μεταβλητή θέση πάνω σε μια γραμμή εκτύπωσης. H δράση της μηχανής δεν θα
εξηρτάτο από τη θέση της.
Αφήνοντας κατά μέρος τα περιθώρια, τις παραγράφους κ.ο.κ., οι ιδέες
αυτές θα αρκούσαν για να περιγραφεί πλήρως η φύση μιας γραφομηχανής. Μια
ακριβής περιγραφή των επιτρεπομένων διαμορφώσεων και θέσεων θα προσδιόριζε τα
σημαντικότερα χαρακτηριστικά της λειτουργίας της – του πώς τα πλήκτρα
καθορίζουν τα δακτυλογραφούμενα σύμβολα, το πλήκτρο ολίσθησης («shift»), τη
μετάβαση από τα κεφαλαία στα πεζά, και τα πλήκτρα του διαστήματος («spacebar»)
και της οπισθοδρόμησης («backspace»), τη θέση της εκτύπωσης. Αν ένας μηχανικός
έπαιρνε τη συγκεκριμένη περιγραφή και κατασκεύαζε μια πραγματική μηχανή με
βάση αυτά τα χαρακτηριστικά, το αποτέλεσμα θα ήταν μια γραφομηχανή, ανεξάρτητα
από το χρώμα, το βάρος και τα άλλα εξωτερικά της γνωρίσματα.
Ωστόσο η γραφομηχανή ήταν πολύ περιορισμένη για να χρησιμεύσει ως πρότυπο.
Είχε να κάνει με σύμβολα, αλλά μπορούσε μόνο να τα γράψει και απαιτούσε έναν
ανθρώπινο χειριστή για να επιλέγει τα σύμβολα και τις αλλαγές διαμόρφωσης και
θέσης, μία την κάθε φορά. Ο Άλαν Τιούρινγκ έθεσε το εξής ερώτημα: τι θα ήταν
μια γενικότερη μηχανή που θα είχε να κάνει με σύμβολα; Για να είναι «μηχανή»
θα έπρεπε να διατηρεί την ιδιότητα της γραφομηχανής, να διαθέτει δηλαδή έναν
πεπερασμένο αριθμό διαμορφώσεων και μια επακριβώς καθορισμένη συμπεριφορά σε
καθεμία από αυτές. Θα έπρεπε όμως να έχει πολύ περισσότερες ικανότητες. Και
έτσι φαντάστηκε μηχανές που ήταν στην ουσία υπερ-γραφομηχανές.
Χάριν απλουστεύσεως, φαντάστηκε τις μηχανές του να δουλεύουν με μία
μόνο γραμμή δακτυλογράφησης, ώστε να μη χρειάζεται να λαμβάνονται υπόψη τα
περιθώρια και οι παράγραφοι. Ήταν όμως σημαντικό η τροφοδοσία σε χαρτί να
θεωρηθεί απεριόριστη. Στη νοητή του εικόνα, το σημείο πληκτρολόγησης της
υπεργραφομηχανής του μπορούσε να προχωρεί επ’ άπειρον προς τα δεξιά ή τα
αριστερά. Χάριν σαφήνειας, φαντάστηκε το χαρτί να έχει τη μορφή ταινίας,
χωρισμένης σε τετράγωνα, ώστε κάθε σύμβολο να γράφεται και σε ένα τετράγωνο.
Με τον τρόπο αυτό οι μηχανές του θα ήταν πεπερασμένα προσδιορισμένες, αλλά θα
διέθεταν απεριόριστο χώρο για να εργαστούν.
Στη συνέχεια, η μηχανή θα είχε τη δυνατότητα να διαβάζει ή, κατά τη
δική του έκφραση, να «σαρώνει» το τετράγωνο στο οποίο θα βρισκόταν κάθε φορά.
Θα εξακολουθούσε βεβαίως να μπορεί να γράφει σύμβολα, τώρα όμως και να τα
διαγράφει. Θα μπορούσε όμως να μετακινείται μόνο κατά μία θέση κάθε φορά, προς
τα δεξιά ή τα αριστερά. Ποιος ρόλος απέμενε στον ανθρώπινο χειριστή της
γραφομηχανής; Ο Άλαν ανέφερε τη δυνατότητα ύπαρξης «μηχανών επιλογής», όπου
ένας εξωτερικός χειριστής θα είχε ως έργο να παίρνει αποφάσεις σε ορισμένα
σημεία. Ωστόσο το κύριο ζητούμενο ήταν αυτό που ο ίδιος αποκαλούσε αυτόματες
μηχανές, στις οποίες δεν θα υπήρχε καμία ανθρώπινη παρέμβαση. Πράγματι, ο
απώτερος στόχος της σκέψης του ήταν η «θαυματουργός μηχανή» του Χάρντι – μια
μηχανική διαδικασία η οποία θα μπορούσε να επεξεργαστεί το τρίτο πρόβλημα του
Χίλμπερτ, διαβάζοντας μία μαθηματική πρόταση που θα της παρουσίαζαν και τελικά
εκδίδοντας μια γραπτή ετυμηγορία για το αν η πρόταση αυτή ήταν αποδείξιμη ή
όχι. Το καίριο σημείο ήταν ότι η μηχανή θα έπρεπε να φθάσει σε αυτό το
αποτέλεσμα χωρίς καμία παρέμβαση της ανθρώπινης κρίσης, σκέψης ή φαντασίας.
Όμως το μεγάλο του επίτευγμα δεν ήταν απλώς ένα μαθηματικό τέχνασμα, ένα
προσφυές λογικό παιχνίδι. Είχε δημιουργήσει κάτι καινούργιο – την ιδέα των
μηχανών του. Και αντιστοίχως, έμενε να απαντηθεί το ερώτημα κατά πόσον ο
ορισμός του για τη μηχανή περιελάμβανε όντως όλα όσα θα μπορούσαν να θεωρηθούν
«καθορισμένη μέθοδος». Ήταν άραγε αρκετό το ρεπερτόριο της ανάγνωσης, γραφής,
διαγραφής, κίνησης και παύσης; Το ερώτημα αυτό ήταν καίριο, διότι αν δεν
συνέβαινε έτσι θα υπήρχε πάντοτε η υποψία ότι κάποια επέκταση των δυνατοτήτων
της μηχανής θα της επέτρεπε να επιλύσει περισσότερα προβλήματα. Μια προσέγγιση
σε αυτό το ζήτημα τον οδήγησε να αποδείξει ότι οι μηχανές του μπορούσαν
οπωσδήποτε να επιλογίσουν κάθε αριθμό που απαντάται φυσιολογικά στα
μαθηματικά.
 |
|
Αριστερά: Ο Άλαν Τιούρινγκ σε στιγμές χαλάρωσης με τρεις φίλους τον Αύγουστο |
Το πρόβλημα της αποφασισιμότητας του Χίλμπερτ, το Entscheidungsproblem
στα γερμανικά, ήταν εκείνο που αποτέλεσε το ερέθισμα για να αναπτύξει ο Άλαν
τις σκέψεις του. Και δεν αρκέστηκε μόνο στο να το απαντήσει, αλλά έκανε κάτι
πολύ περισσότερο. Πράγματι, το επιστημονικό του άρθρο το τιτλοφόρησε «Σχετικά
με τους Επιλογιστούς Αριθμούς, με μια εφαρμογή στο Entscheidungsproblem». Θα
έλεγε κανείς ότι οι διαλέξεις του Νιούμαν απελευθέρωσαν ένα ρεύμα έρευνας που
υπήρχε ανέκαθεν και που τώρα βρήκε με το ζήτημα αυτό την ευκαιρία να
εκδηλωθεί. Ο Άλαν είχε κάνει κάτι, διότι είχε επιλύσει ένα καίριο πρόβλημα
σχετικά με τα μαθηματικά, και μάλιστα εισβάλλοντας ως άγνωστος και
παρείσακτος. Όμως δεν επρόκειτο απλώς για ένα ζήτημα των αφηρημένων
μαθηματικών, ούτε για ένα παιχνίδι με σύμβολα, εφόσον η πρόταση του Άλαν
εμπεριείχε σκέψεις για το τι κάνουν οι άνθρωποι στον φυσικό κόσμο. Δεν ήταν
μια ακριβής επιστήμη υπό την έννοια των παρατηρήσεων και των προβλέψεων. Αυτό
που έκανε ήταν να ορίσει ένα νέο πρότυπο, ένα νέο πλαίσιο αναφοράς. Ήταν ένα
παιχνίδι της φαντασίας όπως του Αϊνστάιν ή του Φον Νόιμαν, που δεν παρήγε
μετρήσιμα αποτελέσματα, αλλά αμφισβητούσε αξιώματα. Βεβαίως και αυτό το
πρότυπο δεν ήταν εντελώς καινοφανές: ακόμη και τα Θαύματα της Φύσης έβριθαν
από ιδέες που παρομοίαζαν τον εγκέφαλο με μηχανή, με τηλεφωνική συνδιάλεξη ή
με σύστημα γραφείου. Το επίτευγμα του Άλαν ήταν ότι κατόρθωσε να συνδυάσει
αυτή την απλοϊκή, μηχανιστική εικόνα του νου με την ακριβή λογική των
θεωρητικών μαθηματικών. Οι μηχανές του – που σύντομα θα τις αποκαλούσαν
μηχανές Τιούρινγκ – προσέφεραν μια γέφυρα, έναν σύνδεσμο ανάμεσα στα αφηρημένα
σύμβολα και στον φυσικό κόσμο. Πράγματι, για τα πρότυπα του Κέμπριτζ, η
εικονοποιία του ήταν σχεδόν εξωφρενικά βιομηχανική.
Προφανώς υπήρχε μια σύνδεση ανάμεσα στη μηχανή του Τιούρινγκ και τις
προηγούμενες ενασχολήσεις του με το πρόβλημα του ντετερμινισμού κατά τον
Λαπλάς. H σχέση ήταν έμμεση. Κατ’ αρχάς, θα μπορούσε να υποστηριχθεί ότι το
«πνεύμα» για το οποίο έκανε λόγο τότε δεν είναι ο «νους» που εκτελεί
διανοητικές εργασίες. Δεύτερον, η περιγραφή των μηχανών Τιούρινγκ δεν είχε
καμία σχέση με τη φυσική. Ωστόσο ο Άλαν έφθασε να διατυπώσει τη θεωρία των
«πεπερασμένων νοητικών καταστάσεων», μια θεωρία που προϋπέθετε ότι ο νους έχει
υλική βάση, αντί να παραμείνει στην ασφαλέστερη τοποθέτηση του «σημειώματος
οδηγιών». Και είναι πράγματι εμφανές ότι το 1936 είχε ήδη πάψει να πιστεύει
στις ιδέες περί επιβίωσης του πνεύματος και πνευματικής επικοινωνίας. Σύντομα
επρόκειτο να αναδειχθεί σε επιφανή εκπρόσωπο της υλιστικής θεώρησης,
αυτοχαρακτηριζόμενος ως άθεος.
Κάτω από αυτήν την αλλαγή υποκρυπτόταν μια βαθύτερη συνέπεια και
σταθερότητα. Η αγωνία του να συμφιλιώσει τις ιδέες περί βούλησης και πνεύματος
με την επιστημονική περιγραφή της ύλης, οφειλόταν ακριβώς στο ότι ένιωθε τόσο
έντονα τη δύναμη της υλιστικής θεώρησης, αλλά παράλληλα και το θαύμα του
ατομικού νου. Το αίνιγμα παρέμενε το ίδιο, όμως τώρα το προσέγγιζε από
διαφορετική σκοπιά. Αντί να προσπαθήσει να νικήσει τον ντετερμινισμό,
επιχειρούσε να εξηγήσει το επιφαινόμενο της ελευθερίας. Θα πρέπει να υπήρχε
κάποιος λόγος γι’ αυτό.
Είχε εργαστεί μόνος του, χωρίς να συζητήσει ούτε μία φορά την κατασκευή
των «μηχανών» του με τον Νιούμαν. Μια μέρα, στο τραπέζι των καθηγητών, είχε
ανταλλάξει λίγα λόγια με τον Ρίτσαρντ Μπρεϊθουέιτ σχετικά με το θεώρημα του
Γκέντελ. Κάποια άλλη φορά έθεσε ένα ερώτημα σχετικά με τη μέθοδο του Κάντορ
στον Άλιστερ Ουότσον, έναν νεαρό μεταπτυχιακό υπότροφο του King’s, ο οποίος
ήταν κομμουνιστής και από τα μαθηματικά είχε στραφεί προς τη φιλοσοφία. Ακόμη,
περιέγραψε τις ιδέες του στον Ντέιβιντ Τσαμπερνόουν, ο οποίος κατανόησε την
ουσία της καθολικής μηχανής και παρατήρησε, κάπως περιπαικτικά, ότι αν ποτέ
κατασκευαζόταν θα χρειαζόταν το Άλμπερτ Χολ για να τη στεγάσει. Το σχόλιο ήταν
μάλλον εύστοχο, διότι στο άρθρο του Άλαν για τους Επιλογιστούς Αριθμούς δεν
φαινόταν πουθενά να είχε κάνει κάποιες σκέψεις για να προτείνει την υλοποίηση
της μηχανής του στην πράξη. H δική του «μηχανή» δεν είχε κανένα προφανές
πρότυπο σε οτιδήποτε υπήρχε το 1936, εκτός από τη γενικότερη πρόοδο των νέων
ηλεκτρικών βιομηχανιών, με τους τηλεκτυπωτές τους, την τηλεοπτική «σάρωση» και
τις συνδέσεις αυτόματης τηλεφωνικής επικοινωνίας. Ήταν μια καθαρά δική του
επινόηση.
H μηχανή Τιούρινγκ άνοιγε την πόρτα σε ένα νέο κλάδο της ντετερμινιστικής
επιστήμης. Ήταν ένα πρότυπο στο οποίο οι πλέον σύνθετες διαδικασίες μπορούσαν
να κατασκευαστούν από τα στοιχειώδη υλικά των καταστάσεων και των θέσεων, της
ανάγνωσης και της γραφής. Υποδείκνυε ένα θαυμάσιο μαθηματικό παιχνίδι που
συνίστατο στην έκφραση οποιασδήποτε «καθορισμένης» μεθόδου με τυποποιημένη
μορφή.
Ο Άλαν είχε αποδείξει ότι δεν υπάρχει κάποια «θαυματουργή μηχανή», η οποία θα
μπορούσε να λύσει όλα τα μαθηματικά προβλήματα, στην πορεία όμως είχε
ανακαλύψει κάτι σχεδόν εξίσου θαυμαστό: την ιδέα μιας καθολικής μηχανής που θα
μπορούσε να αναλάβει το έργο οποιασδήποτε μηχανής. Και είχε αναπτύξει τη θέση
ότι οτιδήποτε μπορεί να εκτελέσει ένας ανθρώπινος υπολογιστής, μπορεί να το
κάνει μια μηχανή. Θα μπορούσε λοιπόν να υπάρξει μία και μόνο μηχανή, η οποία,
διαβάζοντας τις περιγραφές άλλων μηχανών πάνω στην «ταινία» της, θα μπορούσε
να διεκπεραιώσει το αντίστοιχο της ανθρώπινης νοητικής δραστηριότητας. Μία και
μόνο μηχανή, που θα αντικαθιστούσε τον ανθρώπινο υπολογιστή! Ένας ηλεκτρικός
εγκέφαλος!
Στο μεταξύ ο θάνατος του βασιλέως Γεωργίου του E’ σηματοδότησε τη
μετάβαση από την αμφισβήτηση της παλαιάς τάξης στον φόβο για ό,τι καινούργιο
επιφύλασσε η νέα. H Γερμανία είχε ήδη νικήσει τον νέο Διαφωτισμό, συντρίβοντας
με τη σιδερένια γροθιά της την ιδεαλιστική ψυχή. Τον Μάρτιο του 1936 ο Χίτλερ
ανακατέλαβε τη Ρηνανία, και αυτό σήμαινε ότι το μέλλον ανήκε στον μιλιταρισμό.
Ποιος θα μπορούσε τότε να διαβλέψει τη σύνδεση με τη μοίρα ενός άσημου
μαθηματικού του Κέμπριτζ; Και όμως η σύνδεση αυτή υπήρχε. Πράγματι, κάποια
μέρα ο Χίτλερ θα έχανε τη Ρηνανία και τότε, και μόνο τότε, η καθολική μηχανή
θα αναφαινόταν στον κόσμο της πρακτικής δράσης. H ιδέα της είχε αναδυθεί από
την προσωπική απώλεια του Άλαν Τιούρινγκ. Όμως ανάμεσα στην ιδέα και στην
υλοποίησή της έπρεπε να μεσολαβήσει η θυσία εκατομμυρίων. Και οι θυσίες δεν
επρόκειτο να τελειώσουν με τον Χίτλερ, δεν υπήρχε λύση στο
Entscheidungsproblem του κόσμου.
INFO
 |
Άντριου Χότζες, «Αλαν Τιούρινγκ: Το Αίνιγμα». Θα κυκλοφορήσει σύντομα από τις
εκδόσεις Π. Τραυλός.
Επιμέλεια: Έφη Φαλίδα
Google news
